ScienceLife Sciences

Eureka

Polskie Radio S.A.

Poznajemy i staramy się zrozumieć prawa rządzące światem. Odkrywamy tajemnice przyrody, informujemy o nowych terapiach i wynalazkach zmieniających świat. Cieszymy się z sukcesów, zwłaszcza polskich, badaczy. Przypominamy ważne wydarzenia historyczne i ich bohaterów.

Play

Open in

60 episodes
a few times a week
Avg 29 min
Polish

Episodes 60

Newest Oldest Longest

All20 Unplayed20 In progress0 Played0

Counted on this page — what you have heard stays on this device, so it is not something the list can be paged by.

Monday · 48 min
Fizyka attosekundowa. Czym jest naukoznawstwo? Symulatory kwantowe
„Jak uchwycić ruch elektronu?” – Centrum Nauki Kopernik i Centrum Fizyki Teoretycznej PAN zapraszają na wykład prof. Anne L’Huillier, laureatki Nagrody Nobla z fizyki w 2023 r. O szczegółach dr Piotr T. Grochowski. Czy nauka zachowała swój autorytet? Czy w sposób właściwy walczy z dezinformacją? I czym jest naukoznawstwo? Opowiada Ewa Zegler-Poleska. Czym są symulatory kwantowe, a czym syntetyczna materia ze światła? Czy jesteśmy coraz bliżej komputerów kwantowych? Rozmowa z prof. Marzeną Szymańską.
Thursday · 25 min
Kto może prowadzić psychoterapie? Śpiewająca recepta. Potrzeby osób niepełnosprawnych
Obecnie w środowisku naukowym toczy się dyskusja istotna dla zdrowia psychicznego Polaków. Kto może prowadzić psychoterapię, bo dziś właściwie każdy kto chce, ogłasza się w sieci psychoterapeutą. Jaki jest tego efekt zdrowotny? Sprawę ma uregulować ustawa. Przed wzmożonym ruchem nakierowanym na odwiedziny nekropoli, lekarz kardiolog podpowie, jak wzmocnić organizm. Dowiemy się czy zalecenia terapeutyczne: sercowo -naczyniowe - można wyśpiewać, aby wzmocnić przekaz. Wg. raportu GUS „Osoby niepełnosprawne 2024” w Polsce mamy prawie 4 mln niepełnosprawnych. Ich potrzeby były wyartykułowane na konferencji naukowej w WUM.
October 28 · 24 min
Konserwatorzy Zabytków. Sens życia w filozofii. Historyczne rodziny królewskie
Ochrona, konserwacja, restauracja i popularyzacja dziedzictwa kulturowego to główne zadania konserwatorów. Edukacja, wymiana wiedzy i doświadczeń łączy historyków sztuki, historyków, architektów, chemików czy fizyków. Wśród gości: prof. Andrzej Kadłuczka, architekt, prof. Jerzy Jasieńko z Rady Ochrony Zabytków. Fundamentalne pytania o los, miłość, śmierć czy nadzieję stawiali filozofowie na przestrzeni dziejów i nadal starają się znaleźć odpowiedź. Różne punkty widzenia, różne drogi prowadzą nas do rozumienia świata w narracji filozofów, o czym opowiada Tomasz Stawiszyński, filozof. Współcześni monarchowie obecni w popkulturze, nie pełnią już historycznej roli tak jak w poprzednich stuleciach. Wciąż jednak dwory są wzorem dobrych manier, mają swój udział w dyplomacji, polityce i działalności charytatywnej.
October 26 · 31 min
Organ na chipie. Optymalne orbity satelitów geodezyjnych
O miniaturowym organie na chipie, który pomoże zrozumieć, jak rak trzustki i cukrzyca na siebie wpływają, opowiada dr inż. Patrycja Baranowska z CEZAMAT PW – laureatka programu First TEAM FNP. A o potrzebie wyznaczania optymalnych parametrów orbit satelitów geodezyjnych – dr inż. Joanna Najder z UP we Wrocławiu, laureatka programu START 2026.
October 23 · 24 min
Polscy badacze w grobowcu faraona Szepseskafa. Odkrycie reliktów renesansowego ołtarza
