To Bardziej Skomplikowane

#67 - Czy mamy wolną wolę? Dyskusje z naukowcami

Czy mamy wolną wolę? Czy w dokładnie tej samej sytuacji naprawdę moglibyśmy podjąć inną decyzję? Skąd biorą się nasze myśli, intencje i poczucie kontroli? I czy porzucenie wolnej woli musi oznaczać, że nasze decyzje nie mają znaczenia? W dzisiejszym, trochę eksperymentalnym odcinku wracam do tematu, który pojawia się w podcaście od samego początku. Najpierw przypominam, dlaczego odrzucam wolną wolę rozumianą jako ostateczne, niezależne autorstwo naszych decyzji. Potem przechodzimy do fragmentów siedmiu wcześniejszych rozmów z naukowcami. Z jednymi się zgadzamy, z innymi dosyć mocno dyskutujemy. Patrzymy na ten sam problem z perspektywy neurobiologii, fizyki, psychologii i filozofii. W odcinku poruszamy m.in. następujące kwestie: - Czym różni się wolna wola od sprawczości, podejmowania decyzji i samokontroli? - Czy determinizm albo prawdziwa losowość pozwalają nam być niezależnymi autorami własnych wyborów? - Co możemy zauważyć, przyglądając się temu, jak pojawiają się nasze myśli? - Co eksperymenty Libeta mówią o podejmowaniu decyzji i czy rozstrzygają spór o wolną wolę? - Czy świadomość wpływa na nasze działania, czy tylko towarzyszy pracy mózgu? - Czy uprawianie nauki wymaga założenia wolnej woli? - Jak biologia, historia i kultura kształtują nasze wybory? - Czy można odrzucić wolną wolę, zachowując odpowiedzialność i sens działania? - Dlaczego porzucenie tej idei może prowadzić do większego współczucia i akceptacji, zamiast do nihilizmu? Goście odcinka: * dr Paweł Boguszewski: neurobiolog i popularyzator nauki. * prof. Marek Kuś: fizyk teoretyk * prof. Marek Binder: psycholog zajmujący się badaniem świadomości. * prof. Bartosz Brożek: filozof, prawnik i kognitywista. * dr hab. Michał Eckstein: fizyk zajmujący się matematycznymi podstawami teorii fizycznych. * prof. Andrzej Leder: filozof i psychiatra. * prof. Wojciech Glac: neurobiolog i popularyzator wiedzy o mózgu. Zachęcam również do posłuchania pełnych rozmów. Rozdziały: 00:00:00 Wstęp i kilka słów o podcaście 00:03:18 Co rozumiem przez wolną wolę? 00:05:35 Człowiek jako część przyrody 00:07:24 Determinizm, losowość i wolna wola 00:09:55 Skąd bierze się poczucie kontroli? 00:12:14 Czy wybieramy własne myśli? Mały eksperyment 00:15:39 Czy bez wolnej woli wszystko traci sens? 00:17:35 Brak wolnej woli a fatalizm 00:20:38 Współczucie, akceptacja i odpowiedzialność 00:25:26 Paweł Boguszewski: mózg, decyzje i wolna wola 00:32:30 Eksperyment Libeta i opóźnienia w pracy mózgu 00:36:04 Mózg a poczucie "ja" 00:37:48 Odpowiedzialność i ochrona społeczeństwa 00:44:27 Marek Kuś: determinizm, przypadek i "trzecia droga" 00:51:32 Marek Binder: czy świadomość wpływa na decyzje? 00:55:06 Bartosz Brożek: wolna wola i psychologia potoczna 00:58:50 Michał Eckstein: czy nauka potrzebuje wolnej woli? 01:04:11 Andrzej Leder: granice wolności i metafora surfera 01:09:47 Determinizm, nieprzewidywalność i rola obserwatora 01:20:04 Czy musimy żyć tak, jakby wolna wola istniała? 01:21:31 Wojciech Glac: neurony, refleksja i samokontrola 01:32:29 Zmiana zachowania i ryzyko manipulacji 01:34:51 Zakończenie Dajcie znać w komentarzach, czy taka forma Wam się podoba i jaki temat warto zebrać w kolejnej kompilacji. Może emergencja, inteligencja albo świadomość? Nazywam się Michał Szyc, a to jest podcast "To Bardziej Skomplikowane". Jeśli uważasz, że analityczne i merytoryczne rozmowy są w internecie potrzebne, zostaw subskrypcję i łapkę w górę, aby pomóc temu materiałowi w przebiciu się przez algorytmy. Jeśli chcesz dołączyć do społeczności podcastu na Discordzie i podyskutować o odcinkach oraz poruszanych w nich tematach, możesz to zrobić przez Patronite, wspierając jednocześnie dalszy rozwój projektu. https://patronite.pl/tobardziejskomplikowane Podziękowania dla patronów wspierających projekt: Sebastian Jaskulski

