Skip to content
Artwork for Tłoczone z danych

Tłoczone z danych

GRAPE

Podcast GRAPE. Odpowiedzi tłoczymy z danych wraz z najlepszymi ekonomistkami i ekonomistami. Rozmawiamy o tym, czy w Polsce skończyło się bezrobocie. Przyglądamy się, komu źle zrobiło 500+. Szukamy cudownej broni do walki z długiem państwa. Ujawniamy prawdę o nierównościach w Polsce. Zdradzamy kim był kapitan Nemo i co ma wspólnego z polską prywatyzacją? I dużo, dużo więcej. Nową porcję wiedzy ekonomicznej dostarczamy co tydzień w piątkowe poranki. Zapraszają: Joanna Tyrowicz & Patrycja Maciejewicz.

Play
  • 30 episodes
  • weekly
  • Avg 43 min
  • Polish
Counted on this page — what you have heard stays on this device, so it is not something the list can be paged by.
  • S8 · E6
    Friday · 1 hr 3 min

    Dlaczego rzucamy studia? | Sylwia Roszkowska

    Po licencjacie aż 30-50% studentów mówi uczelniom „dziękuję”. Czy rezygnacja z magisterki to porażka czy chłodna kalkulacja? Z danych tłoczy Sylwia Roszkowska (Uniwersytet Łódzki). Zapraszają: Patrycja Maciejewicz (Polityka Insight) i Joanna Tyrowicz (GRAPE). Co sprawia, że młodzi ludzie coraz rzadziej sięgają po magisterium? Dekadę temu po licencjacie edukację kończyło zaledwie 10% absolwentów, dziś na kierunkach ścisłych i humanistycznych z uczelni znika nawet połowa rocznika. Czy chodzi o brak ambicji? A może to wcale nie jest negatywne zjawisko? Czy rynek pracy w Polsce wymaga jeszcze tytułu magistra? Ile wynosi premia płacowa za kolejne dwa lata nauki? W tym odcinku rozkładamy na czynniki pierwsze opłacalność studiów magisterskich oraz analizujemy, dlaczego z systemu edukacji najczęściej wycofują się osoby osiągające słabsze wyniki. Czy winny jest przeładowany teorią program, brak elastyczności uczelni czy może zbyt łatwy wstęp na pierwsze lata? Rozmawiamy także o tym, jak kapitał kulturowy i status rodziców chronią przed pracą poniżej kwalifikacji oraz co zmiana technologiczna i sztuczna inteligencja oznaczają dla wartości dyplomu w nadchodzących dekadach. To odcinek o tym: dlaczego porzucenie studiów magisterskich to często racjonalny wybór, a nie życiowy błąd; ile wynosi rzeczywista premia finansowa za dyplom magistra w zestawieniu z licencjatem; jak wysokie koszty wejścia na studia medyczne redukują wskaźnik dropoutu niemal do zera; w jaki sposób wykształcenie rodziców ułatwia przeczekanie na satysfakcjonującą pracę czy sztuczna inteligencja odbierze wartość dyplomom szkół wyższych. 🎙️ Gościni: Sylwia Roszkowska Ekonomistka z Uniwersytetu Łódzkiego. Specjalizuje się w badaniu rynku pracy, ekonomii edukacji oraz losów absolwentów uczelni wyższych. ⏱️ Czasówka: 0:00 - Intro 0:47 - Czy studia uniwersyteckie to jest przeżytek? 13:12 - Co to jest system ELA i jak tropi zarobki absolwentów? 20:30 - Dlaczego słabsze oceny zwiększają ryzyko rezygnacji ze studiów? 25:30 - Czy zajęcia na uniwersytetach są wystarczająco praktyczne? 37:37 - Jak wykształcenie rodziców i kapitał kulturowy wpływają na karierę? 43:09 - Czy państwu opłaca się inwestować w zapobieganie dropoutom? 50:35 - Czy szkoły zawodowe wygrają z uniwersytetami? 53:32 - Sztuczna inteligencja a realna wartość wyższego wykształcenia 1:01:45 - Liczba odcinka i podsumowanie 🕹️ Montaż: Maximillian Nosal 🦾 Partnerem technologicznym GRAPE jest Komputronik dla Firm.

  • November 6 · 1 hr 12 min

    Czy żyjemy w merytokracji? | Kamil Wyszkowski [rebroadcast]

