ScienceLife Sciences

Eureka

Polskie Radio S.A.

Poznajemy i staramy się zrozumieć prawa rządzące światem. Odkrywamy tajemnice przyrody, informujemy o nowych terapiach i wynalazkach zmieniających świat. Cieszymy się z sukcesów, zwłaszcza polskich, badaczy. Przypominamy ważne wydarzenia historyczne i ich bohaterów.

Play

Open in

33 episodes
daily
Avg 29 min
Polish

Episodes 33

Newest Oldest Longest

All20 Unplayed20 In progress0 Played0

Counted on this page — what you have heard stays on this device, so it is not something the list can be paged by.

Friday · 23 min
Tracka moneta z Mazowsza. Digitalizacja instrumentów muzycznych. Odoaker królem Italii
Podczas tegorocznych wykopalisk na Łysej Górze pod Chorzelami na Mazowszu archeolodzy odnaleźli najstarszą jak dotąd monetę z naszych ziem. Wybito ją w Tracji, czyli na terenie dzisiejszej Bułgarii, w IV w. p.n.e. Jak trafiła tak daleko na północ, do osady zamieszkanej przez ludność celtycką? Wyjaśnił współkierownik misji, dr Bartłomiej Kaczyński z PMA w Warszawie. Muzeum Instrumentów Muzycznych w Poznaniu zakończyło pierwszy etap projektu, którego celem jest stworzenie cyfrowych modeli około 170 instrumentów smyczkowych z tamtejszych zbiorów. O szczegółach opowiedział dr Patryk Frankowski, kierownik MIM w Poznaniu. 1550 lat temu upadło Cesarstwo Zachodniorzymskie. W 476 r. germański wódz Odoaker zdetronizował ostatniego cesarza, Romulusa Augustulusa, co uważa się za symboliczny koniec epoki starożytnej. Co stało za sukcesem Odoakra? Historię przypomniał prof. Piotr Dyczek, archeolog z UW.
Thursday · 23 min
Ser, grzyby i nowa nadzieja w leczeniu nowotworów
Z okazji Ogólnopolskiego Święta Sera - jego walory zdrowotne i właściwości omówił dr hab. Antoni Pluta, profesor SGGW. Sezon na grzybobranie to z kolei okazja, by sprawdzić, jakie wartości odżywcze mają grzyby i co dobrego dla zdrowia możemy w nich znaleźć. Wyjaśniła to prof. Iwona Wawer, farmaceutka i chemiczka. Naukowcy z Wydziału Biotechnologii Uniwersytetu Wrocławskiego pracują nad nowym sposobem leczenia nowotworów. Próbują tak zaprogramować zdrowe i nowotworowe komórki, aby te drugie pobierały substancję, która je zabija, a zdrowe jej unikały. O pomyśle na tę terapię opowiedzieli doktoranci Uniwersytetu Wrocławskiego Aleksandra Chorążewska i Krzysztof Ciura.
Wednesday · 23 min
Dzieje gmachu Filharmonii Narodowej. Zamek w Mirze. Washington - pierwszy prezydent USA
Gmach Filharmonii Narodowej przy ul. Jasnej w Warszawie został otwarty w listopadzie 1901 roku. Zaprojektował go Karol Kozłowski, a sponsorowali go finansista Leopold Kronenberg i Stanisław Lubomirski. Historię obiektu przedstawiła prof. Małgorzata Omilanowska, autorka książki pod tytułem "Dom dla muzyki. Dzieje gmachu warszawskiej filharmonii". Rezydencja Radziwiłłów w Mirze, na terenie obecnej Białorusi, wraz z włoskim ogrodem z 1698 roku zostanie otwarta po rewitalizacji ogrodu. Kompleks zamkowy w Mirze od 2000 roku znajduje się na Liście Światowego Dziedzictwa UNESCO. O ogrodzie i jego rewitalizacji opowiedziała dr Anna Majdecka-Strzeżek, architekt krajobrazu. George Washington - pierwszy prezydent Stanów Zjednoczonych. Portret generała, męża stanu, rzecznika wolności, a jednocześnie właściciela niewolników opisuje prof. Radosław Rybkowski z Instytutu Amerykanistyki i Studiów Polonijnych Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Monday · 22 min