• Chapters

#66 - Czy światem rządzi przypadek? Kwanty, chaos i granice przewidywania | prof. Teodor Buchner

W tym odcinku rozmawiam z fizykiem prof. Teodorem Buchnerem o tym, czy mechanika kwantowa rzeczywiście dowodzi, że świat jest fundamentalnie losowy. Czy mechanika kwantowa rzeczywiście dowodzi, że na najbardziej fundamentalnym poziomie świat jest losowy? Jej równania opisują deterministyczną ewolucję funkcji falowej, ale wyniki pomiarów możemy przewidywać jedynie z określonym prawdopodobieństwem. Czy losowość jest więc częścią samej rzeczywistości, czy może wynika z ograniczeń naszego opisu i niepełnej wiedzy o świecie? W dzisiejszym odcinku miałem przyjemność porozmawiać na te tematy z prof. Teodorem Buchnerem, kierownikiem Zakładu Fizyki Układów Złożonych Politechniki Warszawskiej i członkiem Rady Klastra Q, zrzeszającego polskie środowiska naukowe i firmy rozwijające technologie kwantowe. W tej rozmowie poruszamy m.in. następujące kwestie: - Czy mechanika kwantowa rzeczywiście dowodzi istnienia fundamentalnej losowości? Jak pogodzić deterministyczną ewolucję funkcji falowej z probabilistycznym wynikiem pomiaru? - Jaką rolę odgrywają środowisko, szum i dekoherencja oraz czy potrafimy całkowicie odizolować układ kwantowy? - Co nierówności Bella mówią o lokalności, ukrytych zmiennych i niezależności pomiarowej? - Skąd bierze się problem pomiaru i dlaczego istnieje tak wiele interpretacji mechaniki kwantowej? - Czy matematyczny formalizm opisuje rzeczywistość, czy jedynie porządkuje wyniki naszych obserwacji? - Dlaczego na różnych poziomach organizacji potrzebujemy odmiennych opisów i jak łączy się to z emergencją? - Czy świat może być deterministyczny, a jednocześnie pozostawać dla nas nieprzewidywalny ze względu na chaos i złożoność? - Czy sztuczna inteligencja pomoże odkrywać wzorce, których nie potrafimy znaleźć za pomocą tradycyjnych modeli? - Jakie możliwości otwierają dziś czujniki kwantowe, chemia kwantowa i biologia kwantowa? Dr hab. inż. Teodor Buchner, prof. uczelni, jest kierownikiem Zakładu Fizyki Układów Złożonych na Wydziale Fizyki Politechniki Warszawskiej. W swoich badaniach zajmuje się dynamiką nieliniową, układami złożonymi oraz badaniem organizmów żywych metodami fizyki, w tym analizą rytmu serca, zmienności ciśnienia, oddechu i innych sygnałów biologicznych. Jest również członkiem Rady Klastra Q, działającego na rzecz rozwoju polskiego sektora technologii kwantowych. Profil PW: https://www.fizyka.pw.edu.pl/Lista-pracownikow/Teodor-Buchner Zakład Fizyki Układów Złożonych: https://www.fizyka.pw.edu.pl/Badania-i-nauka/Zaklady-naukowe/Zaklad-Fizyki-Ukladow-Zlozonych Klaster Q: https://klasterkwantowy.pl/ Rozdziały: 00:00:00 Wstęp 00:00:58 Czy świat jest fundamentalnie losowy? 00:05:19 Deterministyczna funkcja falowa i losowy pomiar 00:07:04 Czy można odizolować atom od otoczenia? 00:10:50 Splątanie i granice badanego układu 00:12:28 Dekoherencja i problem izolacji 00:14:08 Nierówności Bella i niezależność pomiarowa 00:14:40 Czy matematyczny opis jest rzeczywistością? 00:18:46 Problem pomiaru i interpretacje mechaniki kwantowej 00:20:19 Jak powstała mechanika kwantowa? 00:23:01 Aksjomaty i arbitralne założenia 00:25:39 Dlaczego fizyka nie rozwiązała problemów chemii? 00:31:42 Sztuczna inteligencja, emergencja i poziomy opisu 00:34:42 Losowość, determinizm i nasza bezradność 00:37:03 Czy mechanika kwantowa zabrnęła w ślepy zaułek? 00:37:32 Twierdzenie Poincarégo i strzałka czasu 00:40:31 Chaos i granice przewidywania 00:41:19 Czy AI pomoże nauce odkrywać nowe wzorce? 00:45:39 Pomiar jako oddziaływanie ze światem 00:47:40 Emergentne poziomy opisu 00:50:20 Czy matematyka jest jedynym językiem fizyki? 00:52:29 Przyszłość chemii i biologii kwantowej Nazywam się Michał Szyc, a to jest podcast "To Bardziej Skomplikowane". Jeśli uważasz, że analityczne i merytoryczne rozmowy są w internecie potrzebne, zostaw subskrypcję i łapkę w górę, aby pomóc temu materiałowi w przebiciu się przez algorytmy. Jeśli chcesz dołączyć do społeczności podcastu na Discordzie i podyskutować o odcinkach oraz poruszanych w nich tematach, możesz to zrobić przez Patronite, wspierając jednocześnie dalszy rozwój projektu. Wsparcie projektu i dostęp do społeczności: https://patronite.pl/tobardziejskomplikowane Podziękowania dla patronów wspierających projekt: Sebastian Jaskulski Michał Kosidło