    Czy to, co sprawiedliwe, jest też opłacalne? Czym w ogóle jest sprawiedliwość społeczna? Czy sprawiedliwie znaczy równo? Co mówi na ten temat agenda ONZ, a co nauka? Czy można dojść do tych samych wniosków, wychodząc z różnych założeń? Jak budować sprawiedliwość społeczną w zglobalizowanym świecie? O tym rozmawiamy z Kamilem Wyszkowskim z UN Global Compact Network Poland. Zapraszają: Patrycja Maciejewicz (Polityka Insight) & Joanna Tyrowicz (GRAPE). Które wartości są dla nas uniwersalne? Czy sprawiedliwość społeczna jest jedną z nich? Czy ważne dla nas wartości powinny mieć odzwierciedlenie w polityce gospodarczej i systemie zabezpieczeń społecznych? Czy samoregulacja biznesu w kontekście wartości działa? A może niezbędne jest tu wsparcie państwa, odpowiednie prawo i polityki? Jak/Czy mechanizmy ekonomiczne mogą wspierać podejmowanie bardziej etycznych decyzji biznesowych? Czym jest właściwa internalizacja kosztów i jak mechanizm cenowy może wspierać naprawdę odpowiedzialne decyzje biznesu? Czy „wycena” szkodliwości klimatycznej i społecznej działalności biznesu to właściwą droga do realnej zmiany? Czy nierówności płacowe ze względu na płeć w Polsce maleją, czy rosną? Czy ich poziom wzrasta czy maleje wraz ze wzrostem zarobków? Jakie są skutecznie mechanizmy zmniejszające te nierówności? Polityki społeczne - pomagają czy tylko „ukrywają” problem? Czy istnieje kraj, w którym nie ma dyskryminacji płacowej ze względu na płeć? Jakie są główne czynniki dyskryminacji pod tym względem an rynku pracy? Czy istnieje model ekonomiczny, w którym dyskryminacja ze względu na płeć wpływa pozytywnie na wyniki firmy? Czy parytety działają? Czym jest „efekt paprotki”? Ile kobiet jest we władzach firm w Polsce i na świecie? 🎙 Gość: Kamil Wyszkowski Prawnik specjalizujący się w prawie międzynarodowym. Od 2002 roku pracownik Organizacji Narodów Zjednoczonych. Przedstawiciel i Dyrektor Wykonawczy UN Global Compact Network Poland oraz Przedstawiciel UNOPS w Polsce. Ekspert w zakresie polityk ONZ i UE, w szczególności w zakresie działań na styku biznesu i administracji. Pracował w kilkudziesięciu krajach wdrażając programy i projekty rozwojowe bazujące na transferze wiedzy z Polski. Absolwent prestiżowej United Nations Development Programme Academy (UNDP VDA). Wykładowca na takich uczelniach jak: Central European University w Bukareszcie, Katolicki Uniwersytet Lwowski, Szkoła Główna Handlowa, Akademia Leona Koźmińskiego, Collegium Civitas, SWPS, Instytut Dyplomacji im. Ignacego Paderewskiego przy MSZ oraz Uniwersytet Warszawski. ⏱ Czasówka: 0:00 – Intro 0:40 – Co to jest sprawiedliwość społeczna? 5:47 – Czy sprawiedliwość to znaczy równość? 9:10 – Co rozumiemy o pojęciu "Równa praca równa płaca"? 17:33 – Maksymalizacja zysku 26:06 – Korporacyjne wybielanie 32:53 – Szklany sufit 40:53 – Stereotypy kobiet w miejscu pracy 51:49 – Wpływ kobiet w miejscu pracy na produktywność 1:00:23 – Na czym polega mechanizm merytokracji? 1:11:09 – Liczba odcinka / Outro ℹ️ Projekt dofinansowany ze środków budżetu państwa, przyznawanych przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego w ramach Programu Społeczna odpowiedzialność nauki II. 🦾 Partnerem technologicznym GRAPE jest Komputronik dla Firm.

  • S8 · E5
    October 30 · 57 min

    Oszczędzanie na emeryturę: czy potrzebujemy przymusu? | Tomasz Sulka

    Czy na emeryturę naprawdę nie oszczędzamy dlatego, że zarabiamy za mało? Okazuje się, że nawet wysokie dochody nie gwarantują oszczędności – kluczowe mogą być psychologia, automatyczne oszczędzanie i sposób zaprojektowania systemu emerytalnego. Z danych tłoczy Tomasz Sulka (Uniwersytet Humboldta). Zapraszają: Patrycja Maciejewicz (Polityka Insight) i Joanna Tyrowicz (GRAPE). W tym odcinku podcastu GRAPE | Tłoczone z danych rozmawiamy z Tomaszem Sulką z Uniwersytetu Humboldta w Berlinie o tym, dlaczego tak trudno myśleć o pieniądzach, których potrzebować będziemy dopiero za 20, 30 czy 40 lat. Procent składany działa na naszą korzyść, ale jednocześnie odległa emerytura przegrywa w starciu z tym, co możemy kupić i skonsumować dzisiaj. Dlaczego jutro tak często wydaje się lepszym momentem na rozpoczęcie oszczędzania? Punktem wyjścia są mechanizmy ekonomii behawioralnej: problemy z samokontrolą, inercja, złożoność decyzji i brak informacji zwrotnej. Zobaczymy, dlaczego automatyczny zapis do planów emerytalnych potrafi radykalnie zmienić zachowania oraz gdzie kończy się wolność wyboru, a zaczyna architektura wyboru. Na przykładzie reform w Wielkiej Brytanii sprawdzamy też, czy państwo może skutecznie pomóc nam oszczędzać – i kto ostatecznie ponosi koszt takiej pomocy. To także rozmowa o tym, czy wyższe dochody rzeczywiście sprzyjają oszczędzaniu, czym są osoby określane jako wealthy hand-to-mouth i dlaczego nawet ludzie zarabiający dużo mogą żyć praktycznie od wypłaty do wypłaty. Dowiesz się, jak działa ekonomia behawioralna w oszczędzaniu, dlaczego system emerytalny może wpływać na nasze decyzje silniej, niż nam się wydaje oraz dlaczego w kwestii emerytury możemy mieć właściwie tylko jedną szansę. To odcinek o tym: dlaczego wczesne oszczędzanie i procent składany mogą mieć ogromne znaczenie, nawet jeśli zaczynamy od niewielkich kwot; jak samokontrola, inercja i preferowanie bieżącej konsumpcji utrudniają nam realizację własnych długoterminowych planów; dlaczego automatyczny zapis do planu emerytalnego działa tak silnie — i czy to jeszcze wolny wybór, czy już architektura wyboru; czego reforma systemu emerytalnego w Wielkiej Brytanii może nas nauczyć o zachowaniach oszczędnościowych i odpowiedzialności państwa; czy dodatkowe składki emerytalne od pracodawcy rzeczywiście są „dodatkowym” świadczeniem, czy część ich kosztu może ostatecznie ponieść pracownik; dlaczego wysokie dochody nie gwarantują oszczędzania i jak zjawisko wealthy hand-to-mouth zmienia nasze myślenie o finansach osobistych. 🎙 Gość: Tomasz Sulka Ekonomista z Uniwersytetu Humboldta w Berlinie. W swoich badaniach zajmuje się m.in. ekonomią behawioralną, decyzjami dotyczącymi oszczędzania i inwestowania oraz projektowaniem systemów i produktów emerytalnych z uwzględnieniem psychologicznych barier podejmowania decyzji. ⏱️ Czasówka: 0:00 – Intro 0:48 - Kiedy powinniśmy odłożyć pierwszą kwotę pieniędzy na jesień życia? 5:34 - Jak wpływają mechanizmy psychologiczne na oszczędzanie pieniędzy? 11:10 - Czy mamy instynkt przeciwko oszczędzaniu? 17:48 - Jak można zaprojektować system emerytalny, biorąc pod uwagę ludzką psychologię? 23:18 - Czemu jest przymus oszczędzania? 31:19 - Reformy emerytalne w Wielkiej Brytanii 41:09 - Skutki i szkody systemu emerytalnego 47:41 - Czy różnice w dochodach mają wpływ na skłonność do oszczędzania? 56:17 - Liczba odcinka / Outro 🕹️ Montaż: Maximillian Nosal 🦾 Partnerem technologicznym GRAPE jest Komputronik dla Firm.