Nietoperze i ich zwyczaje. Technika w kokpicie samolotu. Jak nie marnować żywności?
Czego nie lubią nietoperze? Ciepła i długa jesień może zaburzać ich przygotowania do hibernacji. Dlaczego wybudzone ciepłem zużywają zapasy energii i czym może się to dla nich skończyć? O zwyczajach i życiu nietoperzy opowiedział dr Maciej Fuszara - biolog, badacz nietoperzy z Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie. Co dzieje się w kokpicie samolotu pasażerskiego? Czym jest zasada sterylnego kokpitu, jakie przyrządy wspomagają pilotaż i dlaczego najtrudniejsze są start i lądowanie? Szczegóły wyjaśnił Szymon Wyczółkowski - pilot samolotów pasażerskich. Dobry smak zaczyna się w Polsce. O kampanii "Nie marnuję, wybieram odpowiedzialnie", świadomych wyborach konsumenckich, jakości żywności i ograniczaniu jej marnowania opowiedziała dr Zuzanna Jastrzębska-Krajewska, inicjatorka kampanii.
September 4 · 24 min
"Sforziada" - księga Sforzów. Mosty Ostrowa Lednickiego. Świątynie starożytnej Mezopotamii
"Sforziada" - pergaminowa księga, dzieło włoskiego renesansu z XV wieku - to jeden z najcenniejszych inkunabułów w zbiorach Biblioteki Narodowej w Warszawie. Opisuje historię Francesca Sforzy - władcy Mediolanu i założyciela dynastii Sforzów. O wyjątkowości warszawskiego egzemplarza, który pochodzi z wydania z 1490 roku, opowiedział dr Tomasz Makowski - dyrektor Biblioteki Narodowej w Warszawie Ostrów Lednicki to jedno z najważniejszych stanowisk archeologicznych z początków państwa polskiego. Na wyspie powstała rezydencja Mieszka I i tam prawdopodobnie odbył się chrzest księcia. O reliktach drewnianych mostów, które łączyły wyspę z lądem, mówił prof. Andrzej Pydyn - dyrektor Centrum Archeologii Podwodnej UMK w Toruniu. Każda cywilizacja wznosiła świątynie ku czci swoich bóstw. Jak funkcjonowały takie obiekty sakralne w starożytnej Mezopotamii? Zagadnienie wyjaśnił asyriolog Łukasz Klima z UW.
September 3 · 22 min
AstroGeoBaltica 2026. "Leczymy z troską!". Czy możemy żyć 130 lat?
Ekspedycja AstroGeoBaltica 2026 zakończona. Dwutygodniowa wyprawa naukowo-badawcza, organizowana przez Instytut Nauk Geologicznych Uniwersytetu Wrocławskiego, odbyła się na pokładzie żaglowca STS "Generał Zaruski". Jej uczestnicy prowadzili badania geologiczne na terenie Finlandii, Wysp Alandzkich i Szwecji oraz pobrali próbki z Zatoki Botnickiej. O ekspedycji opowiedzieli prof. Henryk Marszałek, geolog i hydrogeolog, oraz dr Magdalena Modelska z Instytutu Nauk Geologicznych Uniwersytetu Wrocławskiego. "Leczymy z troską!" to program nagradzający inicjatywy poprawiające doświadczenia pacjentów w procesie leczenia oraz wspierające ich powrót do zdrowia. O programie mówiła Agata Staniszewska, dyrektorka komunikacji Teva Pharmaceuticals Polska. Możemy żyć nawet 130 lat? Japońscy naukowcy odkryli u superstulatków wyjątkowe zmiany w układzie odpornościowym. O długowieczności opowiedziała prof. dr hab. n. med. Iwona Paradowska-Stankiewicz, epidemiolog i ekspertka PZH-PIB.