Zgodnie z obietnicą szefowej naszej misji wykopaliskowej w Egipcie, Jedynka jako pierwsza dzieli się ze słuchaczami wynikami ostatniego sezonu badawczego w Sakkarze. Polacy otrzymali tam koncesję na prowadzenie badań w grobowcu faraona Szepseskafa. To ostatni władca IV dynastii – prawnuk Cheopsa, wnuk Chefrena i syn Mykerinosa. O historii badań i sensacyjnych ustaleniach polskich naukowców opowie prof. Teodozja Rzeuska z IKŚiO PAN. W podziemiach Kościoła Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny na Nowym Mieście w Warszawie, historycy sztuki - dr Piotr Jamski i dr Marcin Zgliński odkryli fragmenty renesansowego kamiennego ołtarza sprzed 450 lat. Relikty trafiły do podziemi prawdopodobnie zaraz po wojnie, kiedy odgruzowywano zniszczoną świątynię i nie zdawano sobie sprawy z wartości uszkodzonej konstrukcji. Konfrontując przedwojenne zdjęcia ołtarza z wydobytymi fragmentami, odkrywcy oceniają, że udało się odzyskać prawie 30 proc. zabytkowej struktury.
October 22 · 22 min
Choroba zaczyna się w buzi. Drgania mechaniczne, a zdrowie. Celiakia – najnowszy raport
Z badania zachowań zdrowotnych Polaków przeprowadzonych w różnych grupach wiekowych wynika, że w XXI w. istnieją w naszym kraju ludzie nie posiadający szczoteczki do zębów, nie widzą czym są i do czego służą nici dentystyczne a także nie znają techniki szczotkowania zębów. Jak fatalny stan uzębienia jamy ustnej wpływa na zdrowie opowiada: dr n. med. Dorota Olczak–Kowalczyk. Drgania mechaniczne towarzyszą gł. eksploatacji maszyn i urządzeń. Przy bezpośrednim kontakcie człowieka z drgającym źródłem, są one przekazywane do organizmu i mogą stanowić zagrożenie dla zdrowia a nawet życia. Opowiada: Jacek Zając. Nawet 380 tyś. osób może chorować na celiakie, czyli tyle ile mieszka w Szczecinie. Od pierwszych objawów do rozpoznania mija średnio 7,3 roku ale większość nie ma postawionej diagnozy. Co wiemy z najnowszego raportu o tej chorobie, diagnostyce i nowych wytycznych diagnostyczno–terapeutycznych opowiadają: dr n. med. Magdalena Gawron–Kiszka i Małgorzata Źródlak.
October 21 · 25 min
Powłoki jadalne. Nauka dla bezpieczeństwa. Kolor auta lustrem jego właściciela?
Powłoki jadalne to innowacyjny sposób na przedłużenie świeżości owoców i warzyw bez konieczności stosowania tradycyjnych opakowań. Tworzą na powierzchni produktów cienką, niemal niewidoczną warstwę ochronną, która pomaga: ograniczać utratę wilgoci, spowalniać procesy dojrzewania oraz rozwój drobnoustrojów odpowiedzialnych za psucie się żywności. Gość: dr Katarzyna Łęczycka – Wilk. Wiesław Łodzikowski, zastępca Dyrektora Instytutu Łączności – Państwowego Instytutu Badawczego ds. Rozwoju opowiada na czym polega istota technologii telekomunikacyjnych pozwalających na podniesienie poziomu bezpieczeństwa infrastruktury krytycznej, jaką jest sieć elektroenergetyczna. 88 proc. decyzji zakupowych auta jest podyktowanych kolorem pojazdu. Z prowadzonych badań nad kolorami aut można dużo powiedzieć o profilu psychologicznym kupującego a potem jego kierowcy. Gość: dr Ewa Odachowska–Rogalska.
October 19 · 51 min
Wisła w Warszawie. Czym są megamiasta? Czy wiecie, że Kopernik...
Ponad 82 tys. codziennych pomiarów poziomu Wisły w Warszawie – od 1799 do 2024 r. – połączyli i ujednolicili naukowcy z Instytutu Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania PAN i SGGW. Powstała jedna z najdłuższych tego rodzaju serii pomiarowych w Europie. O szczegółach dr Ł. Sobechowicz. Megamiasta – najważniejszy światowy trend demograficzny. Czym są? Jak się w nich żyje? Jakie zagrożenia wiążą się z ich funkcjonowaniem? Opowiadają dr hab. A. Krzemińska oraz dr inż. A. Zaręba. „Czy wiecie, że Kopernik... CV naukowca” - nowa, interaktywna wystawa cyfrowa dostępna już koniec października. Projekt przełamuje stereotyp „Kopernik = tylko astronom”, otwiera dostęp do zbiorów muzealnych i archiwalnych niezależnie od miejsca zamieszkania oraz łączy wiedzę historyczną z pytaniami bliskimi współczesnemu odbiorcy. Rozmowa z ks. dr T. Garwolińskim.