  • October 23 · 1 hr 4 min

    Czy da się przewidzieć rewolucję? | Kacper Nosarzewski [rebroadcast]

    Skąd możemy wiedzieć, co się wydarzy w przyszłości? Jak się ją prognozuje? Jaka jest trafność przewidywań ekspertów? Dlaczego jedne prognozy się sprawdzają, a inne nie? Czy da się przewidzieć rewolucję? Skąd możemy wiedzieć, jak nowa technologia wpłynie na naszą rzeczywistość? Czy liderzy kształtują naszą przyszłość? Skąd rządy, ministerstwa, agencje czy inwestorzy mogą wiedzieć w co inwestować miliardy dolarów? Oraz jakie są mocne i słabe strony studiów nad przyszłością? Jak na te pytania odpowiadają ekonomiści, a jak progności? Z danych tłoczy futurolog Kacper Nosarzewski. Zaprasza Joanna Tyrowicz. 🎙 Gość: Kacper Nosarzewski Futurolog. Doradza w dziedzinie foresightu strategicznego przedsiębiorstwom oraz instytucjom międzynarodowym, takim jak UNESCO i UNDP. Wykłada foresight w Akademii Marynarki Wojennej i Akademii Górniczo-Hutniczej. ⏱ Czasówka: 0:00 Początek 0:37 Przyszłość 4:03 Ewangelizatorzy 10:24 Pytania 17:26 Prognozowanie 23:05 Wynalazki 25:59 Komercjalizacja 29:53 Eksperci 36:04 Kryteria 44:29 Postęp 48:36 Widoki 53:21 Numerek ℹ️ Podcast powstał dzięki wsparciu finansowemu Fundacji Wolności Gospodarczej. 🦾 Partnerem technologicznym GRAPE jest Komputronik dla Firm.

  • S8 · E4
    October 16 · 1 hr 3 min

    Jak się w Polsce walczy z ubóstwem? | Adam Suraj

    Czy trzeba być bogatym krajem, by nie mieć ubóstwa? Czy w dwudziestej gospodarce świata wypada mówić, że nie wychodzi nam eliminacja tego zjawiska? Czyją twarz ma ubóstwo w Polsce? I dlaczego wśród rodzin wielopokoleniowych ryzyko ubóstwa jest tak wysokie? Z danych tłoczy Adam Suraj. Zapraszają: Patrycja Maciejewicz (Polityka Insight) i Joanna Tyrowicz (GRAPE). Rozmawiamy z Adamem Surajem o najnowszej odsłonie badań GRAPE nad ubóstwem w Polsce. Przyglądamy się temu, co właściwie oznacza bycie ubogim i na ile potrafimy to zjawisko zmierzyć. Granice ubóstwa są umowne, a różne wskaźniki odpowiadają na różne pytania. Można mieć dochody powyżej minimum egzystencji i nie być w stanie zaspokoić podstawowych potrzeb. Można też wydawać niewiele, bo część potrzeb zaspokaja się poza rynkiem. Czy wobec tego wiemy, ilu ludzi w Polsce żyje w ubóstwie? Z danych można również wyczytać, jak bardzo różnią się codzienne możliwości gospodarstw ubogich i zamożnych. W tych pierwszych żywność pochłania ponad 40% wydatków, w drugich mniej niż 20%. Czy tak samo jest w przypadku transportu, który przecież ułatwia dostęp do pracy, edukacji czy uczestnictwo w życiu społecznym? A z telefonem łącznością? Sprawdzamy też, co z ubóstwem robi polityka społeczna. Po wprowadzeniu 500+ ryzyko ubóstwa w rodzinach wielodzietnych wyraźnie spadło, ale rozszerzenie programu i późniejsze podniesienie świadczenia do 800 zł nie przyniosły porównywalnego efektu w miarach ubóstwa relatywnego. Czy trzynaste i czternaste emerytury trafiają do grup, w których ubóstwo jest najczęstsze? Czy lepiej przekazywać pieniądze, czy finansować konkretne dobra i usługi? I czy skuteczność pomocy społecznej powinniśmy mierzyć od razu, czy również po kilkudziesięciu latach, kiedy dorosną dzieci jej beneficjentów? W tym odcinku: Czy istnieje jedna obiektywna granica ubóstwa? Co mierzą różne wskaźniki ubóstwa? Kto jest najbardziej narażony na ubóstwo w Polsce? Dlaczego rodziny wielopokoleniowe wyróżniają się w danych? Co wydatki na żywność, transport, mieszkanie i łączność mówią o warunkach życia? Jak wprowadzenie 500+, jego rozszerzenie i waloryzacja wpłynęły na mierzone ubóstwo? Dlaczego powszechne świadczenia pieniężne mogą przynosić inne rezultaty niż pomoc rzeczowa? Czy rosnące koszty ogrzewania mogą stworzyć nową grupę osób zagrożonych ubóstwem? Co oznaczają dwa punkty procentowe, czyli liczba sponsorująca ten odcinek? 🎙 Gość: Adam Suraj Ekonomista z dyplomami z SGH i Barcelona Graduate School of Economics. Związał się z GRAPE i zajmuje się empiryczną ekonomią pracy oraz analizą polityk publicznych. Współtworzył prezentowany w odcinku raport o ubóstwie w Polsce. 🦾 Partnerem technologicznym GRAPE jest Komputronik dla Firm.

