ScienceLife Sciences

Eureka

Polskie Radio S.A.

Poznajemy i staramy się zrozumieć prawa rządzące światem. Odkrywamy tajemnice przyrody, informujemy o nowych terapiach i wynalazkach zmieniających świat. Cieszymy się z sukcesów, zwłaszcza polskich, badaczy. Przypominamy ważne wydarzenia historyczne i ich bohaterów.

Play

Open in

24 episodes
Avg 31 min
Polish

Episodes 24

Newest Oldest Longest

All20 Unplayed20 In progress0 Played0

Counted on this page — what you have heard stays on this device, so it is not something the list can be paged by.

Thursday · 21 min
AMD-zwyrodnienie plamki żółtej. Jak być zdrowym? Czy w wodach Bałtyku jest głośno?
Szacuje się, że w Polsce na Zwyrodnienie Plamki Żółtej choruje ok. miliona do nawet 1,2 osób. I co roku przybywa ok. 100 tys. nowych chorych. AMD bo tak w skrócie nazywamy zwyrodnienie plamki żółtej jest najczęściej diagnozowaną chorobą siatkówki. Warto wiedzieć, że jeśli nie rozpoczniemy leczenia odpowiednio wcześnie, istnieje zagrożenie nieodwracalnej utraty widzenia, bez możliwości jego przywrócenia. O nowoczesnych metodach diagnozowania i leczenia AMD opowiada pani prof. dr hab. n. med. Iwona Grabska–Liberek. Jak wskazują wyniki badań, każda forma edukacji i popularyzacji wiedzy zdrowotnej wzmacnia budowę potencjału zdrowia człowieka. A jeśli prowadzona jest od najmłodszych lat to uczy i to wielopokoleniowo dobrych nawyków życia. Jak to robić w praktyce opowiada dr n. o zdrowiu Dorota Kleszczewska. Czy w wodach Bałtyku jest głośno? O prowadzonych badaniach pomiaru hałasu w Bałtyku i wpływie hałasu na życie w morzu opowiada: dr Iwona Pawliczka.
Wednesday · 21 min
Jak pokonać lenistwo? Przebadano rolę psychologa szkolnego. Światowe Igrzyska Nomadów
Efektem badań naukowców z Instytutu Biologii Doświadczalnej im. Marcelego Nenckiego PAN nad Prokrastynacją, czyli nawykowym odkładaniem zadań w czasie jest opracowany zestaw działań dla leniwych, które wzmacniają ich sprawczość i wiarę w swoje możliwości o czym opowiada Magdalena Pietruch z tego Instytutu. Za chwilę start nowego roku szkolnego natomiast wracają stare problemy, gł. problemy psychiczne młodych ludzi. I jak twierdzą naukowcy, ale i nauczyciele jest to jedno z największych wyzwań współczesnej szkoły. Instytut Psychiatrii i Neurologii prowadził badania nad rolą psychologa w szkole. Jak przeprowadzono badania, jaka była ich metodyka i jakie płyną z nich wnioski opowiada: Dominik Kuc. Dr Kazimierz Waluch z Działu Projektów Akademii Finansowania i Biznesu Vistula– będzie ekspertem UNESCO na rozpoczynających się Światowych Igrzyskach Nomadów w Kirgistanie. Dowiemy się jak prowadzone są badania naukowe koczowniczych plemion Nomadów, jakie jest ich dziedzictwo?
Tuesday · 24 min
Autorytet nauki. Dolnośląski Festiwal Nauki. Rok Polskiego Radia
W jaki sposób uczyć krytycznego myślenia i higieny informacyjnej? Jak wspierać naukowców aktywnych w debacie publicznej? I czy grozi nam upadek autorytetu nauki? Opowiada M. Sielski. Już 12 września rusza Dolnośląski Festiwal Nauki. Hasło tegorocznej - 29. - edycji brzmi: „Poznaj, polub, pamiętaj!”. Rozmowa z A. Graulem. W Roku Polskiego Radia Archiwum Państwowe w Przemyślu prowadzi szerokie badania nad historią polskiej radiofonii - zwłaszcza tej przedwojennej. O szczegółach M. Stadnik oraz A. Bobowska-Hryniewicz.
Monday · 24 min
Historia Koszalina. Echa Wielkiej Wojny. Popularyzator Nauki