• Chapters

#65 - Jak AI uczy się człowieka? Personalizacja, emocje i polskie modele | dr Jan Kocoń

W dzisiejszym odcinku rozmawiam z dr. Janem Koconiem z Katedry Sztucznej Inteligencji Politechniki Wrocławskiej o tym, czy AI rzeczywiście nas rozumie, jak rozpoznaje nasze emocje i preferencje oraz w jaki sposób może wpływać na nasze decyzje. Modele językowe potrafią prowadzić coraz bardziej naturalne rozmowy, rozpoznawać emocjonalny wydźwięk naszych wypowiedzi i dopasowywać odpowiedzi do konkretnego użytkownika. Czy oznacza to jednak, że rzeczywiście rozumieją język i człowieka? A może skuteczne przewidywanie naszych reakcji wystarcza, żeby wpływać na nasze decyzje? W dzisiejszym odcinku miałem przyjemność porozmawiać na te tematy z doktorem Janem Koconiem z Katedry Sztucznej Inteligencji Politechniki Wrocławskiej, który pełnił funkcję kierownika naukowego projektu PLLuM, czyli polskiego modelu językowego. W tej rozmowie poruszamy m.in. następujące kwestie: - Czy model, który przewiduje kolejne tokeny, może rzeczywiście rozumieć język, tworzyć model świata i rozumować? - Na ile sztuczna inteligencja potrafi rozpoznawać ludzkie emocje i dlaczego tak łatwo przypisujemy jej świadomość, intencje oraz empatię? - Jak personalizacja pozwala modelom przewidywać nasze reakcje i gdzie przebiega granica między dopasowaniem a manipulacją? - Dlaczego potrzebujemy polskich modeli językowych, jak powstał PLLuM i czy własne modele mogą zwiększyć naszą niezależność technologiczną? - Jak sztuczna inteligencja może pomagać osobom z niepełnosprawnościami oraz wspierać analizę danych medycznych? - Czy możemy dopasować AI do ludzkich wartości, ograniczyć halucynacje i ustalić odpowiedzialność za decyzje podejmowane przy pomocy modeli? Dr inż. Jan Kocoń jest adiunktem w Katedrze Sztucznej Inteligencji Politechniki Wrocławskiej. W swoich badaniach zajmuje się dużymi modelami językowymi, przetwarzaniem języka naturalnego, personalizacją oraz rozpoznawaniem emocji i subiektywności w języku. Był kierownikiem naukowym projektu PLLuM. Profil PWr: https://ai.pwr.edu.pl/pl/people/jan-kocon Projekt PLLuM: https://pllum.org.pl/ Rozdziały: 00:00:00 Wstęp 00:00:55 Czy modele językowe rozumieją język? 00:06:25 Model świata i rozumowanie AI 00:09:16 Czy AI rozumie emocje? 00:11:18 Antropomorfizacja i empatia 00:13:20 Korzyści i zagrożenia empatycznych modeli 00:17:23 Personalizacja modeli językowych 00:18:31 Subiektywność i mowa nienawiści 00:24:55 Jak AI modeluje człowieka? 00:28:49 AI jako narzędzie komunikacji 00:31:12 Personalizacja a manipulacja 00:37:39 Dlaczego potrzebujemy polskich modeli? 00:44:13 Jak powstał PLLuM? 00:49:55 Suwerenność technologiczna 00:55:24 Czy Polska może dogonić USA i Chiny? 00:56:02 AI w medycynie 01:00:56 Alignment i wartości 01:05:33 Czy da się kontrolować AI? 01:07:26 Halucynacje i błędy modeli 01:11:23 Odpowiedzialność za decyzje AI Nazywam się Michał Szyc, a to jest podcast "To Bardziej Skomplikowane". Jeśli uważasz, że analityczne i merytoryczne rozmowy są w internecie potrzebne, zostaw subskrypcję i łapkę w górę, aby pomóc temu materiałowi w przebiciu się przez algorytmy. Wsparcie projektu (Patronite): https://patronite.pl/tobardziejskomplikowane

• Chapters

#64 - Czy można symulować życie? Ewolucja, emergencja i świadomość | prof. Maciej Komosiński

