Skip to content
Artwork for Tłoczone z danych

Tłoczone z danych

GRAPE

Podcast GRAPE. Odpowiedzi tłoczymy z danych wraz z najlepszymi ekonomistkami i ekonomistami. Rozmawiamy o tym, czy w Polsce skończyło się bezrobocie. Przyglądamy się, komu źle zrobiło 500+. Szukamy cudownej broni do walki z długiem państwa. Ujawniamy prawdę o nierównościach w Polsce. Zdradzamy kim był kapitan Nemo i co ma wspólnego z polską prywatyzacją? I dużo, dużo więcej. Nową porcję wiedzy ekonomicznej dostarczamy co tydzień w piątkowe poranki. Zapraszają: Joanna Tyrowicz & Patrycja Maciejewicz.

Play
  • 30 episodes
  • weekly
  • Avg 43 min
  • Polish
Counted on this page — what you have heard stays on this device, so it is not something the list can be paged by.
  • June 3 · 30 min

    Handel. Cena otwartego świata.

    Handel jest tak oczywistą częścią naszego życia, że prawie go nie zauważamy. Poranna kawa, telefon w kieszeni, samochód, ubrania, elektronika - za każdym z tych produktów stoi sieć wymiany, która łączy ludzi, firmy i państwa z różnych części świata. W nowym odcinku „Ceteris Paribus. Prosto o ekonomii” opowiadamy o tym, dlaczego ludzie i państwa w ogóle handlują. Wracamy do Adama Smitha i podziału pracy, do Davida Ricarda i przewagi komparatywnej, a także do pytania, dlaczego nie opłaca się robić wszystkiego samemu. To odcinek o imporcie, eksporcie, cłach, kursach walutowych, bilansie handlowym i bezpieczeństwie gospodarczym. Pokazujemy, że import nie zawsze oznacza słabość, eksport nie zawsze oznacza sukces, a handel nie jest prostą grą, w której ktoś wygrywa kosztem innych. To mechanizm współpracy, specjalizacji i zależności, a jednocześnie potężne źródło dobrobytu. ​CeterisParibus x Tłoczone z danych To podcast dla tych, którzy chcą rozumieć świat gospodarki głębiej. Jak działa rynek? Państwo? Jakie jest miejsce człowieka w systemie gospodarczym? Zaprasza Maciej Krzysztoszek.

  • S7 · E13
    May 29 · 1 hr

    Mazurek | Czego legalizacja aborcji może nauczyć o sprzedaży?

    Czy dane naprawdę pokazują, jak działa świat… czy tylko to, co chcemy w nich zobaczyć? I dlaczego wiele „oczywistych” wniosków z danych okazuje się błędnych? Zapraszają: Patrycja Maciejewicz (Gazeta Wyborcza) i Joanna Tyrowicz (GRAPE). Punktem wyjścia jest jedna z najbardziej kontrowersyjnych hipotez w ekonomii: że spadek przestępczości w USA może mieć związek z decyzja o legalizacji aborcji podjęta kilkanaście lat wcześniej. Ale ta rozmowa szybko staje się czymś więcej niż analizą jednego badania. To opowieść o tym, jak interpretować dane, czym naprawdę różni się korelacja od związku przyczynowo-skutkowego i dlaczego tak łatwo pomylić jedno z drugim. Razem z MarcinemMazurkiem (mBank) zaglądamy pod kolderkę danych: jak powstają badania, jak działa analiza danych w ekonomii i kiedy możemy mówić o przyczynach, a kiedy tylko o współwystępowaniu zjawisk. Rozmawiamy też o tym, dlaczego polityka publiczna i biznes często opierają się na błędnych wnioskach. To odcinek o tym, jak nie dać się zwieść liczbom i odróżniać korelację od przyczynowości. 🧠 To odcinek o tym: • dlaczego korelacja nie oznacza związku przyczynowo-skutkowego • jak działa analiza danych w ekonomii i jakie ma ograniczenia • czym są eksperymenty naturalne i jak pomagają badać rzeczywistość • skąd wzięła się hipoteza łącząca aborcję ze spadkiem przestępczości • dlaczego nawet głośne badania mogą prowadzić do sporów i korekt • jak błędna interpretacja danych wpływa na decyzje polityczne i biznesowe 🕰️ CZASÓWKA: 00:00 - Intro: kontrowersyjna hipoteza 00:51 - Czy aborcja może wpływać na przestępczość? 05:00 - Dlaczego proste wyjaśnienia nie wystarczają 10:09 - Gdzie intuicja myli się z danymi 15:03 - Policja, kary i ich rzeczywisty wpływ 20:50 - Jak bada się przyczynowość w ekonomii 26:18 - Eksperymenty naturalne: jak działa „los” w danych 33:12 - Gdzie badania zaczynają się chwiać 41:25 - Krytyka i poprawki metodologiczne 49:42 - Czy wyniki przetrwały próbę czasu 53:33 - Nowe badania i alternatywne wyjaśnienia 57:28 - Granice eksperymentów w ekonomii 1:09:16 - Liczba odcinka i zakończenie 🎙️ Gość: Marcin Mazurek Ekonomista z doktoratem z SGH, związany z mBankiem, specjalizujący się w analizie danych i rynków finansowych. Na codzien zajmuje się interpretacją złożonych zależności ekonomicznych i tłumaczeniem ich na język decyzji gospodarczych. 🕹️ Montaż: Maximillian Nosal #ekonomia#analizadanych #statystyka #rynkifinansowe #politykapubliczna