October 16 · 24 min
330 urodziny Augusta III Sasa. Grobowce megalityczne w Libanie. Rocznica bitwy pod Hasting
W powszechnej opinii rządy króla Augusta III Sasa to czas dworskiego rozpasania, politycznego paraliżu i uzależnienia od sąsiednich mocarstw. W 330 rocznicę urodzin króla (17.10.1696 r.) historyk dr Sebastian Adamkiewicz opowiada o pozytywnych stronach jego panowania. Na terenie północnego Libanu polsko-szwajcarska misja archeologiczna bada zespół 200 megalitycznych grobowców z połowy III tys. p.n.e. Widoczne w krajobrazie prowincji Akkar konstrukcje, dopiero od 5 lat są przedmiotem naukowych badań. Szczegółami dzieli się dr Zuzanna Wygnańska z IKŚiO PAN, kierowniczka polskiej części ekspedycji. 960 lat temu doszło do bitwy pod Hastings (14.10.1066 r.). Król Anglii Harold II został pokonany przez armię Normanów pod dowództwem Wilhelma Zdobywcy. Jak najeźdźcy z drugiej strony kanału La Manche zmienili obraz Anglii? Wyjaśnia prof. Monika Opalińska z Instytutu Anglistyki UW.
October 15 · 27 min
Wczesne wykrywanie zaburzeń widzenia. Bakteria przyjazna zdrowiu. Szczepienia, a zdrowie
Dr hab. Kalina Burnat z Instytutu Biologii Doświadczalnej im. Marcelego Nenckiego PAN opowiada o nowym projekcie badawczym: „Wczesna autodiagnoza dziedzicznych uszkodzeń wzroku. Test ostrości widzenia ". Bakteria przyjazna zdrowiu. Victor Balabanow, bio-ekspert opowiada o bakterii, która buduje potencjał zdrowia, co potwierdzają badania naukowe. Szczepienia to inwestycja w zdrowie. Szczepienia, co potwierdzają badania naukowe, to jedna z najbardziej opłacalnych technologii medycznych. A wzorcowy system szczepień opiera się na edukacji, refundacji, łatwym dostępie i spójnej dokumentacji elektronicznej o czym opowiada i to w czasie wzrastającej fali zakażeń infekcyjnych: prof. n. med. i n. o zdr. Marcin Czech, kierownik Zakładu Farmakoekonomiki oraz Zespołu ds. Kontroli Zakażeń Szpitalnych Instytutu Matki i Dziecka w Warszawie.
October 14 · 21 min
Canaletto w Zamku Ujazdowskim. Filozofia Alberta Camus. Renesansowe wzorce na Mazowszu
Bernardo Bellotto zwany Canalettem, malarz Stanisława Augusta związany z Warszawą, malował widoki stolicy, jednak rezydencję ujazdowską udekorował obrazami przedstawiającymi Rzym. Historię opowiada prof. Andrzej Rottermund, historyk sztuki, muzeolog. Popularny w XX wieku pisarz i filozof głosił idee wolności wobec absurdu, buntu wobec niesprawiedliwego losu i braku sensu życia. Popularność zawdzięczał myśli, która wpisywała się w nastroje powojennego pokolenia. W 1957 roku Camus otrzymał Nagrodę Nobla. Obecnie możemy oglądać ekranizację książki „Obcy” oraz przeczytać pełne wydanie” Notatników.” Humanizm XVI-wiecznej Europy i jego prądy umysłowe przenikały do Polski poprzez myślicieli czy dyplomatów. Na Mazowszu skupiały się elity kulturalne uczonych, urzędników i duchownych. Analiza ówczesnych księgozbiorów pozwala odtworzyć życie intelektualne regionu w początkach Odrodzenia.
October 9 · 24 min
„Władcy rzek - nowa historia wikingów”. Geneza postaci sfinksa. Kiedy zaczął się świat RNA
„Władcy rzek - nowa historia wikingów”. Właśnie ukazało się polskie tłumaczenie pracy Cat Jarman – norweskiej bioarcheolożki, która przez kilka lat badała szkielety z masowego pochówku wikińskiego w Repton w Anglii. O książce mówi prof. Przemysław Urbańczyk z UKSW i IAiE PAN. Najsłynniejszy sfinks to ten z płaskowyżu Giza w Egipcie, ale nie jest on najstarszym figuralnym posągiem hybrydycznej postaci lwa z głową człowieka. Jaka była geneza tego typu przedstawień i jak to wyobrażenie zostało przekształcone w sztuce innych kultur - wyjaśnia prof. Leszek Zinkow z IKŚiO PAN. Zgodnie z wynikami badań modelowych opublikowanych w Nature Communications już 4.33 mld lat temu na zaistniały na Ziemi warunki umożliwiające pojawienie się tzw. świata RNA czyli pierwszych budulców życia biologicznego. O szczegółach opowiada prof. Barbara Kremer z Instytutu Paleobiologii PAN – współautorka badań i publikacji.