W tym odcinku rozmawiam z prof. Maciejem Komosińskim o sztucznym życiu, symulacjach ewolucji, emergencji, automatach komórkowych, złożoności i pytaniu, czy sztuczne systemy mogą kiedyś stać się świadome. Czym jest życie i co właściwie musielibyśmy odtworzyć, żeby móc mówić o jego symulacji? Sztuczne życie pozwala spojrzeć na to pytanie z niezwykłej perspektywy, tworząc wirtualne środowiska, w których organizmy mogą ewoluować, adaptować się i konkurować, a z prostych reguł wyłaniają się złożone struktury i zachowania. W dzisiejszym odcinku miałem przyjemność porozmawiać o sztucznym życiu z prof. Maciejem Komosińskim z Instytutu Informatyki Politechniki Poznańskiej. Rozmawiamy o symulacjach życia, ewolucji, emergencji, automatach komórkowych, złożoności, sztucznej inteligencji, a także o świadomości i granicach naszych sposobów opisywania rzeczywistości. W rozmowie poruszamy m.in. następujące kwestie: - Co właściwie symulujemy, kiedy próbujemy odtworzyć życie i jak definiować organizm w wirtualnym świecie. - Czym różni się ewolucja swobodna od ukierunkowanej, jaką rolę odgrywa funkcja celu oraz gdzie przebiega granica między ewolucją a optymalizacją. - Jak z prostych reguł powstają złożone zachowania, czym jest emergencja i czego mogą nauczyć nas automaty komórkowe. - Na ile dostrzegane wzorce zależą od obserwatora oraz czy sztuczna inteligencja może odkrywać struktury, których sami nie potrafimy zauważyć. - Czy świadomość można opisać formalnie, czym jest "Mappism" i czy symulowany system mógłby posiadać wewnętrzne doświadczenie. --- Materiały i symulacje wspomniane w rozmowie: Framsticks Artificial Life - mobilna symulacja sztucznego życia i ewolucji współtworzona przez prof. Macieja Komosińskiego: Android: https://play.google.com/store/apps/details?id=com.mooncoder.alife iOS: https://apps.apple.com/us/app/framsticks-artificial-life/id1187400787 Inne interaktywne symulacje: Lenia: https://evolvecode.io/alife/lenia.html Evoloops: https://evolvecode.io/alife/evoloop.html Particle Life: https://sandbox-science.com/particle-life "Zagnieżdżenie" - krótkie opowiadanie SF Macieja Komosińskiego: https://www.framsticks.com/zagniezdzenie --- prof. Maciej Komosiński jest informatykiem związanym z Instytutem Informatyki Politechniki Poznańskiej. Zajmuje się m.in. sztucznym życiem, symulacją, ewolucją, sztuczną inteligencją i złożonymi systemami adaptacyjnymi. Jest współtwórcą projektu Framsticks. Strona: https://www.cs.put.poznan.pl/mkomosinski/ Kanał YouTube: https://www.youtube.com/@Maciej.Komosinski Wikipedia: https://pl.wikipedia.org/wiki/Maciej_Komosi%C5%84ski --- Rozdziały: 00:00:00 Wstęp 00:01:51 Co właściwie symulujemy, kiedy symulujemy życie? 00:05:07 Czym jest sztuczne życie? 00:09:33 Ewolucja i funkcja celu 00:14:06 Czego sztuczne życie może nauczyć nas o biologii? 00:19:48 Emergentne zachowania i poziomy opisu 00:28:43 Konwergencja ewolucyjna i powstawanie złożoności 00:34:23 Automaty komórkowe 00:40:29 Uniwersalność obliczeniowa i emergencja 00:45:25 Obserwator, wzorce i granice poznania 00:50:35 Sztuczna inteligencja i procesy ewolucyjne 00:53:23 Memy i ewolucja idei 00:56:31 Sztuczni agenci i symulowane środowiska 01:02:54 AI, której działań sami nie rozumiemy 01:05:00 Trudny problem świadomości 01:06:26 "Mappism" i opis świadomości 01:09:58 "Zagnieżdżenie" i światy wewnątrz światów 01:13:08 Czy symulacja może być świadoma? 01:20:05 Framsticks i ewolucja sztucznych organizmów --- Nazywam się Michał Szyc, a to jest podcast "To Bardziej Skomplikowane". Jeśli uważasz, że analityczne i merytoryczne rozmowy są w internecie potrzebne, zostaw subskrypcję i łapkę w górę, aby pomóc temu materiałowi w przebiciu się przez algorytmy. Wsparcie projektu: https://patronite.pl/tobardziejskomplikowane

• Chapters

#63 - Czy Einstein wciąż wystarcza? Chaos i granice współczesnej kosmologii | prof. Sebastian Szybka