September 2 · 23 min
Historia szachów. Pałace Wilna. Mistyfikacja Witolda Widuły
W 100-lecie Polskiego Związku Szachowego o historii królewskiej gry, najstarszych polskich szachach z XII wieku, a także o międzynarodowych sukcesach szachistów okresu zaborów i 20-lecia międzywojennego. O historii polskich szachów i ich najważniejszych postaciach opowiedział Tomasz Lissowski z Polskiego Związku Szachowego. Wśród miłośników szachów byli król Jan II Sobieski, marszałek Józef Piłsudski czy poeta Adam Mickiewicz. Rezydencje magnatów odzwierciedlają charakter wileńskiej architektury w okresie baroku i klasycyzmu. Zachowały się mapy, rysunki elewacji i projekty urbanistyczne, które pozwalają na prowadzenie badań nad pierwotnym wyglądem rezydencji. O tym mówiła prof. Anna Sylwia Czyż z Instytutu Historii UKSW. W historii powojennego sportu odnotowano niezwykłe pojawienie się rzekomego zwycięzcy zawodów lekkoatletycznych w Leningradzie. Witold Widuła wymyślił swoje sukcesy. O zdemaskowaniu Widuły i jego motywacji opowiedział Piotr Banasiak z Muzeum Sportu i Turystyki.
August 31 · 37 min
Prestiżowa nagroda PAN i cyfrowy bliźniak Bałtyku
O znaczeniu badań nad funkcjonowaniem i uszkodzeniami mitochondriów - bardzo ważnych organelli w komórkach - opowiedziała prof. Agnieszka Chacińska z IMol PAN, laureatka nowej Nagrody PAN. Z kolei o modelu komputerowym stanu Bałtyku, który będzie odtwarzał i prognozował warunki panujące na morzu oraz może być przydatny w sytuacjach awaryjnych, takich jak katastrofy, uszkodzenia statków czy skażenia środowiska, mówił prof. Piotr Gwiazda z UW i IM PAN, lider projektu MERMAID TEAM NET FNP.
August 28 · 26 min
500 lat bitwy pod Mohaczem. Włócznie z Jeziora Lednickiego. Mastyks – "złoto" Chios
500 lat temu 29.08 1526 r. rozegrała się bitwa, która na dziesiątki lat zmieniła układ sił w Europie Środkowej. Pod Mohaczem doszło do starcia króla Czech i Węgier Ludwika II Jagiellończyka z armią osmańską Sulejmana Wspaniałego. Wydarzenie przypomina prof. Wojciech Iwańczak – mediewista. W Muzeum Pierwszych Piastów na Lednicy została otwarta wystawa stała tej placówki „Tajemnice początków Polski – Ostrów Lednicki”. Z dna akwenu, który otacza wyspę pozyskano wiele cennych zabytków, które teraz stanowią istotną część ekspozycji. O ubiegłorocznych znaleziskach – 4 włóczniach – w tym jednej – zdobionej ornamentami i pokrytej złotem oraz srebrem – opowiada prof. Andrzej Pydyn z UMK w Toruniu. Mastyks – to żywica z drzewa pistacjowego, która już w starożytności stała się „żyłą złota” greckiej wyspy Chios. Żywica ma działanie antybakteryjne, zapobiega próchnicy czy chorobie dziąseł. O szczegółach mówi Tomasz Piotr Kozłowski – autor książki „Szafran, mastyks i figa. Greckimi drogami”.
August 27 · 21 min
AMD-zwyrodnienie plamki żółtej. Jak być zdrowym? Czy w wodach Bałtyku jest głośno?
