Skip to content
Artwork for GrzyboMaps: Opowieści z lasu
ScienceLife Sciences

GrzyboMaps: Opowieści z lasu

GrzyboMaps

Słuchowiska o ludziach, przyrodzie i zagadkach, które wciąż czekają na wyjaśnienie. Oddzielamy fakty od legend: mówimy wprost, co jest sprawdzone, a co jest tylko czyjąś relacją albo spekulacją. Każdy odcinek trwa około pół godziny, idealnie do słuchania na spacerze albo przed snem. Więcej na grzybomaps.pl.

Play
  • 16 episodes
  • daily
  • Avg 33 min
  • Polish
  • Yesterday · 33 min

    Tadeusz Rudawski i motocykle Sokół: polskie skrzydła na dwóch kołach

    Kraków, rok tysiąc dziewięćset siedemnasty: szesnastolatek robi prawo jazdy. Dwa lata później wygrywa pierwszy wyścig, a w latach trzydziestych staje na czele działu motocyklowego Państwowych Zakładów Inżynierii w Warszawie. Tadeusz Rudawski, wyścigowiec i inżynier, stworzył Sokoła 600 RT, czyli „Rudawski Turystyczny”, sportowego Sokoła 500 RS i lekkiego Sokoła 200. W odcinku: jak powstał ciężki, wojskowy Sokół 1000 nazywany „polskim Harleyem”, dlaczego Sokół 600 palił tylko około czterech litrów na sto kilometrów, jak jeździ się motocyklem z wózkiem bocznym, wjazd motocyklem na Kasprowy Wierch 17 sierpnia 1939 roku, wojenne losy konstruktora, motocykl S-150 zaprojektowany na emigracji w Anglii i powojenny Sokół 125. Mówimy uczciwie, co jest pewne, a gdzie źródła się różnią. Więcej opowieści o wynalazcach i konstruktorach: https://grzybomaps.pl/podcast/ Źródła: Polskie Miejsca Pamięci (pmp.org.pl), Świat Motocykli, Muzeum Inżynierii i Techniki w Krakowie, Auto Świat, Motovoyager, Jednoślad.pl. Odcinek przygotował zespół GrzyboMaps z pomocą AI, czyta lektor AI.

  • Tuesday · 24 min

    Pellegrino Ernetti i chronowizor: jak działa maszyna do patrzenia w przeszłość

    Maszyna, która miała pokazywać przeszłość. Nikt jej nie pokazał, więc opowiadamy, jak działa model z prawdziwych części. Włoski mnich Pellegrino Ernetti twierdził, że zbudował maszynę, która pokazuje przeszłość. Nikt nigdy jej nie pokazał. Dlatego opowiadamy, jak działa model z prawdziwych części: drewniana szafa, trzy anteny (miedź, aluminium, mosiądz), odbiornik radiowy SDR z gałkami, ekran z wodospadem sygnałów, głośnik i zasilanie z akumulatora, oraz przechodzimy przez budowę w skrócie. Przy każdym kroku mówimy wprost, co jest relacją Ernettiego, co nauką, a co naszą rekonstrukcją. Do tego trzy bezpieczne doświadczenia (samoloty, opóźnienie światła, echo) i cztery powody, dla których prawdziwy chronowizor nie jest możliwy. Pełna instrukcja budowy, krok po kroku, z listą części i ilustracjami 3D: grzybomaps.pl, dział Wynalazki, hasło „chronowizor”. Pełny tekst i instrukcja budowy modelu: https://grzybomaps.pl/podcast/pellegrino-ernetti/ Odcinek przygotował zespół GrzyboMaps z pomocą AI, czyta lektor AI.

  • S1 · E13
    November 12 · 33 min

    John Keely i silnik na wodę: największy humbug dziewiętnastego wieku?