W tym odcinku rozmawiam z prof. Sebastianem Szybką o ogólnej teorii względności, chaosie, współczesnej kosmologii oraz granicach przewidywania w fizyce. Ogólna teoria względności jest jedną z najlepiej potwierdzonych teorii współczesnej fizyki i stanowi podstawę dzisiejszej kosmologii. Zastosowanie jej do całego Wszechświata wymaga jednak daleko idącej ekstrapolacji, uproszczeń i założeń, których trafność sprawdzamy wraz z coraz dokładniejszymi obserwacjami. Równania Einsteina są przy tym nieliniowe, dlatego opis wielu zjawisk wymaga zastosowania metod numerycznych, a w niektórych układach może pojawić się także chaos deterministyczny. W dzisiejszym odcinku miałem przyjemność porozmawiać o ogólnej teorii względności i granicach współczesnej kosmologii z dr. hab. Sebastianem Szybką, prof. UJ, fizykiem relatywistą i kosmologiem, kierownikiem Zakładu Astrofizyki Relatywistycznej i Kosmologii w Obserwatorium Astronomicznym Uniwersytetu Jagiellońskiego. Rozmawiamy m.in. o napięciu Hubble’a, różnicy między teorią a modelem, zasadzie kosmologicznej, nieliniowości równań Einsteina, falach grawitacyjnych, chaosie deterministycznym, emergencji, ciemnej materii i ciemnej energii, zmianach paradygmatu w fizyce oraz roli sztucznej inteligencji. W tej rozmowie poruszamy m.in. następujące kwestie: - Czy napięcie Hubble’a jest skutkiem błędnej interpretacji obserwacji, niedoskonałości standardowego modelu kosmologicznego, czy może pierwszym śladem fizyki wykraczającej poza teorię Einsteina. - Czym różni się teoria fizyczna od budowanego w jej ramach modelu, jaki jest zakres stosowalności ogólnej teorii względności oraz dlaczego zasada jednorodności Wszechświata przez długi czas była przede wszystkim założeniem. - Dlaczego nieliniowość równań Einsteina wymaga stosowania symulacji komputerowych, jak powstają wzorce fal grawitacyjnych oraz czy możemy wykryć sygnał, którego wcześniej nie przewidzieliśmy. - W jaki sposób chaos deterministyczny pojawia się już w problemie trzech ciał, czy jego opis może zależeć od obserwatora oraz jak z fundamentalnych praw wyłaniają się zjawiska emergentne, takie jak termodynamika czarnych dziur. - Czy ciemna materia i ciemna energia mogą być skutkiem uproszczeń modelu, dlaczego modyfikowanie istniejących równań nie musi prowadzić do głębszego zrozumienia oraz czy sztuczna inteligencja może przewidywać zjawiska fizyczne bez dostarczania nam zrozumiałych praw. --------- dr hab. Sebastian Szybka, prof. UJ, to fizyk relatywista i kosmolog, kierownik Zakładu Astrofizyki Relatywistycznej i Kosmologii oraz kierownik studiów w Obserwatorium Astronomicznym Uniwersytetu Jagiellońskiego. W swojej pracy badawczej zajmuje się ogólną teorią względności, kosmologią relatywistyczną, nieliniowymi zjawiskami grawitacyjnymi, chaosem, wpływem niejednorodności na modele kosmologiczne oraz fizyką czarnych dziur. Prowadzi również badania numeryczne dotyczące termodynamiki czarnych dziur, w tym problemu trzeciego prawa, którego możliwe naruszenie mogłoby mieć znaczenie dla prób połączenia teorii grawitacji z fizyką kwantową. Strona Obserwatorium Astronomicznego UJ: https://www.oa.uj.edu.pl/oastaff.pl.html Zakład Astrofizyki Relatywistycznej i Kosmologii: https://www.oa.uj.edu.pl/departments.pl.html -------- Rozdziały: 00:00:00 Wstęp 00:00:57 Kondycja współczesnej kosmologii i napięcie Hubble’a 00:06:39 Czym różni się teoria od modelu? 00:09:58 Zakres stosowalności teorii Einsteina 00:11:29 Zasada kosmologiczna i jednorodność Wszechświata 00:14:30 Dlaczego kosmologia jest szczególną nauką? 00:16:32 Nieliniowość równań Einsteina 00:19:55 Symulacje czarnych dziur i fale grawitacyjne 00:22:58 Chaos deterministyczny i problem trzech ciał 00:26:20 Redukcja, obliczenia i emergencja 00:28:32 Termodynamika czarnych dziur 00:29:49 Niejednorodności, ciemna materia i ciemna energia 00:36:28 Modyfikacje grawitacji czy zmiana paradygmatu? 00:40:41 Matematyczny obraz Wszechświata 00:43:52 Sztuczna inteligencja: przewidywanie bez zrozumienia 00:48:22 Trzecie prawo termodynamiki czarnych dziur --- Nazywam się Michał Szyc, a to jest podcast "To Bardziej Skomplikowane”. Jeśli uważasz, że analityczne i merytoryczne rozmowy są w internecie potrzebne, zostaw subskrypcję i łapkę w górę, aby pomóc temu materiałowi w przebiciu się przez algorytmy. Wsparcie projektu (Patronite): https://patronite.pl/tobardziejskomplikowane