  • S8 · E3
    October 9 · 54 min

    Kto płaci za inflację? | Michał Brzoza-Brzezina

    Jak inflacja, stopy procentowe i decyzje banku centralnego tworzą niewidzialne transfery? Kto na nich zyskuje: młodzi kredytobiorcy, starsi oszczędzający, pracownicy czy przedsiębiorcy? Z danych tłoczy Michał Brzoza-Brzezina (SGH). Zapraszają: Patrycja Maciejewicz (Polityka Insight) i Piotr Żoch (GRAPE). Jak modele makroekonomiczne pozwalają zobaczyć to, czego nie widać w prostych statystykach: kto naprawdę płaci za inflację, komu pomaga luźna polityka pieniężna i dlaczego brak decyzji banku centralnego też może być decyzją? To rozmowa o tym, jak działa polityka pieniężna, jak globalne szoki gospodarcze wpływają na dobrobyt i dlaczego w ekonomii nawet cisza potrafi redystrybuować. Dowiesz się, dlaczego młodzi ludzie mogą zyskiwać na niższych stopach procentowych, starsi tracić na inflacji, a szoki po pandemii mogły uderzyć w biedniejszych, jednocześnie wzmacniając bogatszych właścicieli aktywów. Brzmi jak ekonomiczne kasyno? Spokojnie, tu stawką jest nie ruletka, tylko zrozumienie, jak działa gospodarka, banki centralne i redystrybucja dochodu. To odcinek o tym: jak niewidzialne transfery powstają bez nowych ustaw, podatków i oficjalnych przelewów, dlaczego polityka pieniężna nie jest neutralna dla kredytobiorców, oszczędzających, pracujących i emerytów, kto zyskuje, a kto traci, gdy bank centralny obniża stopy procentowe albo zwleka z reakcją na inflację, jak modele makroekonomiczne symulują strefę euro i pokazują ukryte efekty decyzji gospodarczych, dlaczego szoki podażowe po pandemii i wzrost inflacji mogły inaczej dotknąć młodych, biednych, starszych i bogatych, czy bank centralny powinien brać pod uwagę redystrybucję dochodu, czy trzymać się przede wszystkim celu inflacyjnego. 🎙️ Gość: Michał Brzoza-Brzezina Ekonomista z Szkoły Głównej Handlowej. Zajmuje się makroekonomią i polityką pieniężną. ⏱️️ Czasówka: 00:00 - Intro: pieniądze, których nie widać 00:52 - Co naprawdę dostajemy od państwa? 06:55 - Pokolenia kontra polityka gospodarcza 12:54 - Ekonomiczne Simsy, czyli symulowanie strefy euro 18:46 - Kawa na ławę z polityką pieniężną 25:55 - Czy bank centralny działa na ślepo? 30:01 - Szok podażowy: mniej, drożej, nierówno 37:06 - Co powinien zrobić bank centralny podczas szoku? 45:30 - Kryształowa kula modeli ekonomicznych 50:55 - Liczba odcinka i outro 🕹️ Montaż: Maximillian Nosal 🦾 Partnerem technologicznym GRAPE jest Komputronik dla Firm.

  • S8 · E2
    October 2 · 1 hr 10 min

    Czy klasa średnia w Polsce ma gdzie mieszkać? | Adam Czerniak

    Czy w Polsce naprawdę brakuje mieszkań, czy raczej nie umiemy ich dobrze dopasować? I dlaczego problem dotyczy nie tylko najbiedniejszych, ale też klasy średniej? Z danych tłoczy Adam Czerniak (SGH). Zapraszają: Patrycja Maciejewicz (Polityka Insight) i Joanna Tyrowicz (GRAPE). W tym odcinku rozmawiamy jednym z najgłośniejszych pojęć w debacie o mieszkalnictwie: luce czynszowej. Adama Czerniaka pytamy, dlaczego wpada w nią aż 35% gospodarstw domowych w Polsce? Czemu najbardziej narażeni są samodzielni rodzice i rodziny wielodzietne? Czy praca i regularne dochody wystarczą na zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych? Jak mają się do tego rosnące ceny mieszkań, czynszów i energii? Sprawdzamy, co o właściwie oznaczają „minimalne potrzeby mieszkaniowe”? Ile zależy od tego, jak skonstruowany jest rynek mieszkaniowy, od przyjętych norm społecznych i tego, jak mierzymy problem? Co jeśli część kryzysu wynika z tego, że zaczęliśmy inaczej definiować „godne warunki życia”? Dowiesz się także, jakie polityki mieszkaniowe naprawdę działają, a które tylko brzmią dobrze. To odcinek o tym: co mierzy luka czynszowa i czym się różni od ubóstwa mieszkaniowego; dlaczego luka czynszowa to nie tylko problem biedy, ale też struktury rynku mieszkaniowego; dlaczego kawalerka dla jednej osoby może być uznana za przeludnioną; kto najczęściej wpada w lukę mieszkaniową; jak średnie krajowe ceny mieszkań mogą zniekształcać obraz; jak różne modele mieszkalnictwa w Europie wpływają na dostępność mieszkań; dlaczego „średnie dane” mogą zniekształcać realny obraz rynku. 🎙️ Gość: Adam Czerniak Ekonomista ze Szkoły Głównej Handlowej, badacz rynku mieszkaniowego i współtwórca metodologii mierzenia luki czynszowej. Zastępca Prezesa Krajowego Zasobu Nieruchomości. ⏱️ Czasówka: 00:00 - Intro 00:51 - Co to jest luka czynszowa? 05:00 - Jak wygląda skala problemu 10:09 - Minimalne potrzeby mieszkaniowe 15:03 - Kto najbardziej odczuwa kryzys 20:50 - Jak mierzyć potrzeby mieszkaniowe 26:18 - Dlaczego nie widzimy problemu 33:12 - Skąd biorą się zmiany na rynku 41:25 - Jak zmniejszyć lukę czynszową 49:42 - Polityki mieszkaniowe w praktyce 53:33 - Kogo naprawdę dotyczy problem 57:28 - Ile trwa poprawa sytuacji 1:09:16 - Liczba odcinka i zakończenie 🕹️ Montaż: Maximillian Nosal 🦾 Partnerem technologicznym GRAPE jest Komputronik dla Firm.