October 7 · 20 min
Nobel z Chemii 2026. Jubileusz Uniwersytetu Warszawskiego. Historia polskich diaspor
Prof. Henri Kagan i prof. Kenso Soai otrzymali tegoroczną Nagrodę Nobla za odkrycie efektów nieliniowych i autokatalizy w asymetrycznej syntezie organicznej - wydarzenie komentuje prof. Wiktor Lewandowski z Wydziału Chemii UW. W 210 rocznicę powstania UW powiemy o osiągnieciach uczelni, kierunkach badań najważniejszych projektach i zaangażowaniu w nowe technologie, nauki społeczne i ochronę środowiska. Cele i i wyzwania UW przedstawia prof. Aleksandra Jakóbczyk-Gola, współautorka wystawy „Uniwersytet Warszawski. 210 lat rozwoju.” Polskie diaspory na świecie tworzą społeczności, które dobrowolnie lub w wyniku wymuszenia opuściły kraj. Emigracja, głównie zarobkowa, skupiająca różnorodne środowiska na przestrzeni dziejów pomagała między innymi utrzymywać wspólną pamięć i przeciwdziałać dyskryminacji, o czym opowiada dr Magdalena Lesińska, współautorka książki „Diaspory polskie”.
October 6 · 38 min
Nagroda Nobla z fizyki. Podkarpacki Festiwal Nauki i Innowacji. Centrum Fizyki Teoretyczne
Laureatem Nagrody Nobla z fizyki został Francis Halzen. Komitet Noblowski docenił go za kluczowy wkład w powstanie detektora IceCube Neutrino Observatory i odkrycie neutrin wysokich energii. Komentuje prof. Rafał Demkowicz-Dobrzański. Druga odsłona Podkarpackiego Festiwalu Nauki i Innowacji. W tym roku pod hasłem: "Teoria to za mało". O szczegółach Michał Tabisz. Centrum Fizyki Teoretycznej PAN zostanie przekształcone w pierwsze w Europie centrum doskonałości skupione na fizyce kwantowej i jej zastosowaniu do kwantowych technologii. Opowiadają prof. Krzysztof Pawłowski, prof. Remigiusz Augusiak oraz dr Anna Raiter-Smiljanic.
October 5 · 41 min
Nagroda Nobla z fizjologii lub medycyny. Geofizyka dla każdego. 120 lat SGH
Karl Deisseroth, Peter Hegemann i Georg Nagel zostali tegorocznymi laureatami Nagrody Nobla w dziedzinie fizjologii lub medycyny. Werdykt Komitetu Noblowskiego na gorąco komentuje prof. Anna Malik. Nauka o Ziemi brzmi jak z innej planety? Instytut Geofizyki PAN robi z tym porządek. O projekcie MAG (Mobilna i Artystyczna promocja Geofizyki i nauk o Ziemi) opowiada dr Agata Goździk. Szkoła Główna Handlowa w Warszawie obchodzi 120. urodziny. Tegoroczny jubileusz odbywa się pod hasłem „Tradycja, która tworzy jutro”. O szczegółach prof. Dorota Niedziółka.
October 2 · 22 min
Chiński "smoczy piec". Rośliny Grecji. Monumentalna katedra w Starej Dongoli w Sudanie
Przez wiele stuleci "smoczy piec" służył w południowych Chinach do produkcji dużej ilości ceramiki. Budowany był na naturalnych zboczach gór o odpowiednim nachyleniu i mógł mieć nawet do 130 m długości. O chińskich tajemnicach wypalania ceramiki opowiada dr Albert Kozik – sinolog z UW. Botanika, historia i mitologia połączone w opowieść o Grecji, w której rośliny stają się punktem wyjścia do poznania miejsc, ludzi i dawnych wierzeń. Zaglądamy do książki przyrodnika Tomasza Piotra Kozłowskiego "Szafran, mastyks, figa. Greckimi drogami". Po 2-letniej przerwie spowodowanej wybuchem wojny domowej w Sudanie, polscy naukowcy powrócili do wykopalisk w Starej Dongoli. W ostatnim sezonie archeolodzy kontynuowali prace nad odsłonięciem monumentalnego kościoła, który jest zapewne dongolańską katedrą. Szczegółami tegorocznych odkryć dzieli się prof. Artur Obłuski – szef misji, dyr. CAŚ UW.