    Filadelfijski wynalazca przez ćwierć wieku pokazywał maszynę, która miała czerpać nieskończoną energię z odrobiny wody i odpowiednio dobranych dźwięków. Opowiadamy o tajemniczych maszynach z dziwnymi nazwami, działie bez prochu, lewitujących modelach, inwestorach, Clarze Bloomfield Moore i przepowiedni Heleny Bławatskiej. Potem o tym, co znaleziono w pracowni po jego odejściu: trzytonową stalową kulę i mosiężne rurki, o maszynach wywiezionych do Bostonu i o drgaczu Tesli z tego samego roku. Do tego zapieczętowane koło Besslera i prawdziwa nauka o rezonansie. Mówimy wprost, co jest pewne, a co legendą o sile eterycznej. Na koniec trzy bezpieczne doświadczenia z dźwiękiem. Więcej: grzybomaps.pl.

  • S1 · E12
    November 11 · 33 min

    Michał Sędziwój i pokarm życia: alchemik, który znalazł tlen?

    Polski szlachcic z Łukowicy, sekretarz króla Zygmunta Trzeciego i gość cesarza Rudolfa Drugiego w Pradze. Opowiadamy o pożarze Wawelu, złocie z ołowiu przed cesarzem, tajemniczym Szkocie Setonie i jego cudownym proszku, uwięzieniu w Stuttgarcie i pozłacanej szubienicy. Do tego zagadka książki Nowe światło chemiczne: czy napisał ją Sędziwój, czy ukryty Kosmopolita? Dalej Anonim Sarmata wśród dwunastu mistrzów alchemii, różokrzyżowcy, John Dee i seans z aniołami u Stefana Batorego, rękopis Wojnicza i alchemiczny medalion w Wiedniu. Mówimy wprost, co jest pewne, a co legendą, i dlaczego pokarm życia z jego pism tak bardzo przypomina tlen. Na koniec trzy bezpieczne doświadczenia z tlenem. Więcej: grzybomaps.pl.

  • S1 · E11
    November 10 · 33 min

    Edward Leedskalnin i Koralowy Zamek: jak jeden człowiek przeniósł tysiąc ton kamienia?

    Mały łotewski emigrant, który nocami, w pojedynkę, wycinał i ustawiał na Florydzie wielotonowe bloki kamienia. Opowiadamy historię Coral Castle: od porzuconej narzeczonej i gruźlicy, przez przeprowadzkę całego ogrodu, po dziewięciotonową bramę, która obracała się od dotyku palca. Mówimy wprost, co jest pewne, a co jest legendą o lewitujących kamieniach i sekretach piramid. Do tego oolit, wielokrążki, dźwignie, kliny, egipskie sanie na mokrym piasku i łożysko z ciężarówki, które zdradziło sekret bramy. Na koniec trzy bezpieczne doświadczenia z dźwignią, sznurkiem i środkiem ciężkości. Więcej: grzybomaps.pl.

  • S1 · E10
    November 9 · 33 min

    Hans Kammler i Dzwon z Ludwikowic: tajna broń czy legenda?

    Betonowy pierścień w Ludwikowicach Kłodzkich, wirujące cylindry z tajemniczą cieczą i generał SS, który zniknął w maju tysiąc dziewięćset czterdziestego piątego roku. Opowiadamy, skąd wzięła się legenda o Dzwonie, kim był Hans Kammler i jak wygląda prawdziwa historia Ludwikowic: kopalnia Wacław, zakłady zbrojeniowe i obóz dla kobiet. Mówimy wprost, co jest pewne, a co znamy tylko z jednej książki. Do tego chłodnie przemysłowe, podziemia Olbrzyma w Górach Sowich, rakieta V dwa zdobyta przez Armię Krajową, złoty pociąg, rtęć i operacja Spinacz. Na koniec trzy bezpieczne doświadczenia z wirowaniem i magnesem. Więcej: grzybomaps.pl.

  • S1 · E9
    November 8 · 33 min

    Thomas Townsend Brown i latające krążki: antygrawitacja czy wiatr?