  • S8 · E1
    September 25 · 55 min

    Czy rozwój AI może nas zabić? | Jakub Growiec

    Rozwój technologiczny miał dawać nam więcej dobrobytu, ale może też odebrać nam kontrolę nad przyszłością. Czy sztuczna inteligencja stanie się kolejnym wielkim skokiem cywilizacyjnym, czy technologią, której nie będziemy już w stanie zatrzymać? Z danych tłoczy Jakub Growiec. Zapraszają: Patrycja Maciejewicz (Polityka Insight) i Piotr Żoch (GRAPE). Przez 200 tysięcy lat ludzkość przechodziła kolejne rewolucje: poznawczą, rolniczą, przemysłową i cyfrową. Każda zwiększała nasze możliwości, ale każda przynosiła też skutki uboczne, których wcześniej nie potrafiliśmy przewidzieć. Paradoks polega na tym, że problemem AI może być nie tyle utrata miejsc pracy, ile utrata ludzkiej kontroli nad decyzjami. Jak działa rozwój gospodarczy i dlaczego tempo zmian technologicznych może być dziś bezprecedensowe? Co oznacza AI alignment i czym różni się wspieranie człowieka od zastępowania jego decyzji? I co się stanie, jeśli powstanie AGI zdolna nie tylko do rozwiązywania problemów, ale także do samodzielnego realizowania celów? Gościem jest Jakub Growiec z SGH. Rozmowa prowadzi od ekonomii wzrostu i pełnej automatyzacji aż po najbardziej niepokojące scenariusze: nierówności, wyścig AI między USA i Chinami, samodoskonalenie modeli oraz ryzyko utraty kontroli. Dowiesz się, dlaczego maksymalizowanie wzrostu gospodarczego niekoniecznie jest racjonalne, jeśli ceną może być katastrofa. To odcinek o tym: dlaczego AI może być inna niż wcześniejsze technologie — zamiast pracy fizycznej zaczyna zastępować ludzką pracę umysłową i podejmowanie decyzji; czym jest AI alignment i dlaczego zgodność celów sztucznej inteligencji z ludzkimi wartościami jest tak trudna; co może oznaczać AGI, samodoskonalenie modeli i utrata kontroli nad coraz bardziej sprawczą AI; czy pełna automatyzacja przyniesie powszechny dobrobyt, czy raczej rekordowe nierówności ekonomiczne; jak pogodzić wzrost gospodarczy i bezpieczeństwo, gdy wyścig technologiczny nie daje uczestnikom dobrego powodu, by zwolnić. 🎙 Gość: Jakub Growiec Jakub Growiec jest prof. SGH, członkiem CEPR Research and Policy Network on Artificial Intelligence, współpracuje z organizacją PauseAI. Jego główne zainteresowania badawcze związane są z ekonomią długookresowego wzrostu gospodarczego oraz postępu technologicznego, konsekwencjami sztucznej inteligencji i automatyzacji, funkcjami produkcji oraz kapitałem ludzkim i społecznym. ⏱️️ Czasówka: 0:00 - Intro 0:57 - Czy rozwój może być zabójczy? 5:08 - Co łączy wydarzenia przełomowe? 11:13 - Co jest złego w tym, że outsourcujemy podejmowanie decyzji do AI? 20:45 - Co ubezpiecza nas przed AI stającym się ponad naszą kontrolą?? 29:17 - Jak się liczy prawdopodobieństwo zagłady cywilizacji?36:55 - Jak wygląda moment bez powrotu z AI? 41:37 - Jaki wpływ na ludzkość będzie miał następny punkt przełomowy? 48:33 - Jeszcze raz w sumie: Czy rozwój może być zabójczy? 49:55 - Liczba odcinka / Outro 🕹️ Montaż: Maximillian Nosal ℹ️ Rozmowa miała miejsce w kwietniu 2026 r. W miesiącach, które upłynęły między nagraniem a publikacją, kontynuowane były tendencje dynamicznego wzrostu skali i kompetencji modeli sztucznej inteligencji. Zmaterializowały się też niektóre omawiane zagrożenia. Wrześniowe premiery GPT-6 Astra od OpenAI oraz Claude Fable 5.1 od Anthropic spopularyzowały pogląd, iż poziom AGI (ogólnej sztucznej inteligencji) został już osiągnięty. Natomiast niedawne incydenty z udziałem roju agentów OpenAI, które wbrew woli badaczy wydostały się ze swej "piaskownicy" do Internetu, stworzyły szereg improwizowanych tablic ogłoszeń, zaczęły wymieniać na nich informacje oraz przeprowadziły skoordynowany atak hakerski na Hugging Face, pokazały, jak może wyglądać w praktyce utrata kontroli nad AI. To najpoważniejszy jak dotąd sygnał alarmowy. Pytanie, czy przełoży się on na intensyfikację prac nad bezpieczeństwem AI oraz lepszą regulację branży, pozostaje jednak wciąż otwarte. 🦾 Partnerem technologicznym GRAPE jest Komputronik dla Firm.

  • S8 · E8
    August 21 · 26 min

    Architekci Gospodarki: Milton Friedman

    Milton Friedman wszedł do ekonomii z prostym, ale niewygodnym pytaniem: czy polityka gospodarcza naprawdę działa tak, jak zakładają jej autorzy? W tym odcinku przyglądam się ekonomiście, który przywrócił pieniądz do centrum debaty, zakwestionował trwały kompromis między inflacją a bezrobociem i pokazał, jak ważne są oczekiwania ludzi. Opowiadam o monetaryzmie, hipotezie dochodu permanentnego, krzywej Phillipsa, opóźnieniach polityki pieniężnej oraz o jego sceptycyzmie wobec prób precyzyjnego sterowania koniunkturą. Ale Friedman to nie tylko inflacja i banki centralne. W odcinku pojawiają się też jego pomysły na ujemny podatek dochodowy i bony edukacyjne, a także kontrowersje związane z Chile i pytanie o to, gdzie kończy się wolność gospodarcza, a zaczyna polityczna odpowiedzialność. CeterisParibus x Tłoczone z danych To podcast dla tych, którzy chcą rozumieć świat gospodarki głębiej. Jak działa rynek? Państwo? Jakie jest miejsce człowieka w systemie gospodarczym? Zaprasza Maciej Krzysztoszek.