• Chapters

#62 - Czy "ja" jest tylko konstruktem? Kontrola, akceptacja i sens | prof. Piotr Augustyniak

W dzisiejszym odcinku rozmawiam z prof. Piotrem Augustyniakiem o poczuciu "ja", granicach naszej sprawczości, akceptacji oraz o tym, czy życie ma sens i w jaki sposób możemy go odnajdywać lub nadawać. Choć na co dzień mamy poczucie, że istnieje w nas trwałe "ja", które podejmuje decyzje i kieruje naszym życiem, bliższe przyjrzenie się temu doświadczeniu szybko komplikuje ten obraz. Nasza tożsamość jest kształtowana przez język, kulturę, relacje społeczne oraz procesy psychiczne, których często nie jesteśmy świadomi. Czy w takim razie "ja" jest czymś trwałym i autonomicznym, czy raczej konstrukcją, która pomaga nam zachować poczucie ciągłości oraz panowania nad zmiennym i nieprzewidywalnym światem? W dzisiejszym odcinku miałem przyjemność porozmawiać o poczuciu "ja", sprawczości i sensie życia z Piotrem Augustyniakiem, filozofem, eseistą i profesorem Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie, a także autorem książki "Boga nie ma, jest życie". Rozmawiamy m.in. o tym, w jaki sposób język i kultura kształtują naszą tożsamość, dlaczego utożsamiamy się z własnymi myślami, czy naprawdę kontrolujemy podejmowane decyzje oraz czy możliwe jest doświadczenie rzeczywistości, w którym znika wyraźny podział na "ja" i świat. Zastanawiamy się także nad znaczeniem akceptacji, świadomością własnej śmiertelności oraz tym, czy sens życia można odnaleźć, czy raczej sami próbujemy go swojemu życiu nadać. W tej rozmowie poruszamy m.in. następujące kwestie: - Dlaczego poczucie trwałego "ja" można rozumieć jako konstrukt językowy i społeczny oraz jaką rolę odgrywa ono w budowaniu odpowiedzialności, ciągłości i poczucia bezpieczeństwa. - W jakim stopniu nasze pragnienia, przekonania i tożsamość są kształtowane przez kulturę, innych ludzi oraz mechanizm naśladownictwa opisywany przez René Girarda. - Czym może być "źródłowe doświadczenie życia" oraz czy możliwe jest doświadczenie, w którym słabnie podział na poznający podmiot i poznawany świat. - Czy medytacja, uważność lub inna praktyka może pomóc w zauważaniu własnych konstruktów mentalnych oraz dlaczego sztywne metody mogą paradoksalnie wzmacniać poczucie "ja". - Jak pogodzić realną ludzką sprawczość z faktem, że nasze decyzje zależą od nieświadomości, wcześniejszych doświadczeń i procesów, których nie kontrolujemy. - Czym jest radykalna akceptacja w filozofii Nietzschego, jak świadomość śmierci może zmieniać sposób życia oraz dlaczego sens być może nie jest czymś, co odkrywamy, lecz czymś, co sami nadajemy swojej egzystencji. --------- dr hab. Piotr Augustyniak, prof. UEK, jest filozofem, eseistą i profesorem Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie. Specjalizuje się w problematyce z pogranicza filozofii człowieka, metafizyki, filozofii religii oraz teorii nowoczesności. W swoich pracach odwołuje się m.in. do Nietzschego, Heideggera, Mistrza Eckharta, Lutra i Platona. Jest autorem książek "Inna boskość", "Istnienie jest Bogiem, ja jest grzechem", "Homo Polacus", "Aporetyczna nieśmiertelność", "Trans" oraz "Jezus Niechrystus". Jego ostatnia książka, "Boga nie ma, jest życie", ukazała się w 2025 roku nakładem wydawnictwa Znak Literanova. Autor podejmuje w niej temat duchowości poza instytucjonalną religią, doświadczenia kairosu oraz możliwości pełniejszego przeżywania skończonego życia. Strona Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie: https://gap.uek.krakow.pl/blog/pracownicy/dr-hab-piotr-augustyniak-prof-uek/ --------- Rozdziały: 00:00:00 Wstęp 00:00:56 Czym jest poczucie "ja"? 00:02:54 "Ja" jako konstrukt społeczny 00:07:47 Dlaczego utożsamiamy się z myślami? 00:10:21 Jak kultura projektuje naszą tożsamość 00:12:03 Źródłowe doświadczenie życia 00:14:11 Dlaczego nie da się go zdefiniować? 00:18:24 Uważność a doświadczenie bez "ja" 00:22:25 Czy potrzebujemy praktyki? 00:24:18 Czy można tego nauczyć? 00:27:02 Coaching, metody i iluzja kontroli 00:28:55 Czym jest nasza sprawczość? 00:31:35 Czy kontrolujemy własne decyzje? 00:38:41 Radykalna akceptacja życia 00:41:30 Akceptacja a możliwość zmiany 00:42:33 Bycie ku śmierci 00:45:54 Czy życie ma sens? 00:48:08 Życie bez ostatecznego celu 00:51:20 Niezwykłość w zwyczajności 00:53:44 Zakończenie Nazywam się Michał Szyc, a to jest podcast "To Bardziej Skomplikowane". Jeśli uważasz, że analityczne i merytoryczne rozmowy są w internecie potrzebne, zostaw subskrypcję i łapkę w górę, aby pomóc temu materiałowi w przebiciu się przez algorytmy. Wsparcie projektu (Patronite): https://patronite.pl/tobardziejskomplikowane