"1266-2026. Od Cussalina przez Cöslin do Koszalina. Osiem wieków historii miasta" - wystawa czasowa w Muzeum w Koszalinie. O szczegółach J. Borkowski oraz K. Jedynak. "Echa Wielkiej Wojny" w Muzeum Niepodległości w Warszawie. Ekspozycja nie skupia się wyłącznie na samych manewrach wojskowych lecz ukazuje wojenną codzienność oraz jej emocjonalny, często ukryty wymiar. Opowiada A. Mejssner. Są ciekawi w odbiorze - i sami ciekawi świata. Mają pomysły, jak rozmawiać o nauce. Serwis Nauka w Polsce rozpoczyna nabór zgłoszeń do XXII edycji ogólnopolskiego konkursu Popularyzator Nauki. Rozmowa z A. Ślązak.
August 21 · 32 min
Wystawa róż w Łazienkach. Papirusy z Oksyrynchos. Historyczne bzdury o średniowieczu
W Starej Oranżerii (22-23.08) w Łazienkach Królewskich w Warszawie odbywa się 42. Królewska Wystawa Róż – Royal Rose 2026. Pokazowi tysiąca ciętych kwiatów towarzyszy Konferencja Różana, o której opowiada Beata Kańska kuratorka ekspozycji. Naukowcy z Uniwersytetu w Barcelonie odkryli na terenie starożytnego miasta Oksyrynchos w środkowym Egipcie papirus z fragmentem "Iliady" Homera. Ten zwój spoczywał pomiędzy bandażami mumii z czasów rzymskich. Papirusy z formułami magicznymi często towarzyszyły zmarłym, ale literacki tekst w kontekście funeralnym zaskoczył badaczy. Czy słusznie? Wyjaśnia prof. Tomasz Derda papirolog z UW. W powszechnej świadomości średniowiecze to czasy zacofania, brudu, zabobonu, chorób i wszechwładnej władzy kościoła. Anna Zielińska - autorka książki "Historyczne bzdury o średniowieczu" zadaje kłam tym stereotypom i rozprawia się z kilkoma popularnymi mitami.
August 20 · 30 min
Platynowa Drużyna. Szkło i jego tajemnice. Program Zdrowia Finansowego EFPA Polska
Platynowa Drużyna. To inicjatywa edukacyjna, której celem jest edukacja zdrowotna w ramach chorób rzadkich, a tych jest ponad 8 tysięcy. Jednym z celów jest ograniczenie zjawiska emigracji zdrowotnej Polaków w celu podjęcia terapii, której nie można zrealizować w Polsce. O projekcie opowiada jego kierowniczka: dr Małgorzata Skweres–Kuchta. W puckiej hucie szkła poznajemy tajemnice tworzenia szkła artystycznego. Maria Bednarczyk opowiada o warsztatach szklarskich. Czy Polacy są bogaci i czy zdrowie finansowe to tylko pieniądze? Z raportu "Infokredyt 2025" wynika, że aż 47 proc. Polaków posiada kredyt lub pożyczkę, zatem niemal połowa społeczeństwa naszego kraju jest dziś zadłużona. Tylko 11 proc. dorosłych Polaków deklaruje, że ich sytuacja finansowa pozwala im żyć bez martwienia się o pieniądze. Aby uzdrowić sytuację rusza Program Zdrowia Finansowego EFPA Polska. Co zakłada ten program? Opowiada Mariola Szymańska.
August 19 · 29 min
Mechanizmy immunoterapii. Ekosystemy przybrzeżne i morskie. "Księga Ruchu Chorych"
Immunoterapia to nowoczesna metoda leczenia onkologicznego, która nie niszczy komórek bezpośrednio jak chemioterapia czy radioterapia. Pobudza ona własny układ odpornościowy pacjenta do rozpoznawania i zwalczania nowotworu. Jakie są mechanizmy immunoterapii na podstawie prowadzonych autorskich badań opowiada dr Zuzanna Nowicka–Kaszkowiak, klinicystka i naukowczyni. Rola ekosystemów przybrzeżnych i morskich w zachowaniu równowagi biologicznej. Czym jest ekosystem, jakie działania go niszczą i o realizowanym międzynarodowym projekcie badawczym mającym chronić ekosystemy opowiada dr Iwona Pawliczka, kierowniczka Stacji Morskiej im. Profesora Krzysztofa Skóry w Helu, Wydział Oceanografii i Geografii, Uniwersytetu Gdańskiego.