    • Transcript
  • May 27 · 32 min

    Praca. Cena czasu człowieka.

    Dlaczego jedni wysyłają dziesiątki CV i nie dostają odpowiedzi, a inni prowadzą firmy i mówią, że nie ma ludzi do pracy? Rynek pracy pełen jest takich pozornych sprzeczności. Tu nie wystarczy, że popyt spotka się z podażą. Praca nie jest zwykłym towarem, a do powstania zatrudnienia potrzebujemy czegoś więcej. W nowym odcinku sprawdzamy, jak naprawdę działa rynek pracy. Wyjaśniamy, czym jest bezrobocie, jak się je mierzy, czym różni się bezrobocie rejestrowane od BAEL i dlaczego nie każda osoba, która nie pracuje, jest statystycznie bezrobotna. To także odcinek o płacach, kompetencjach, sile przetargowej, płacy minimalnej, migracjach, demografii i technologii. W tej podróży towarzyszą nam wielcy ekonomiści: Smith, Keynes, Becker, Schumpeter, Ricardo, Marks i Clark, jako przewodnicy po różnych sposobach myślenia o pracy. Bo rynek pracy to nie tylko statystyki. To miejsce, w którym gospodarka spotyka się z czasem, bezpieczeństwem i godnością człowieka. CeterisParibus x Tłoczone z danych To podcast dla tych, którzy chcą rozumieć świat gospodarki głębiej. Jak działa rynek? Państwo? Jakie jest miejsce człowieka w systemie gospodarczym? Zaprasza Maciej Krzysztoszek.

    • Transcript
  • S7 · E12
    May 22 · 38 min

    Myck | Dane kontra intuicja, czyli jak bada się skutki reform?