October 1 · 24 min
Wyzwania transplantologii. Przyczyny choroby Alzheimera. Postępy w hematologii
Przeszczep wątroby jest w Polsce względnie nową procedurą chirurgiczną. Przeszczepienie wątroby oceniane jest przez chirurgów-transplantologów jako zabieg skomplikowany i czasochłonny, ale dający bardzo dobre efekty. Wątroba jest organem mało wymagającym pod względem immunologicznym, co oznacza, że prawdopodobieństwo odrzutu przeszczepu przed układ odpornościowy jest niższe niż np. w przypadku serca czy trzustki. O procedurach medycznych opowiada dr n. med. Piotr Remiszewski specjalizujący się w chirurgii wątroby i dróg żółciowych, transplantologii klinicznej WUM. Obiecujące wyniki badań nad przyczynami Alzheimera. Opowiada o nich: dr hab. n. med. Agnieszka Gorzkowska, neurolog, prof. Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach. Badania epidemiologiczne potwierdzają, że w Polsce żyje ponad 120 tys. osób z nowotworami hematologicznymi. Prof. dr hab. n. med. Dominik Dytfeld, ceniony polski hematolog, opowiada o postępach w hematologii.
September 30 · 23 min
Komnaty Zamku Królewskiego. Nietypowe zbiory w matematyce. Stanisław Staszic – geolog
W latach 70-tych planowano przeznaczyć niektóre apartamenty Zamku dla gości władzy ludowej. Do realizacji planu nie doszło, a tę historię opowiada prof. Małgorzata Omilanowska, dyrektor Zamku Królewskiego przed otwarciem wystawy „Sekretne komnaty władzy ludowej”. Odcinki, okręgi i przyzwoite krzywe nie stanowią trudności w mierzeniu. Jednak matematycy, wykorzystując myślenie intuicyjne, zaczęli mierzyć inne zbiory takie jak np. serpentyny. Szwedzki matematyk Koch czy Włoch Vitali przyczynili się do przełomu w metodach mierzenia, które omawia prof. Paweł Goldstein z Wydziału Matematyki, Informatyki i Mechaniki UW. Zasługi Staszica w dziedzinie geologii, badania Karpat oraz wykorzystanie geologii na potrzeby przemysłu były inspirowane ideami francuskiego Oświecenia i rozwojem nauk ścisłych i przyrodniczych. Osiągnięcia Staszica przypomina prof. Piotr Krzywiec z Instytutu Nauk Geologicznych PAN.
September 28 · 31 min
Ludzie Nauki. Projekt Wabio - jak wykorzystać bioodpady? Biomateriały do opatrunków
Projekt WABIO – o przekształcaniu odpadów organicznych w użyteczne produkty dla przemysłu, rolnictwa i energetyki opowiada prof. Piotr Oleśkowicz-Popiel z PP – laureat programu TEAM NET FNP. A o opatrunkach keratynowych do leczenia ran przewlekłych i cukrzycowych - lekarz z WUM Mateusz Rybka – laureat programu START 2026.
September 25 · 24 min
Zofia Holszańska, żona Jagiełły. Made in Japan- japońskie arcydzieła. Wystawa „Przemiany”.
W Sanoku zostanie odsłonięty pomnik Zofii Holszańskiej – 4 żony Władysława Jagiełły. Młodsza od męża o ponad 40 lat księżniczka dała królowi upragnionych męskich potomków. Kiedy owdowiała coraz więcej czasu spędzała w Sanoku, który stał się jej dobrem w chwili koronacji. Postać królowej przypomina prof. Bożena Czwojdrak z UŚ w Katowicach. „Made in Japan - fascynujące historie japońskich arcydzieł” to książka Francesco Moreny będąca przewodnikiem po najbardziej charakterystycznych momentach w dziejach kultury Japonii. O tej pracy rozmawiamy z japonistką – dr Anną Zalewską z UW. W Muzeum Azji i Pacyfiku została zainagurowana wystawa: „PRZEMIANY. Dawna i nowa fotografia ze zbiorów Muzeum Azji i Pacyfiku”. Po raz pierwszy w historii instytucji zaprezentowano 80 wyselekcjonowanych fotografii zestawionych w 40 par tematycznych. O ekspozycji opowiada kurator – dr Krzysztof Morawski.

Showing 1–20 of 60 episodes