August 17 · 36 min
Czym jest PLLuM? Rajzefiber. Bartnictwo
PLLuM (Polish Large Language Model) to rodzina polskich dużych modeli językowych rozwijanych z myślą o potrzebach administracji publicznej, nauki i gospodarki. O szczegółach dr W. Kusa oraz D. Grajewska. "Rajzefiber. Wakacyjne podróże Katowiczan w XIX i XX w." - wystawa w Muzeum Historii Katowic. Opowiada S. Stanowski. Dzieje europejskiego bartnictwa i prozdrowotne właściwości miodu bartnego. Badania na ten temat prowadzi grupa naukowców m.in. z Wrocławia i efektem ich pracy jest artykuł w "Journal of Ethnopharmacology". Rozmowa z dr J. Węglorzem.
August 14 · 33 min
Archiwalia Bitwy Warszawskiej. Manuskrypt Wojnicza. Nowa biografia Karola Estreichera
Tuż przed 106. rocznicą Bitwy Warszawskiej Archiwum Akt Nowych w Warszawie zaprezentowało unikatowe dokumenty związane z wojną 1920 r. O kontekście przedstawionych materiałów opowiada dyrektor AAN – historyk Mariusz Olczak. "Manuskrypt Wojnicza" jest jednym z najbardziej zagadkowych rękopisów świata. Pergaminowa księga pochodzi z czasów średniowiecza, ale została zapisana językiem, którego do dziś nikt nie jest w stanie odczytać. Tę historię przypomina Jakub Kuza – autor książki "Genialne zmyślone". Historyk sztuki, rewindykator polskich dóbr kultury po II wojnie światowej oraz autor koncepcji ostatniej przebudowy Collegium Maius. Prof. Karol Estreicher był osobowością pełną sprzeczności, człowiekiem o imponującej pasji, ale i o trudnym charakterze, co przysporzyło mu licznych wrogów. Właśnie ukazała się nowa biografia K. Estreichera autorstwa dr Tomasza Siewierskiego z IHN PAN oraz Artura Wójcika z Muzeum UJ.
August 13 · 27 min
Świecące przedmioty. Jacy są panowie w XXI w. Piersi w Polsce - raport zdrowotny
Vintage to styl, a nawet moda na wprowadzanie tzw. "starego" w nowoczesne przestrzenie. Głównie dotyczy to mody, ubrań, wystroju pomieszczeń. Jednak do dobrego smaku należy doposażenie naszego otoczenia w przedmioty z historią. Naukowcy postanowili przebadać klika wiekowych przedmiotów pod kątem ich składu i procesu wytwarzania. Okazuje się, że mamy jeszcze w domach świecące przedmioty, których skład może zadziwić. A o tym opowiada dr inż. Beata Rurarz. Ciekawych informacji o współczesnym mężczyźnie dostarczają wyniki prowadzonych badań. Zanika postawa wodza, a pojawiają się inicjatywy inspirujące panów do przeżywania np. ojcostwa jako pasji i uznania tego za najważniejsze osiągnięcie życia o czym opowiadają: Michał Michalski oraz dr Dariusz Cupiał. Piersi w Polsce. To opublikowany kilka dni temu raport dot. zaangażowania kobiet w działania wzmacniające ich potencjał zdrowia. O wynikach raportu opowiada: dr hab. n. med. Paweł Koczkodaj.
August 12 · 34 min
Zaćmienie Słońca. Trudne początki Muzeum Mazurskiego. Maria Skłodowska-Curie
W środę 12 sierpnia po raz pierwszy od 1999 r. w kontynentalnej Europie można było zobaczyć całkowite zaćmienie Słońca. O szczegółach A. Włodarczyk. "Trudne początki. Muzeum Mazurskie w latach 1945 – 1950". Kiedy wchodzimy dziś do olsztyńskiego zamku, trudno uwierzyć, iż wiosną 1945 r. był to budynek pełen śladów wojny. Z ocalałych, często wybrakowanych szczątków, w ciężkich warunkach powojennych zorganizowano pierwszą ekspozycję. Opowiada dr S. Mierzyński. Maria Skłodowska-Curie i jej naukowa spuścizna. Listy naszej noblistki i Alberta Einsteina z lat 1911 – 1932 są już dostępne w wersji niemieckiej. To szczególne wydanie – w końcu część korespondencji została napisana właśnie w tym języku. O szczegółach A. Głowacz.