    Czy reforma emerytalna, płaca minimalna albo tania herbata naprawdęzmieniają życie ludzi, czy tylko dobrze wyglądają w danych? O przyczynowości,ekonomii i pułapkach interpretacji opowiada Michał Myck. Zapraszają: JoannaTyrowicz i Marcin Bojanowski. Rozmawiamy o tym, dlaczego samo„tłoczenie z danych” nie wystarcza, jeśli chcemy zrozumieć świat. Bierzemy nawarsztat jeden konkretny przykład, gdy dane same niczego nie powiedzą: wiek,czas i rok urodzenia splatają się w jeden statystyczny węzełek, którego nie dasię rozwiązać samym patrzeniem na wykres. W odcinku pojawia się herbata,która mogła ratować życie nie dlatego, że była herbatą, lecz dlatego, żewymagała gotowania wody. Są też klasyczne badania o płacy minimalnej, polskareforma emerytalna z 1999 roku i pytanie, dlaczego gospodarstwa domowe nieuzupełniają prywatnymi oszczędnościami całej utraty przyszłych emerytur. To rozmowa o tym, jak działaanaliza przyczynowo-skutkowa, jak bada się skutki reform, czym są naturalneeksperymenty i dlaczego dobra polityka publiczna potrzebuje empirycznej pokory.Dowiesz się, dlaczego dobre dane bywają mniej oczywiste niż dobra opowieść, iczemu projektowanie reform bez zrozumienia ludzkich zachowań może skończyć siękosztownym mirażem. 🧠 To odcinek o tym: dlaczego w badaniach społecznych tak trudno odróżnić wpływ wieku, czasu i rokuurodzenia; jak naturalne eksperymenty pomagają badać przyczynowość tam, gdzie nie da sięcofnąć życia ludzi jak taśmy w laboratorium; czemu tańsza herbata w XVIII-wiecznej Wielkiej Brytanii może być historią ośmiertelności, jakości wody i sile danych; co badania Carda i Kruegera pokazały o płacy minimalnej, zatrudnieniu i intuicjachekonomicznych; jak reforma emerytalna z 1999 roku wpłynęła na prywatne oszczędności przyszłychemerytów; dlaczego ochrona przedemerytalna może działać inaczej na osoby już zatrudnione, ainaczej na tych, którzy szukają pracy. Ten odcinek wyemitowaliśmy wjednym z pierwszych sezonów naszego podcastu, przypominamy go bo jest świetnymprzygotowaniem do następnej rozmowy. 🕰️ CZASÓWKA: 00:00 - Początek: skąd wiadomo,co jest przyczyną? 00:40 - Tłoczenie: dane to dopiero początek 03:18 - Chwila: wiek, czas i rocznik w jednym splocie 08:27 - Herbata: gotowana woda i spadek śmiertelności 13:25 - Minimalna: płaca minimalna kontra intuicja 17:24 - Emerytalna: reforma 1999 i prywatne oszczędności 22:25 - Przedemerytalna: ochrona pracownika i reakcje rynku 28:01 - Podsumowanie: jak wyłapać efekt reformy 34:06 - Numerek: 30%, czyli szklanka w 70% pusta 38:08 - Zakończenie: po co nam więcej badań empirycznych 🎙️ Gość:Michał Myck Michał Myck jest profesoremekonomii, współtwórcą Centrum Analiz Ekonomicznych CenEA. W badaniach pokazuje,jak z danych wydobywać nie tylko wzory, ale też wiarygodne wnioski oprzyczynach i skutkach. Jego zainteresowania badawcze obejmują przede wszystkimkwestie społeczne, rolę świadczeń, transferów i podatków, a także decyzjewewnątrz gospodarstw domowych. 🕹️ Montaż: Aleksandra Łapkiewicz

    • Transcript
  • May 20 · 33 min

    Budżet. Rachunek za państwo.

    Budżet państwa to nie tylko arkusz z liczbami. To opowieść o tym, jakie państwo budujemy w krótkiej i długiej perspektywie. Bo za każdą pozycją w ustawie budżetowej kryje się decyzja, czy więcej stawiamy na zdrowie czy może obronność, obniżamy podatki czy zwiększamy wydatki, stawiamy inwestycje już dziś czy wolimy mniejsze zadłużenie jutro. Budżet pokazuje, gdzie kończą się polityczne obietnice, a zaczyna prawdziwy rachunek. Maciej opowiada, skąd państwo bierze pieniądze, na co je wydaje i co się dzieje, gdy wydatki są większe niż dochody. Poznacie różnicę między deficytem a długiem publicznym, oraz zrozumiecie, jak działają obligacje skarbowe i dlaczego państwo nie jest zwykłym gospodarstwem domowym, choć też nie może wydawać bez końca. To także odcinek o zaufaniu. Bo dług publiczny sam w sobie nie musi być problemem. Może finansować inwestycje, bezpieczeństwo i rozwój. Problem zaczyna się wtedy, gdy staje się sposobem odkładania trudnych decyzji na przyszłość. Wtedy budżet przestaje być tylko planem dochodów i wydatków, a staje się testem odpowiedzialności państwa. CeterisParibus x Tłoczone z danych To podcast dla tych, którzy chcą rozumieć świat gospodarki głębiej. Jak działa rynek? Państwo? Jakie jest miejsce człowieka w systemie gospodarczym? Zaprasza Maciej Krzysztoszek.