Szacuje się, że w Polsce na Zwyrodnienie Plamki Żółtej choruje ok. miliona do nawet 1,2 osób. I co roku przybywa ok. 100 tys. nowych chorych. AMD bo tak w skrócie nazywamy zwyrodnienie plamki żółtej jest najczęściej diagnozowaną chorobą siatkówki. Warto wiedzieć, że jeśli nie rozpoczniemy leczenia odpowiednio wcześnie, istnieje zagrożenie nieodwracalnej utraty widzenia, bez możliwości jego przywrócenia. O nowoczesnych metodach diagnozowania i leczenia AMD opowiada pani prof. dr hab. n. med. Iwona Grabska–Liberek. Jak wskazują wyniki badań, każda forma edukacji i popularyzacji wiedzy zdrowotnej wzmacnia budowę potencjału zdrowia człowieka. A jeśli prowadzona jest od najmłodszych lat to uczy i to wielopokoleniowo dobrych nawyków życia. Jak to robić w praktyce opowiada dr n. o zdrowiu Dorota Kleszczewska. Czy w wodach Bałtyku jest głośno? O prowadzonych badaniach pomiaru hałasu w Bałtyku i wpływie hałasu na życie w morzu opowiada: dr Iwona Pawliczka.
August 26 · 21 min
Jak pokonać lenistwo? Przebadano rolę psychologa szkolnego. Światowe Igrzyska Nomadów
Efektem badań naukowców z Instytutu Biologii Doświadczalnej im. Marcelego Nenckiego PAN nad Prokrastynacją, czyli nawykowym odkładaniem zadań w czasie jest opracowany zestaw działań dla leniwych, które wzmacniają ich sprawczość i wiarę w swoje możliwości o czym opowiada Magdalena Pietruch z tego Instytutu. Za chwilę start nowego roku szkolnego natomiast wracają stare problemy, gł. problemy psychiczne młodych ludzi. I jak twierdzą naukowcy, ale i nauczyciele jest to jedno z największych wyzwań współczesnej szkoły. Instytut Psychiatrii i Neurologii prowadził badania nad rolą psychologa w szkole. Jak przeprowadzono badania, jaka była ich metodyka i jakie płyną z nich wnioski opowiada: Dominik Kuc. Dr Kazimierz Waluch z Działu Projektów Akademii Finansowania i Biznesu Vistula– będzie ekspertem UNESCO na rozpoczynających się Światowych Igrzyskach Nomadów w Kirgistanie. Dowiemy się jak prowadzone są badania naukowe koczowniczych plemion Nomadów, jakie jest ich dziedzictwo?
August 25 · 24 min
Autorytet nauki. Dolnośląski Festiwal Nauki. Rok Polskiego Radia
W jaki sposób uczyć krytycznego myślenia i higieny informacyjnej? Jak wspierać naukowców aktywnych w debacie publicznej? I czy grozi nam upadek autorytetu nauki? Opowiada M. Sielski. Już 12 września rusza Dolnośląski Festiwal Nauki. Hasło tegorocznej - 29. - edycji brzmi: „Poznaj, polub, pamiętaj!”. Rozmowa z A. Graulem. W Roku Polskiego Radia Archiwum Państwowe w Przemyślu prowadzi szerokie badania nad historią polskiej radiofonii - zwłaszcza tej przedwojennej. O szczegółach M. Stadnik oraz A. Bobowska-Hryniewicz.
August 24 · 24 min
Historia Koszalina. Echa Wielkiej Wojny. Popularyzator Nauki
"1266-2026. Od Cussalina przez Cöslin do Koszalina. Osiem wieków historii miasta" - wystawa czasowa w Muzeum w Koszalinie. O szczegółach J. Borkowski oraz K. Jedynak. "Echa Wielkiej Wojny" w Muzeum Niepodległości w Warszawie. Ekspozycja nie skupia się wyłącznie na samych manewrach wojskowych lecz ukazuje wojenną codzienność oraz jej emocjonalny, często ukryty wymiar. Opowiada A. Mejssner. Są ciekawi w odbiorze - i sami ciekawi świata. Mają pomysły, jak rozmawiać o nauce. Serwis Nauka w Polsce rozpoczyna nabór zgłoszeń do XXII edycji ogólnopolskiego konkursu Popularyzator Nauki. Rozmowa z A. Ślązak.
August 21 · 32 min
Wystawa róż w Łazienkach. Papirusy z Oksyrynchos. Historyczne bzdury o średniowieczu