August 10 · 35 min
Kolizja na Księżycu. Smart city. Filozofia grecka
Kilka dni temu (w środę 5 sierpnia) rakieta Falkon 9 rozbiła się na powierzchni Księżyca. Co to zdarzenie oznacza dla dalszej eksploracji kosmosu? Opowiada dr T. Zawistowski. Korki uliczne, zanieczyszczenie powietrza, efektywne zarządzanie energią – to tylko niektóre z problemów, z którymi borykają się dzisiejsze miasta. Odpowiedzią na te wyzwania jest smart city – inteligentne miasto przyszłości. O szczegółach prof. A. Krzemińska oraz dr A. Zaręba. Intelektualny świat starożytnych Greków. Rozmowa z prof. K. Łapińskim.
August 6 · 34 min
Dieta naszych przodków. 100 lat PKP. Komputery kwantowe
Naukowcy z Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu odtworzyli dietę i nawyki żywieniowe mieszkańców Wrocławia sprzed 200 lat. Było to możliwe dzięki połączeniu medycyny i bioarcheologii. O szczegółach dr P. Dąbrowski. Trudne początki polskiego kolejnictwa. 100 lat temu na mocy rozporządzenia prezydenta Ignacego Mościckiego powołano do życia Polskie Koleje Państwowe (PKP). Rozmowa z M. Fludzińskim. Przełom w certyfikacji układów kwantowych. Wyniki badań, opublikowane w prestiżowym „Nature Communications", stanowią ważny krok ku przyszłym bezpiecznym technologiom kwantowym. Opowiada prof. R. Augusiak.
August 5 · 34 min
Riwiera Bałtycka. Wyzwania filozofii politycznej. Kolekcja Potockich w Wilanowie
Okres letni spędzano w takich kurortach jak Sopot, Kołobrzeg, Międzyzdroje, Świnoujście czy litewska Połąga. Polscy turyści przyjeżdżali w połowie XIX wieku i na początku XX stulecia głównie do niemieckich kasyn, korzystali z uroków plażowania i innych nadmorskich rozrywek. Życie społeczne w dawnych uzdrowiskach przedstawia prof. Tadeusz Stegner, historyk z Uniwersytetu Gdańskiego. Refleksje prof. Maksymiliana Stanulewicza wokół III Ogólnopolskiej Konferencji Filozofów, Historyków i Politologów na temat problemów, osiągnięć i doświadczeń badawczych oraz interdyscyplinarnego podejścia do nauk humanistycznych W sierpniu 1805 roku Pałac w Wilanowie otworzył się dla publiczności, stał się pierwszym publicznym muzeum sztuki i historii na ziemiach polskich. Stanisław Kostka i Aleksandra Potoccy cenili sztukę, naukę i przyrodę, a rolę muzeum rozumieli jako misję patriotyczną i edukacyjną.
August 3 · 36 min
Spadające gwiazdy. 90 lat Muzeum Warszawy. "Cosmographia"
Gdańskie Hevelianum zaprasza na obserwacje deszczu meteorytów - Perseidów, nazywanych „spadającymi gwiazdami”. Rozmowa z B. Pazderską oraz M. Więcek-Olszewską. Jubileusz Muzeum Warszawy. "90/90. Dookoła Muzeum" to opowieść nie tylko o przedmiotach, lecz także o ludziach, którzy przez dekady współtworzyli to miejsce. Opowiada M. Siwińska. "Cosmographia, czyli opis świata w cechach i szczegółach" w Zamku Książąt Pomorskich w Szczecinie. Wystawa poświęcona jednemu z najcenniejszych obiektów w zamkowych zbiorach – "Cosmographii" Sebastiana Münstera. O szczegółach M. Adamowska.
July 31 · 35 min
Krzywy Las. Technologie księżycowe. "Tam, gdzie stały wieże..."