  • S8 · E7
    August 14 · 25 min

    Architekci Gospodarki: Friedrich August von Hayek

    Podczas wykładu noblowskiego Friedrich Hayek mówił o „pretensji wiedzy”. Jego zdaniem największe szkody pojawiają się wtedy, gdy ograniczoną wiedzę przedstawiamy jako pewność i na jej podstawie próbujemy szczegółowo sterować złożonym systemem. I właściwie ta myśl spina sporą część jego ekonomii. Hayek przekonywał, że wiedza potrzebna do podejmowania decyzji jest rozproszona między milionami ludzi, a ceny pozwalają wykorzystywać ją bez konieczności tworzenia jednego centralnego planu. W najnowszym odcinku „Architektów gospodarki” opowiadam o jego sporze z Keynesem, teorii cyklu koniunkturalnego, problemie kalkulacji ekonomicznej, spontanicznym porządku i „Drodze do zniewolenia”. Zastanawiam się też, czy Hayek rzeczywiście chciał państwa minimalnego i gdzie jego argumenty mają swoje ograniczenia. To odcinek o granicach naszej wiedzy i planowaniu w warunkach tego ograniczenia.

  • S8 · E6
    August 7 · 26 min

    Architekci Gospodarki: John M. Keynes

    Czy gospodarka zawsze sama wraca do równowagi? Co zrobić, gdy ludzie chcą pracować, firmy mogłyby produkować, a jednak inwestycje zamierają, popyt spada i kryzys trwa latami? W nowym odcinku serii „Architekci gospodarki” przyglądamy się sylwetce Johna M. Keynesa, ekonomisty, który zakwestionował przekonanie, że wystarczy obniżyć płace, ceny i stopy procentowe, by rynek automatycznie powrócił do pełnego zatrudnienia. W odcinku pochylamy się też nad efektywnym popytem, paradoksem oszczędzania, mechanizmem mnożnika, pułapką płynności oraz roli państwa w przerywaniu spirali kryzysu. I stawiamy pytanie, czy Keynes był socjalistą, czy jednak zwolennikiem wolnego rynku. Jego biograf, Robert Skidelsky, wskazuje na koncepcję ekonomii drogi środka. CeterisParibus x Tłoczone z danych To podcast dla tych, którzy chcą rozumieć świat gospodarki głębiej. Jak działa rynek? Państwo? Jakie jest miejsce człowieka w systemie gospodarczym? Zaprasza Maciej Krzysztoszek.

  • S8 · E5
    August 3 · 27 min

    Architekci Gospodarki: Joseph Schumpeter

    Według znanej anegdoty Joseph Schumpeter miał wyznaczyć sobie trzy cele: zostać najlepszym ekonomistą na świecie, najlepszym jeźdźcem w Austrii i najlepszym kochankiem w Wiedniu. Podobno udało mu się osiągnąć dwa z nich, ale nigdy nie wyjaśnił które. W nowym odcinku serii „Architekci gospodarki” poznajemy ekonomistę, który pokazał kapitalizm jako proces nieustannej zmiany. To właśnie z jego dorobkiem kojarzymy dziś przedsiębiorcę wprowadzającego nnowację jako motor rozwoju oraz słynną twórczą destrukcję. W tej historii przyglądamy się temu, czym różni się innowacja od samego wynalazku, dlaczego kredyt odgrywa tak ważną rolę w finansowaniu nowych przedsięwzięć i jak nowe technologie wypierają stare modele biznesowe. Schumpeterowskie idee przenosimy też do świata sztucznej inteligencji i wielkich korporacji. Ale ten odcinek nie mógłby się wydarzyć bez laureatów Nagrody Banku Szwecji z 2025 roku: Joela Mokyra, Philippe’a Aghiona i Petera Howitta, którzy pokazali, jak wiedza, innowacje i twórcza destrukcja napędzają długookresowy wzrost gospodarczy. CeterisParibus x Tłoczone z danych To podcast dla tych, którzy chcą rozumieć świat gospodarki głębiej. Jak działa rynek? Państwo? Jakie jest miejsce człowieka w systemie gospodarczym? Zaprasza Maciej Krzysztoszek.

  • S8 · E4
    July 24 · 25 min

    Architekci Gospodarki: Alfred Marshall

    Skąd właściwie bierze się cena? Dlaczego jedne podwyżki niemal nie zmieniają naszych zakupów, a inne natychmiast kierują nas do konkurencji? I dlaczego pierwsza szklanka wody smakuje lepiej niż trzecia? W nowym odcinku serii „Architekci gospodarki” opowiadamy o Alfredzie Marshallu, ekonomiście, który uporządkował język współczesnej mikroekonomii. To właśnie z jego dorobkiem kojarzymy dziś analizę podaży i popytu, cenę równowagi, elastyczność, nadwyżkę konsumenta, korzyści skali oraz podział na krótki i długi okres. To również odcinek o ekonomii rozumianej nie tylko jako nauka o pieniądzach i bogactwie, ale o człowieku w jego codziennym życiu. O potrzebie łączenia chłodnej analizy z wrażliwością na biedę, edukację i warunki pracy. Marshall stworzył język, którym ekonomiści posługują się do dziś. Tak powszechny, że często zapominamy, komu go zawdzięczamy. CeterisParibus x Tłoczone z danych To podcast dla tych, którzy chcą rozumieć świat gospodarki głębiej. Jak działa rynek? Państwo? Jakie jest miejsce człowieka w systemie gospodarczym? Zaprasza Maciej Krzysztoszek.