#61- Jak wiele Wszechświata naprawdę widzimy? Kosmiczna sieć i ciemna materia | prof. Agnieszka Pollo

W dzisiejszym odcinku rozmawiam z prof. Agnieszką Pollo o granicach obserwowalnego Wszechświata, o tym, czego nie jesteśmy w stanie zobaczyć, oraz o tym, jak astronomia próbuje poznawać rzeczywistość znajdującą się poza zasięgiem naszych teleskopów. Pomimo coraz dokładniejszych teleskopów i rosnącej ilości danych obraz Wszechświata, którym dysponujemy, wciąż pozostaje niepełny. Wynika to nie tylko z ogromnej skali kosmosu, lecz także z ograniczeń naszych instrumentów oraz faktu, że obserwujemy przede wszystkim świecącą materię, podczas gdy rusztowanie wielkoskalowej struktury Wszechświata tworzy głównie niewidoczna ciemna materia. W dzisiejszym odcinku miałem przyjemność porozmawiać o granicach obserwacji Wszechświata z prof. Agnieszką Pollo, astrofizyczką, zastępczynią dyrektora Narodowego Centrum Badań Jądrowych ds. naukowych oraz profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego. Rozmawiamy m.in. o kosmicznej sieci, mapowaniu galaktyk, przesunięciu ku czerwieni, ciemnej materii, napięciach kosmologicznych, modelu Lambda-CDM, galaktykach, których niemal nie widzimy, oraz roli sztucznej inteligencji w analizie danych astronomicznych. W tej rozmowie poruszamy m.in. następujące kwestie: - W jaki sposób z niewielkich zaburzeń gęstości we wczesnym Wszechświecie powstała kosmiczna sieć oraz dlaczego do wyjaśnienia jej struktury potrzebujemy ciemnej materii i ciemnej energii. - Jak astronomowie tworzą trójwymiarowe mapy Wszechświata na podstawie płaskich obrazów nieba, przesunięcia ku czerwieni oraz pomiarów spektroskopowych i fotometrycznych. - W jaki sposób soczewkowanie grawitacyjne pozwala badać niewidoczną materię oraz co napięcia S8 i Hubble’a mogą mówić o ograniczeniach obecnego modelu kosmologicznego. - Dlaczego w ultrafiolecie, świetle widzialnym i podczerwieni możemy zobaczyć inną kosmiczną sieć oraz jak wpływa to na możliwość uprawiania precyzyjnej kosmologii. - Czy sztuczna inteligencja może znaleźć w ogromnych zbiorach danych astronomicznych anomalie, których wcześniej nie potrafiliśmy przewidzieć ani nazwać. --------- prof. dr hab. Agnieszka Pollo to astrofizyczka, zastępczyni dyrektora Narodowego Centrum Badań Jądrowych ds. naukowych oraz profesor w Obserwatorium Astronomicznym Uniwersytetu Jagiellońskiego. W swojej pracy badawczej zajmuje się kosmologią obserwacyjną, statystyką wielkoskalowej struktury Wszechświata, ewolucją galaktyk, wielowymiarową analizą danych oraz astroinformatyką. Była członkinią komitetu sterującego międzynarodowego przeglądu galaktyk VIPERS, kieruje polskim konsorcjum projektu LSST związanego z Obserwatorium Very C. Rubin oraz polskim udziałem w projekcie POLAR-2. Prowadzone przez nią badania pomagają lepiej zrozumieć rozmieszczenie galaktyk, rozwój kosmicznej sieci oraz ograniczenia wynikające z tego, że znaczną część materii we Wszechświecie możemy badać jedynie pośrednio. Wikipedia: https://pl.wikipedia.org/wiki/Agnieszka_Pollo Strona NCBJ: https://www.ncbj.gov.pl/index.php/aktualnosci/profesor-agnieszka-pollo-objela-funkcje-zastepcy-dyrektora-ncbj-ds-naukowych ------- Rozdziały: 00:00:00 Wstęp 00:01:00 Czym jest kosmiczna sieć? 00:03:38 Rozmiar i ewolucja struktury Wszechświata 00:06:05 Ciemna materia i ciemna energia 00:09:56 Jak tworzymy mapę Wszechświata 00:12:13 Przesunięcie ku czerwieni 00:15:44 Pył i granice obserwacji 00:18:24 Spektroskopia a pomiary fotometryczne 00:21:02 Jak mierzymy niewidzialną ciemną materię 00:23:20 Soczewkowanie grawitacyjne 00:26:07 Napięcia S8 i Hubble’a 00:32:33 Dlaczego model Lambda-CDM działa "rozczarowująco dobrze" 00:35:35 Symulacje, galaktyki i ciemna materia 00:38:30 Galaktyki o niskiej jasności powierzchniowej 00:40:11 Czy w różnych zakresach widzimy inną kosmiczną sieć? 00:40:59 Sztuczna inteligencja w astronomii 00:46:21 "Garbage in, garbage out" 00:47:25 Szukanie anomalii i rola ludzkiej percepcji 00:50:13 Czego możemy oczekiwać po nowych obserwacjach? -------- Nazywam się Michał Szyc, a to jest podcast "To Bardziej Skomplikowane". Jeśli uważasz, że analityczne i merytoryczne rozmowy są w internecie potrzebne, zostaw subskrypcję i łapkę w górę, aby pomóc temu materiałowi w przebiciu się przez algorytmy. Wsparcie projektu (Patronite): https://patronite.pl/tobardziejskomplikowane