    Amerykański wynalazca przez pół wieku przekonywał marynarkę wojenną, że jego krążki pod wysokim napięciem sterują grawitacją. Opowiadamy, jak zbudował swój grawitator, jak mierzył grawitację w łodzi podwodnej, jak rozmagnesowywano okręty przed minami i skąd jego nazwisko wzięło się w legendzie o eksperymencie filadelfijskim. Mówimy wprost, co jest pewne, a co znamy tylko z relacji jego rodziny. Do tego wiatr jonowy, liftery, sprawdziany w próżni, elektrofiltry i cichy samolot z Massachusetts. Na koniec trzy bezpieczne doświadczenia z elektrycznością statyczną. Więcej: grzybomaps.pl.

  • S1 · E8
    November 7 · 33 min

    Eugene Podkletnov i antygrawitacyjny dysk

    W tysiąc dziewięćset dziewięćdziesiątym drugim roku rosyjski specjalista od nadprzewodników ogłosił, że przedmioty nad jego wirującym, zamrożonym dyskiem tracą odrobinę ciężaru. Opowiadamy o dymie z fajki, o tajemniczym przecieku do gazet, po którym uczelnia odcięła się od własnego badacza, i o niewidzialnym słupie nad dyskiem. Potem NASA wydała pieniądze na sprawdzenie efektu, a fizyczka Ning Li założyła własną firmę i zniknęła z publicznego życia. Do tego tajny program Greenglow, książka Nicka Cooka, która połączyła Podkletnowa z Brownem, Schaubergerem i nazistowskim Dzwonem, oraz promień grawitacyjny szybszy od światła. Mówimy wprost, co jest pewne, a co znamy tylko z relacji. Na koniec trzy doświadczenia do zrobienia w domu. Więcej: grzybomaps.pl.

  • S1 · E7
    November 6 · 33 min

    Alfred Rohde i Bursztynowa Komnata: gdzie zniknął skarb?

    Ściany z tysięcy kawałków bursztynu, które król pruski podarował Piotrowi Wielkiemu, a w czasie wojny Niemcy rozebrali i wywieźli do Królewca, gdzie ślad po nich się urywa. Opowiadamy, jak gdańscy i pruscy mistrzowie budowali Bursztynową Komnatę, jak po wojnie odtwarzano ją przez ponad dwadzieścia lat z czarno-białych zdjęć i czego szukano w Mamerkach i pod Wałbrzychem, gdzie w dwa tysiące szesnastym roku kopano w poszukiwaniu złotego pociągu. Mówimy wprost, co jest pewne, a co jest legendą. Do tego: skąd się wziął bursztyn, jak odróżnić go od podróbki, jak szukać go na plaży i dlaczego trzeba uważać na biały fosfor. Na koniec trzy doświadczenia do zrobienia w domu i w lesie. Więcej: grzybomaps.pl.

  • S1 · E6
    November 5 · 33 min

    Leonid Kulik i wybuch tunguski: co powaliło syberyjski las?

    Trzydziestego czerwca tysiąc dziewięćset ósmego roku nad syberyjską tajgą rozbłysło drugie słońce, a potem w kilka chwil padło około osiemdziesięciu milionów drzew. Opowiadamy, jak Leonid Kulik szukał krateru, którego nie było, skąd wziął się las telegraficzny i jak z tysięcy pomiarów powstała mapa w kształcie motyla. Do tego Czelabińsk nagrany kamerami samochodowymi, polskie meteoryty z Moraska, Pułtuska i Sołtman oraz to, jak dziś ludzkość uczy się spychać planetoidy z kursu. I mówimy wprost, co jest legendą: statek z Marsa, czarna dziura i promień Tesli. Na koniec trzy doświadczenia do zrobienia w domu. Więcej: grzybomaps.pl.

  • November 4 · 35 min

    Nikola Tesla: prawda czy legenda?

    Silnik, który kręci się bez szczotek, cewka sypiąca błyskawicami i łódka sterowana radiem, zanim ktokolwiek słyszał o dronach. Opowiadamy, jak Nikola Tesla naprawdę budował swoje wynalazki: od olśnienia w parku w Budapeszcie, przez wojnę prądów z Edisonem i Niagarę, po wieżę Wardenclyffe. I mówimy wprost, co jest legendą albo jego własną relacją: rozmowy z Marsem, maszyna do trzęsień ziemi, promień śmierci i darmowa energia. Więcej historii o wynalazcach: grzybomaps.pl, dział Wynalazki.