  • S8 · E3
    July 17 · 26 min

    Architekci Gospodarki: Karol Marks

    W trzecim odcinku serii Architekci gospodarki przenosimy się do XIX-wiecznej Europy - świata wielkich fabryk, gwałtownej industrializacji i rosnących napięć społecznych. To właśnie w tej epoce swoje idee formułuje Karol Marks, jeden z najbardziej wpływowych i jednocześnie najbardziej kontrowersyjnych myślicieli w historii ekonomii. W odcinku poznacie jego drogę od filozofii i dziennikarstwa do analizy kapitalizmu, rolę Engelsa w życiu Marksa, teorię wartości dodatkowej, konflikt klasowy, czy pojęcie alienacji. Przyglądamy się też temu, jak Marks rozumiał wyzysk i dlaczego uważał, że kapitalizm zawiera w sobie mechanizmy prowadzące do konfliktów i nierówności. To również próba uczciwej konfrontacji jego przewidywań ze współczesnymi danymi. Czy stopa zysku rzeczywiście musi spadać? Czy kapitał nieuchronnie koncentruje się w rękach nielicznych? I czy położenie pracowników stale się pogarsza? Marks nie daje nam dziś gotowych odpowiedzi, ale wciąż zmusza do stawiania pytań o to, kto korzysta ze wzrostu gospodarczego, kto ponosi jego koszty i jaką rolę odgrywają w tym instytucje. CeterisParibus x Tłoczone z danych To podcast dla tych, którzy chcą rozumieć świat gospodarki głębiej. Jak działa rynek? Państwo? Jakie jest miejsce człowieka w systemie gospodarczym? Zaprasza Maciej Krzysztoszek.

  • S8 · E2
    July 10 · 25 min

    Architekci Gospodarki: David Ricardo

    Tętniący życiem Londynu przełomu XVIII i XIX wieku - świat giełdy, finansów i rodzącego się kapitalizmu. To właśnie tam poznajemy Davida Ricardo, człowieka, który nie był ani profesorem, ani akademikiem, a mimo to stworzył jedne z najważniejszych teorii w historii ekonomii. W audycji poznajemy jego drogę od maklera giełdowego, który dorobił się fortuny, do jednego z najbardziej wpływowych myślicieli ekonomicznych. Przyglądamy się jego analizie podziału dochodu między klasy społeczne, teorii renty gruntowej, roli płac i zysków oraz temu, dlaczego wzrost gospodarczy nie zawsze jest procesem harmonijnym. To także historia idei, która do dziś kształtuje światową gospodarkę - teorii przewagi komparatywnej. Ricardo dowodzi, że w handlu nie chodzi o to, kto jest absolutnie lepszy, ale kto jest relatywnie bardziej efektywny. A przy okazji stawia pytania, które brzmią zaskakująco współcześnie: kto naprawdę korzysta na wzroście, kto ponosi koszty i czy rozwój zawsze oznacza postęp dla wszystkich. CeterisParibus x Tłoczone z danych To podcast dla tych, którzy chcą rozumieć świat gospodarki głębiej. Jak działa rynek? Państwo? Jakie jest miejsce człowieka w systemie gospodarczym? Zaprasza Maciej Krzysztoszek.

  • S8 · E1
    July 5 · 25 min

    Architekci Gospodarki: Adam Smith

    Wyobraźcie sobie XVIII-wieczną Szkocję. Portowe miasteczko, w którym słońce szybko chowa się za horyzont. Nad wodą unosi się mgła, która wdziera się w drewniane nabrzeża. Statki wracają z dalekich podróży. W takim świecie rodzi się człowiek, którego świat później uzna za ojca nowoczesnej ekonomii. To właśnie Adam Smith. Czy naprawdę był tylko apostołem wolnego rynku i „niewidzialnej ręki”, czy raczej myślicielem, który próbował zrozumieć, jak powstaje ład gospodarczy? W premierowym odcinku pochylamy się nad jego drogą od filozofii moralnej i przyjaźni z Davidem Hume’em, przez podróże po Europie, aż po powstanie przełomowego dzieła o bogactwie narodów. Przyglądamy się słynnej fabryce szpilek, idei podziału pracy oraz temu, jak Smith rozumiał rolę państwa, instytucji i konkurencji. To także próba odpowiedzi na pytanie, dlaczego jedne narody się bogacą, a inne pozostają w stagnacji. I dlaczego odpowiedź Smitha wciąż inspiruje ekonomistów ponad 250 lat później. CeterisParibus x Tłoczone z danych To podcast dla tych, którzy chcą rozumieć świat gospodarki głębiej. Jak działa rynek? Państwo? Jakie jest miejsce człowieka w systemie gospodarczym? Zaprasza Maciej Krzysztoszek.

  • June 17 · 27 min

    Ekonometria, czyli kto ma rację

    Wyższa cena zmniejsza popyt, edukacja podnosi zarobki, stopy procentowe wpływają na inflację, a dobre instytucje sprzyjają rozwojowi. Skąd ekonomiści wiedzą, że to prawda? I jak sprawdzają, czy jeden czynnik rzeczywiście wpływa na drugi, a nie tylko występuje obok? Tym razem na warsztat bierzemy ekonometrię jako jedno z najważniejszych narzędzi współczesnej ekonomii. To dzięki niej ekonomiści próbują przejść od teorii do danych, od intuicji do pomiaru i od ciekawej opowieści do empirycznej weryfikacji. Dowiemy się, dlaczego dane nie mówią same za siebie, czym jest model ekonometryczny, jak działa regresja liniowa i dlaczego „ceteris paribus” to nie tylko nazwa podcastu, ale też życzenie każdego badacza gospodarki. Wyjaśnimy, czym różni się korelacja od przyczynowości, po co ekonomiści kontrolują inne zmienne i dlaczego czasem można powiedzieć: pokaż mi swój model, a powiem ci, kim jesteś. CeterisParibus x Tłoczone z danych To podcast dla tych, którzy chcą rozumieć świat gospodarki głębiej. Jak działa rynek? Państwo? Jakie jest miejsce człowieka w systemie gospodarczym? Zaprasza Maciej Krzysztoszek.

  • S7 · E15
    June 12 · 56 min

    Majchrowska | Dyplom się już nie opłaca?