W Starej Oranżerii (22-23.08) w Łazienkach Królewskich w Warszawie odbywa się 42. Królewska Wystawa Róż – Royal Rose 2026. Pokazowi tysiąca ciętych kwiatów towarzyszy Konferencja Różana, o której opowiada Beata Kańska kuratorka ekspozycji. Naukowcy z Uniwersytetu w Barcelonie odkryli na terenie starożytnego miasta Oksyrynchos w środkowym Egipcie papirus z fragmentem "Iliady" Homera. Ten zwój spoczywał pomiędzy bandażami mumii z czasów rzymskich. Papirusy z formułami magicznymi często towarzyszyły zmarłym, ale literacki tekst w kontekście funeralnym zaskoczył badaczy. Czy słusznie? Wyjaśnia prof. Tomasz Derda papirolog z UW. W powszechnej świadomości średniowiecze to czasy zacofania, brudu, zabobonu, chorób i wszechwładnej władzy kościoła. Anna Zielińska - autorka książki "Historyczne bzdury o średniowieczu" zadaje kłam tym stereotypom i rozprawia się z kilkoma popularnymi mitami.
August 20 · 30 min
Platynowa Drużyna. Szkło i jego tajemnice. Program Zdrowia Finansowego EFPA Polska
Platynowa Drużyna. To inicjatywa edukacyjna, której celem jest edukacja zdrowotna w ramach chorób rzadkich, a tych jest ponad 8 tysięcy. Jednym z celów jest ograniczenie zjawiska emigracji zdrowotnej Polaków w celu podjęcia terapii, której nie można zrealizować w Polsce. O projekcie opowiada jego kierowniczka: dr Małgorzata Skweres–Kuchta. W puckiej hucie szkła poznajemy tajemnice tworzenia szkła artystycznego. Maria Bednarczyk opowiada o warsztatach szklarskich. Czy Polacy są bogaci i czy zdrowie finansowe to tylko pieniądze? Z raportu "Infokredyt 2025" wynika, że aż 47 proc. Polaków posiada kredyt lub pożyczkę, zatem niemal połowa społeczeństwa naszego kraju jest dziś zadłużona. Tylko 11 proc. dorosłych Polaków deklaruje, że ich sytuacja finansowa pozwala im żyć bez martwienia się o pieniądze. Aby uzdrowić sytuację rusza Program Zdrowia Finansowego EFPA Polska. Co zakłada ten program? Opowiada Mariola Szymańska.
August 19 · 29 min
Mechanizmy immunoterapii. Ekosystemy przybrzeżne i morskie. "Księga Ruchu Chorych"
Immunoterapia to nowoczesna metoda leczenia onkologicznego, która nie niszczy komórek bezpośrednio jak chemioterapia czy radioterapia. Pobudza ona własny układ odpornościowy pacjenta do rozpoznawania i zwalczania nowotworu. Jakie są mechanizmy immunoterapii na podstawie prowadzonych autorskich badań opowiada dr Zuzanna Nowicka–Kaszkowiak, klinicystka i naukowczyni. Rola ekosystemów przybrzeżnych i morskich w zachowaniu równowagi biologicznej. Czym jest ekosystem, jakie działania go niszczą i o realizowanym międzynarodowym projekcie badawczym mającym chronić ekosystemy opowiada dr Iwona Pawliczka, kierowniczka Stacji Morskiej im. Profesora Krzysztofa Skóry w Helu, Wydział Oceanografii i Geografii, Uniwersytetu Gdańskiego.
August 17 · 36 min
Czym jest PLLuM? Rajzefiber. Bartnictwo
PLLuM (Polish Large Language Model) to rodzina polskich dużych modeli językowych rozwijanych z myślą o potrzebach administracji publicznej, nauki i gospodarki. O szczegółach dr W. Kusa oraz D. Grajewska. "Rajzefiber. Wakacyjne podróże Katowiczan w XIX i XX w." - wystawa w Muzeum Historii Katowic. Opowiada S. Stanowski. Dzieje europejskiego bartnictwa i prozdrowotne właściwości miodu bartnego. Badania na ten temat prowadzi grupa naukowców m.in. z Wrocławia i efektem ich pracy jest artykuł w "Journal of Ethnopharmacology". Rozmowa z dr J. Węglorzem.