  • S1 · E5
    November 4 · 33 min

    Suzanne Simard i grzyby, które rządzą lasem

    Borowik, którego zbierasz, to tylko owoc. Prawdziwy grzyb siedzi pod ziemią i handluje z drzewami: cukier za wodę i fosfor. Opowiadamy, jak odkryto mykoryzę, jak zbudowano doświadczenie z „internetem lasu” i dlaczego dziś naukowcy kłócą się o drzewa matki. Do tego opieńka większa niż miasteczko, świecące próchno, mrówki sterowane przez grzyba i mrówki, które uprawiają grzyby od czasów dinozaurów, penicylina i polski ślad w chorobie jesionów. Na koniec trzy doświadczenia do zrobienia w domu i na spacerze. Atlas grzybów i mapa: grzybomaps.pl.

  • S1 · E4
    November 3 · 33 min

    Jan Szczepanik: polski Edison

    Wiejski nauczyciel z Galicji, o którym Mark Twain pisał w Wiedniu. Opowiadamy, jak Jan Szczepanik zamienił obraz na punkty: fotografią przyspieszył przygotowanie wzorów dla krosien Jacquarda, opatentował telelektroskop do przesyłania obrazu na odległość, zbudował tkaninę chroniącą przed pociskami i pracował nad kolorowym filmem. I mówimy wprost, co jest legendą: ocalenie hiszpańskiego króla, Kodak i to, czy telelektroskop kiedykolwiek naprawdę zadziałał. Na koniec trzy proste doświadczenia do zrobienia w domu. Więcej: grzybomaps.pl, dział Wynalazki.

  • S1 · E3
    November 2 · 33 min

    Wiktor Schauberger: czarodziej wody

    Austriacki leśnik bez dyplomu patrzył na pstrąga, który stał w rwącym potoku, i zbudował drewniane rynny w kształcie jajka, którymi spławiano pnie skazane na zatonięcie. Opowiadamy, jak to działało i co potwierdziła późniejsza nauka: martwy pstrąg płynący pod prąd, herbata Einsteina i meandry rzek, las jako gąbka. I mówimy wprost, co jest legendą: latający dysk Repulsine, darmowa energia z wirów i cudowna woda. Do tego ciemna strona wojny i umowa podpisana w Teksasie. Bezpieczne doświadczenia do zrobienia w domu: grzybomaps.pl, dział Wynalazki.

  • S1 · E2
    November 1 · 33 min

    Nikola Tesla: prawda czy legenda?

    Silnik, który kręci się bez szczotek, cewka sypiąca błyskawicami i łódka sterowana radiem, zanim ktokolwiek słyszał o dronach. Opowiadamy, jak Nikola Tesla naprawdę budował swoje wynalazki: od olśnienia w parku w Budapeszcie, przez wojnę prądów z Edisonem i Niagarę, po wieżę Wardenclyffe. I mówimy wprost, co jest legendą albo jego własną relacją: rozmowy z Marsem, maszyna do trzęsień ziemi, promień śmierci i darmowa energia. Więcej historii o wynalazcach: grzybomaps.pl, dział Wynalazki.

  • S1 · E1
    October 28 · 33 min

    Grebiennikow: czy latał na skrzydłach chrząszczy?

    Syberyjski entomolog i malarz Wiktor Grebiennikow napisał, że zbudował platformę z pokryw skrzydeł chrząszczy i latał na niej nocą nad polami. Opowiadamy jego życie, ochronę dzikich pszczół, tajemnicze „efekty wnęk” i samą platformę, mówiąc wprost, co jest faktem, a co tylko jego relacją. Do tego historie, w których natura naprawdę nas zaskoczyła: barwy skrzydeł z samego kształtu, metamateriały, lotos, gekon, taniec pszczół i ptasi kompas. Bezpieczne doświadczenia do zrobienia w domu: grzybomaps.pl, dział Wynalazki.

Showing 1–16 of 16 episodes