    • Transcript
  • S7 · E11
    May 15 · 1 hr 12 min

    Wójcik | Finansowe centra świata

    Gdzie znajduje się finansowe centrum świata? Londyn?Nowy Jork? A może Chiny? Kto naprawdę rządzi globalnymi finansami i czy dominacja dolara jest zagrożona? Zapraszają: Patrycja Maciejewicz (Gazeta Wyborcza) i Joanna Tyrowicz (GRAPE). W rozmowie z Dariuszem Wójcikiem analizujemy historię pieniądza, ewolucję centrów finansowych orazgeopolitykę globalnych rynków – od Antwerpii i Potosí po światłowody między Chicago a Nowym Jorkiem oraz sztuczną inteligencję. Dlaczego Antwerpia stała się finansowym sercem Europy, mimo że Hiszpania była polityczną potęgą? Jak Napoleon nieświadomie pomógł Londynowi zostać globalnym centrum finansowym? Czy Nowy Jork naprawdę zdetronizował Londyn, czy oba miasta tworzą dziś finansową oś świata? To odcinek o tym: jak powstają iupadają centra finansowe dlaczego kapitałucieka przed brakiem wolności czy Chiny mogą staćsię nowym globalnym centrum finansowym jak polityka wpływana pieniądz dokąd zmierzaglobalizacja finansowa Rozmawiamy także o Singapurze i o tym, czy sankcje finansowe mogą osłabić globalnąpozycję dolara. Sprawdzamy, jak technologia i milisekundy decydują dziś oprzepływach kapitału oraz czy cyfrowy pieniądz i AI zmieniają reguły gry. 🕰️ CZASÓWKA: 0:00 - Intro 1:05 - Czy pieniądz trzeba było wymyślić? 8:44 - Antwerpia w szesnastym wieku 17:10 - Jakie czynniki decydują o centrum finansowym świata? 22:11 - Co sprawia że ta rola spada? 28:36 - W jakim stopniu konkurują centra finansowe o wpływy? 39:29 - Singapur jako centrum finansowe Azji 46:21 - Czy globalizacja narzuca nowe technologie? 55:33 - Jak Singapur sobie radzi z wysoką wartością kapitału w relacji do PKB? 59:40 - Na ile globalizacja jest podobna do ewolucji? 1:04:47 - Czy finanse istniały by bez innowacji? 1:09:07 - Czy możliwy jest świat w którym odkrywamy miejsce gdzie finanse rozwinęły się w całkiem inny sposób? 1:10:25 - Liczba odcinka / Outro 🎙️ Gość: Dariusz Wójcik Profesor NationalUniversity of Singapore specjalizujący się w finansach globalnych, geografiiekonomicznej oraz zrównoważonym rozwoju. Autor pierwszego na świecieAtlasu Finansów. Profesor Oxford University, Jest redaktoremczasopisma Finance &Space i założycielemGlobal Network on Financial Geography. https://www.geog.ox.ac.uk/staff/dwojcik.html⁠ 🕹️ Montaż: Maximillian Nosal

    • Transcript
  • May 13 · 31 min

    Pieniądz. Jedna waluta, wiele gospodarek.

    W trzeciej części serii o pieniądzu przyglądamy się euro - projektowi, który miał być czymś więcej niż wygodną walutą na wakacje. Euro to obietnica stabilności, głębszej integracji i większego zaufania między państwami członkowskimi Unii Europejskiej. Ale też historyczny eksperyment, w którym jedna polityka pieniężna musi pasować do gospodarek o różnej produktywności, poziomie zadłużenia, historii i odporności na kryzysy. W tej opowieści cofamy się do załamania systemu z Bretton Woods, pierwszych europejskich prób stabilizacji walut, ECU, raportu Delorsa i traktatu z Maastricht. Pokazujemy, dlaczego Europa uznała, że wspólny rynek potrzebuje wspólnego pieniądza. I co państwo zyskuje, ale też traci, gdy rezygnuje z własnej waluty, stóp procentowych i zarządzania kursem. To odcinek o ambicji, zaufaniu i cenie integracji. O Grecji, Hiszpanii, Irlandii, Portugalii i Włoszech, gdzie kryzys strefy euro odsłonił słabości wspólnej waluty. Ale też o Słowacji, państwach bałtyckich, Chorwacji i Bułgarii, gdzie euro stało się narzędziem stabilizacji, głębszej integracji i europejskiej wiarygodności. Bo euro nie jest prostą historią sukcesu ani porażki. To opowieść o tym, jak trudno zbudować jeden pieniądz dla wielu różnych gospodarek, i jak wiele zaufania potrzeba, żeby taki projekt przetrwał. CeterisParibus x Tłoczone z danych To podcast dla tych, którzy chcą rozumieć świat gospodarki głębiej. Jak działa rynek? Państwo? Jakie jest miejsce człowieka w systemie gospodarczym? Zaprasza Maciej Krzysztoszek.