    Ile dziś wartjest dyplom wyższej uczelni? Czy studia w Polsce wciąż zwiększają zarobki, czypremia za wykształcenie systematycznie maleje? Zapraszają: Patrycja Maciejewicz(Gazeta Wyborcza) i Joanna Tyrowicz (GRAPE). W rozmowie z Aleksandrą Majchrowską analizujemy,jak zmienia się wycena dyplomu na polskim rynku pracy, dlaczego różnice płacmiędzy absolwentami a osobami bez studiów maleją oraz jak wpływają na to płacaminimalna, struktura gospodarki i cyfryzacja. Czy rynek pracy jest w stanie wchłonąć blisko 300tysięcy nowych absolwentów rocznie? Czy uczelnie powinny kształcić wąskozawodowo, czy rozwijać kompetencje ogólne? Dlaczego sektor publiczny oferujeniższą premię za wykształcenie niż sektor prywatny? I skąd biorą się różnice wwycenie dyplomu kobiet i mężczyzn? Rozmawiamy o tym: • dlaczego premia za wyższe wykształcenie w Polscespada • jak wzrost płacy minimalnej wpływa na zarobkispecjalistów • czy doświadczenie zawodowe traci na wartości • czym jest substytucyjność na rynku pracy • dlaczego młodzi pracownicy coraz częściej czująfrustrację na starcie kariery To rozmowa o inwestycji w edukację i jej stopiezwrotu. O tym, czy studia są dziś przepustką do wyższych zarobków, czy tylkojednym z wielu elementów układanki. 🕰️ CZASÓWKA: 0:00 - Intro 0:45 - Czydyplom jest dziś jeszcze coś wart? 6:11 - Czystudia wyższe się opłacają? 12:53 - Danedotyczące struktury zatrudnienia 16:10 - Danedotyczące absolwentów i absolwentek 27:03 - Czypremia za wykształcenie się kurczy? 33:00 - Czyświadomość o rynku pracy jest powszechna? 39:44 - Apka dowynajmu pracowników 44:27 - Czysektor publiczny docenia wykształcenie? 52:22 - Na ilewykonywana praca wykorzystuje umiejętności uzyskane na studiach? 54:51 - Liczbaodcinka / Outro 🎙️ Gościni:Aleksandra Majchrowska Profesor UniwersytetuŁódzkiego. Jej badania naukowe dotyczą przede wszystkim rynku pracy, wszczególności regionalnych aspektów rynków pracy, elastyczności zatrudnieniaoraz skutków wzrostu płacy minimalnej. https://www.uni.lodz.pl/pracownicy/aleksandra-majchrowska 🕹️ Montaż: Maximillian Nosal

    • Transcript
  • June 10 · 25 min

    Nierówności, czyli jak dzieli się dobrobyt

    Nie każda nierówność jest widoczna na pierwszy rzut oka. Czasem kryje się w nieopłaconym rachunku, braku własnego pokoju do nauki albo w tym, że jedna osoba dziedziczy mieszkanie, a druga zaczyna dorosłość od czynszu, kredytu i dużej dozy niepewności. Dlatego dziś przyglądamy się temu, jak naprawdę dzieli się dobrobyt. Wyjaśniamy, czym różnią się nierówności od ubóstwa, dlaczego dochód nie jest tożsamy z majątkiem i dlaczego sam wzrost gospodarczy nie wystarczy, jeśli jego owoce trafiają głównie do wybranych grup. Poznajmy takie pojęcia jak współczynnik Giniego, ubóstwo relatywne, minimum egzystencji, czy mobilność społeczna. Wyruszamy w opowieść o starcie życiowym, bezpieczeństwie, szansach i granicach, za którymi różnice - zamiast motywować - zaczynają zamykać ludziom drogę awansu. CeterisParibus x Tłoczone z danych To podcast dla tych, którzy chcą rozumieć świat gospodarki głębiej. Jak działa rynek? Państwo? Jakie jest miejsce człowieka w systemie gospodarczym? Zaprasza Maciej Krzysztoszek.

  • S7 · E14
    June 5 · 43 min

    Kubicki | Więźniowie czwartego piętra

    Polska szybko się starzeje. Czy nasz system opiekidługoterminowej jest gotowy na rosnącą liczbę osób w wieku 80 i 90 lat? I czy w przyszłości godną starość będzie można sobie po prostu kupić? Zaprasza: Patrycja Maciejewicz (Gazeta Wyborcza). Kim są więźniowie czwartegopiętra? W rozmowie z Pawłem Kubickim analizujemy skutki kryzysu demograficznegodla rynku pracy, systemu emerytalnego oraz opieki społecznej i zdrowotnej. Cosię stanie, gdy liczba osób w wieku poprodukcyjnym przewyższy liczbępracujących? Jak połączyć ochronę zdrowia z pomocą społeczną, by stworzyćsprawny system wsparcia seniorów? Rozmawiamy o tym: kim są „więźniowie czwartego piętra” i jakie bariery infrastrukturalne utrudniają starzenie się w miastach dlaczego reformy demograficzne wymagają planowania na dekady jak rosnąca liczba osób niesamodzielnych zmieni lokalne społeczności czy depresja i demencja wymuszą nowe podejście do projektowania przestrzeni czego o kryzysach społecznych nie widać w danych statystycznych, a widać wbiografiach i pamiętnikach. To rozmowa o przyszłościstarzenia się w Polsce. O pieniądzach, instytucjach i relacjach społecznych. Otym, czy solidarność międzypokoleniowa przetrwa próbę demografii. 🕰️ CZASÓWKA: 0:00 - Intro 0:44 - Czy możemy paść ofiarą własnego sukcesu? 5:38 - Dla czyjego dobra myślimy o świecie? 11:30 - Na co powinniśmy uważać w świecie ze starszą demografią? 18:32 - Czy ekonomiści mają plan dla starszego świata? 27:33 - Konfrontacja z nową sytuacją 31:41 - Pamiętniki z okresu przemiany 38:49 - Co zapożyczają ekonomiści od etnografii? 42:10 - Liczba odcinka / Outro 🎙️ Gość: Paweł Kubicki Profesor SGH, badacz problematyki starości, niepełnosprawności i wykluczeniaspołecznego. Nawiązując do tradycji przedwojennych badań organizuje konkursypamiętnikarskie, zbierając materiał badawczy będący podstawą wielu cennychanaliz. https://scholar.google.com/citations?user=FKMMjrAAAAAJ&hl=pl 🕹️ Montaż:Maximillian Nosal

    • Transcript
Showing 1–20 of 30 episodes