Naukowcy z Zachodniopomorskiego Uniwersytetu Technologicznego w Szczecinie pomogą odtworzyć Krzywy Las znajdujący się w Nowym Czarnowie w powiecie gryfińskim. Drzewa z charakterystycznie wygiętym pniem są atrakcją regionu i przyciągają turystów. O szczegółach prof. M. Kubus. Księżyc potrzebuje nowych pomysłów. Europejska Agencja Kosmiczna oraz European Space Resources Innovation Centre zapraszają do udziału w 3. edycji Space Resources Challenge. Opowiada J. Merkel. "Tam, gdzie stały wieże... O dworach rycerskich pogranicza księstwa opolskiego i bytomskiego" - wystawa czasowa w Muzeum Śląska Opolskiego w Opolu. Opowiadają M. Tobiasz i Ł. Urman.
July 30 · 30 min
Nanotechnologia w medycynie. N=N.Niewykrywalny=Niezakażający. Popularyzacja Gwary Śląskiej
Praktyczne wykorzystanie nanotechnologii w medycynie. Opowiada o tym dr inż. Beata Rurarz z Międzyresortowego Instytutu Techniki Radiacyjnej na Wydziale Chemii Politechniki Łódzkiej. Liczba zakażeń HIV w Polsce rośnie w tempie, które zaskakuje epidemiologów. Na początku dekady zdiagnozowanych było 20 046 pacjentów, a według najnowszych danych NFZ już 31 738 osób żyje z wirusem. Specjaliści podkreślają, że kluczowe znaczenie mają: testowanie HIV, zmiany społeczne oraz wpływ migracji. O szczegółach dr n. med. Iwona Cielniak. Uniwersytet Śląski na kierunku: Język, Region i Kultura na Wydziale Humanistycznym promuje i kształci przyszłych nauczycieli oraz popularyzatorów oraz edukatorów języka i kultury śląskiej. Tomasz Hutsch– absolwent tego kierunku a także dr n. med. działa na rzecz promocji tego języka i kultury.
July 29 · 30 min
Filozofowie w Powstaniu Warszawskim. Podróżnik Bronisław Grąbczewski. Sztuka w Paryżu
Wielu myślicieli i studentów filozofii znalazło się w szeregach AK walczących na ulicach Warszawy. Klemens Szaniawski, Andrzej Półtawski i Zbigniew Pełczyński pokazali, że humanistyka nie kończy się na refleksji. Profesorowie Władysław Tatarkiewicz i Tadeusz Kotarbiński nie byli powstańcami, ale pozostali autorytetami moralnymi podtrzymującymi etos wolności i godności człowieka. Odkrywca, topograf, generał armii Imperium Rosyjskiego, badacz Azji Środkowej kierował ekspedycjami naukowymi w Azji. Jako pierwszy opisał słynny „dach świata” w Pamirze, odbył wiele misji politycznych, a pozostawił po sobie liczne zbiory dokumentów i fotografii, które przedstawia prof. Piotr Krzywiec. Artyści z wielu krajów przyjeżdżali do Paryża, aby inspirować się nawzajem i kształcić w Akademii Sztuk Pięknych. Obok malarstwa projektowano plakaty, tkaniny, ilustracje do książek czy meble.
July 27 · 35 min
Ludzie Nauki. Innowacyjne biokatalizatory. Bioniczna trzustka
O nowoczesnych biokatalizatorach opartych na enzymach i ich wykorzystaniu w zielonej chemii opowie ich twórczyni dr inż. Anna Wolny z WCh Politechniki Śląskiej – laureatka programu FNP START. A o technologii biodruku 3D narządów, nowatorskim zastosowaniu biotuszy w medycynie regeneracyjnej i o bionicznej trzustce - dr Tomasz Bąkowski ze spin-offu POLBIONIKA.
July 24 · 31 min
O polaryzacji społecznej. 603. urodziny Łodzi. Chemia Analityczna
Więcej kontaktów, większa polaryzacja społeczna? Najnowsze badania naukowców z Politechniki Warszawskiej: prof. J. Hołysta i dr P. Górskiego. Atrakcje w Centrum Nauki i Techniki EC1 w Łodzi z okazji urodzin miasta. Opowiada M. Kędzierski. Polska Akademia Nauk powołała Międzynarodowy Instytut Chemii Analitycznej PAN – nową jednostkę naukową z siedzibą w Toruniu. O szczegółach prof. B. Buszewski.

Showing 1–20 of 24 episodes