    • Transcript
  • S7 · E10
    May 8 · 57 min

    Bukowski | Nierówności w geografii: czemu jedne miasta bogacą się szybciej?

    Nie każda mapa nierówności pokazujeprawdziwe granice gospodarki. W tym odcinku pytamy, dlaczego jedne miasta iregiony przyciągają płace, ludzi i usługi, a inne zostają w tyle. Zapraszają:Patrycja Maciejewicz (Gazeta Wyborcza) i Joanna Tyrowicz (GRAPE). Paweł Bukowskipokazuje, że nierówności to nie tylko różnice między bogatymi i biednymiosobami. To także pytanie o miejsce: czy twoje zarobki, szanse i koszty życiazależą od tego, czy mieszkasz w Warszawie, Londynie, Manchesterze, MińskuMazowieckim czy na obrzeżach metropolii? W odcinkurozbrajamy pozornie proste porównania regionów. Bo jeśli w jednym kraju„regionem” jest dzielnica Londynu, a w innym całe miasto, to dane potrafiąopowiedzieć historię w krzywym zwierciadle. Dlatego rozmowa prowadzi przezlokalne rynki pracy, aglomeracje, metropolizację, globalizację, automatyzację,spadek znaczenia związków zawodowych i pytanie, dlaczego bogaci coraz bardziejróżnią się między miejscami, a biedni coraz częściej zarabiają podobnieniezależnie od adresu. Dowiesz się,dlaczego Wielka Brytania wcale nie musi być rekordzistką nierównościprzestrzennych, czemu Francja jest w badaniach osobliwym wyjątkiem i jak rynekmieszkaniowy może decydować o tym, czy duże miasta pozostaną dostępne także dlanauczycieli, pracowników usług i młodych ludzi. To rozmowa o ekonomii miast,rynku pracy i ukrytej geografii szans. 🧠 To odcinek o tym: czym są nierówności przestrzenne i dlaczego nie wystarczy porównywać średnich dochodów między regionami jak lokalne rynki pracy lepiej opisują życie gospodarcze niż granice administracyjne; dlaczego Londyn, Warszawa czy Manchester nie kończą się tam, gdzie kończy się gmina albo powiat; jak globalizacja, automatyzacja i przejście od przemysłu do usług zmieniły mapę płac; dlaczego związki zawodowe, negocjacje zbiorowe i płaca minimalna mogą zmniejszać różnice między miejscami; co metropolizacja, mieszkania i demografia mówią o przyszłości dużych miast. Ten odcinek wyemitowaliśmy wjednym z pierwszych sezonów naszego podcastu, przypominamy go bo jest świetnymprzygotowaniem do następnej rozmowy. 🕰️ CZASÓWKA: 00:00 -Dochody, majątki i geografia nierówności 00:48 - Czym są nierówności przestrzenne? 05:44 - Czy lepiej żyć w bogatym mieście? 08:40 - Jak naprawdę porównywać regiony? 14:43 - Nowa mapa: lokalne rynki pracy 18:00 - Które kraje są najbardziej nierówne przestrzennie? 23:57 - Związki zawodowe jako hamulec nierówności 28:50 - Od przemysłu do usług: wielka zmiana strukturalna 31:45 - Czy uniwersytety ratują miasta? 37:03 - Polaryzacja rynku pracy 43:32 - Metropolizacja i granice dużych miast 46:48 - Mieszkanie: prawo czy towar? 50:47 - Demograficzne tsunami 56:17 - Numerek odcinka 🎙️ Gość: PawełBukowski Paweł Bukowskijest ekonomistą związanym z University College London i Polską Akademią Nauk. Zawodowozajmuje się nierównościami. W podkaście opowiada o tych przestrzennych,lokalnych rynkach pracy, płacach i tym, jak zmiany strukturalne gospodarki przepisująmapę szans między miastami, regionami i peryferiami. 🕹️ Montaż: Maximillian Nosal