August 14 · 33 min
Archiwalia Bitwy Warszawskiej. Manuskrypt Wojnicza. Nowa biografia Karola Estreichera
Tuż przed 106. rocznicą Bitwy Warszawskiej Archiwum Akt Nowych w Warszawie zaprezentowało unikatowe dokumenty związane z wojną 1920 r. O kontekście przedstawionych materiałów opowiada dyrektor AAN – historyk Mariusz Olczak. "Manuskrypt Wojnicza" jest jednym z najbardziej zagadkowych rękopisów świata. Pergaminowa księga pochodzi z czasów średniowiecza, ale została zapisana językiem, którego do dziś nikt nie jest w stanie odczytać. Tę historię przypomina Jakub Kuza – autor książki "Genialne zmyślone". Historyk sztuki, rewindykator polskich dóbr kultury po II wojnie światowej oraz autor koncepcji ostatniej przebudowy Collegium Maius. Prof. Karol Estreicher był osobowością pełną sprzeczności, człowiekiem o imponującej pasji, ale i o trudnym charakterze, co przysporzyło mu licznych wrogów. Właśnie ukazała się nowa biografia K. Estreichera autorstwa dr Tomasza Siewierskiego z IHN PAN oraz Artura Wójcika z Muzeum UJ.
August 13 · 27 min
Świecące przedmioty. Jacy są panowie w XXI w. Piersi w Polsce - raport zdrowotny
Vintage to styl, a nawet moda na wprowadzanie tzw. "starego" w nowoczesne przestrzenie. Głównie dotyczy to mody, ubrań, wystroju pomieszczeń. Jednak do dobrego smaku należy doposażenie naszego otoczenia w przedmioty z historią. Naukowcy postanowili przebadać klika wiekowych przedmiotów pod kątem ich składu i procesu wytwarzania. Okazuje się, że mamy jeszcze w domach świecące przedmioty, których skład może zadziwić. A o tym opowiada dr inż. Beata Rurarz. Ciekawych informacji o współczesnym mężczyźnie dostarczają wyniki prowadzonych badań. Zanika postawa wodza, a pojawiają się inicjatywy inspirujące panów do przeżywania np. ojcostwa jako pasji i uznania tego za najważniejsze osiągnięcie życia o czym opowiadają: Michał Michalski oraz dr Dariusz Cupiał. Piersi w Polsce. To opublikowany kilka dni temu raport dot. zaangażowania kobiet w działania wzmacniające ich potencjał zdrowia. O wynikach raportu opowiada: dr hab. n. med. Paweł Koczkodaj.
August 12 · 34 min
Zaćmienie Słońca. Trudne początki Muzeum Mazurskiego. Maria Skłodowska-Curie
W środę 12 sierpnia po raz pierwszy od 1999 r. w kontynentalnej Europie można było zobaczyć całkowite zaćmienie Słońca. O szczegółach A. Włodarczyk. "Trudne początki. Muzeum Mazurskie w latach 1945 – 1950". Kiedy wchodzimy dziś do olsztyńskiego zamku, trudno uwierzyć, iż wiosną 1945 r. był to budynek pełen śladów wojny. Z ocalałych, często wybrakowanych szczątków, w ciężkich warunkach powojennych zorganizowano pierwszą ekspozycję. Opowiada dr S. Mierzyński. Maria Skłodowska-Curie i jej naukowa spuścizna. Listy naszej noblistki i Alberta Einsteina z lat 1911 – 1932 są już dostępne w wersji niemieckiej. To szczególne wydanie – w końcu część korespondencji została napisana właśnie w tym języku. O szczegółach A. Głowacz.

Showing 1–20 of 33 episodes