    • Transcript
  • May 6 · 29 min

    Pieniądz. Cena zaufania

    Skoro pieniądz nie opiera się już na złocie ani srebrze, to co właściwie sprawia, że nadal mu ufamy? Odpowiedzi na to pytanie szukamy pośród współczesnych instytucji, które stoją na straży jego stabilności: banku centralnego, Rady Polityki Pieniężnej i narzędzi polityki pieniężnej. To odcinek, w którym jasno wskazujemy, że decyzje o stopach procentowych, celu inflacyjnym czy płynności systemu finansowego nie są aderwane od naszej codzienności. Wręcz przeciwnie. To decyzje, które wpływają na raty kredytów, ceny mieszkań, wartość oszczędności, inwestycje firm i nasze bieżące zakupy. Poznajemy nowe pojęcia, które pozwalają nam lepiej zrozumieć dyskurs publiczny: inflacja, deflacja i stagflacja. Wyjaśniamy, czym jest koszyk inflacyjny, dlaczego „moja inflacja” może różnić się od oficjalnej i dlaczego polityka monetarna oraz fiskalna powinny iść w tym samym kierunku. Jeśli zgadzamy się, że pieniądz to zaufanie, to musimy zaakceptować, że to zaufanie ma swoją cenę. CeterisParibus x Tłoczone z danych To podcast dla tych, którzy chcą rozumieć świat gospodarki głębiej. Jak działa rynek? Państwo? Jakie jest miejsce człowieka w systemie gospodarczym? Zaprasza Maciej Krzysztoszek.

    • Transcript
  • S7 · E9
    May 1 · 49 min

    Javorcik | Wypadek przy pracy? Bezpieczeństwo, a globalizacja

    Jaka jest prawdziwa skala wypadków przy pracy? Co naprawdę mówią dane i kto poprawia bezpieczeństwo? Z danych tłoczy Beata Javorcik (Oxford & EBRD). W rozmowie z Beatą Javorcik analizujemy, jak mierzy się bezpieczeństwo pracy, dlaczego dane międzynarodowebywają niespójne i skąd biorą się ogromne różnice w raportowaniu między krajami. Czy kapitał zagraniczny poprawia standardy BHP? Czy przejęcie firmy przez międzynarodowego inwestora możerealnie zmniejszyć liczbę poważnych wypadków? A jeśli tak – czy chodzi o technologię, organizację pracy, szkolenia, czy presję reputacyjną w globalnych łańcuchachdostaw? Rozmawiamy o tym: dlaczego statystyki wypadków przy pracy tak bardzo się różnią; czy zagraniczne firmy są bezpieczniejsze od lokalnych; gdzie czai się większe ryzyko – w pracy fizycznej czy biurowej; jak mierzyć ergonomię i zdrowie psychiczne; jak globalizacja wpływa na standardy bezpieczeństwa pracy. 🕰️ CZASÓWKA: 0:00 - Intro 0:48 - Ile osób umiera w pracy? 7:48 - Z czego wynika mniejsza lub większa liczba wypadków? 14:18 - Zależność między pochodzeniem kapitału a skutkami dla pracowników 21:32 - James Bond i zasady BHP 27:20 - Czy firmy chcą czy muszą przestrzegać zasad bezpieczeństwa? 34:19 - Skąd firmy biorą kulturę korporacyjną? 41:45 - Bezpieczeństwo fizyczne a bezpieczeństwo mentalne 45:58 - Japońska fabryka w Tajlandii 46:51 - Liczba odcinka / Outro 🎙️ Gościni: Beata Javorcik Główna ekonomistka Europejskiego Banku Odbudowy i Rozwoju oraz profesor ekonomii Uniwersytetu Oksfordzkiego (jako pierwsza kobieta w historii objęła tam Statutory Professorship in Economics). Specjalizuje się w handlu międzynarodowym i inwestycjach bezpośrednich. https://www.economics.ox.ac.uk/people/beata-javorcik 🕹️ Montaż: Maximillian Nosal

    • Transcript
Showing 21–30 of 30 episodes