• Chapters

#60 - Jak mózg tworzy naszą rzeczywistość? | prof. Jan Kamiński

W dzisiejszym odcinku rozmawiam z prof. Janem Kamińskim o tajemnicach ludzkiego mózgu, ograniczeniach pamięci roboczej oraz o tym, dlaczego nasza rzeczywistość to tak naprawdę kontrolowana halucynacja. Pomimo naszej rosnącej wiedzy o ludzkim mózgu, wciąż kryje on wiele tajemnic, a jego pełne zrozumienie wymaga nieustannych badań. Wynika to oczywiście z ogromnej złożoności tego narządu i potrzeby interdyscyplinarnego podejścia. W dzisiejszym odcinku miałem przyjemność porozmawiać o ludzkim mózgu z prof. Janem Kamińskim, kierownikiem Pracowni Neurofizjologii Umysłu w Instytucie Nenckiego oraz specjalistą w zakresie neurofizjologii poznawczej i mechanizmów pamięci roboczej badanych na poziomie pojedynczych neuronów. Rozmawiamy m.in. o neuronach, emergentnych właściwościach sieci w mózgu, pamięci roboczej, a także kodowaniu predykcyjnym i roli sztucznej inteligencji w neurobiologii. W tej rozmowie poruszamy m.in. następujące kwestie: - Na czym polega unikalność komórek konceptu i jak bada się je za pomocą elektrod wszczepianych bezpośrednio do mózgu. - Jak ograniczona pojemność pamięci roboczej wpływa na naszą wielozadaniowość i dlaczego uwaga działa jak wąskie gardło. - W jaki sposób z pojedynczych neuronów rodzą się emergentne właściwości sieci w ludzkim mózgu. - Dlaczego nasz mózg tak często nas oszukuje i co to ma wspólnego z uwagą oraz ADHD. ---------- prof. Jan Kamiński to neurofizjolog i kierownik Pracowni Neurofizjologii Umysłu w Instytucie Nenckiego. W swojej pracy badawczej zajmuje się mechanizmami pamięci roboczej, kodowaniem informacji oraz aktywnością neuronalną. Prowadzi unikalne w skali kraju rejestracje aktywności pojedynczych neuronów w ludzkim mózgu, współpracując przy inwazyjnych procedurach diagnostycznych pacjentów z lekooporną epilepsją (stereo-EEG) oraz chorobą Parkinsona. To właśnie dzięki ścisłej współpracy z polskimi klinikami neurochirurgicznymi i szpitalami, jego pracownia ma możliwość prowadzenia tych niezwykle rzadkich i skomplikowanych badań. Jego projekty naukowe skupiają się na tzw. komórkach pojęciowych oraz zaangażowaniu układu dopaminergicznego w procesy poznawcze Strona Instytutu:https://nencki.edu.pl/pl/laboratories/pracownia-neurofizjologii-umyslu/ --------- Rozdziały: 00:00:00 Wstęp 00:01:04 Złożoność pojedynczego neuronu 00:04:16 Kanały potasowe ludzkiego mózgu 00:06:06 Komórki konceptu i Gwiezdne Wojny 00:11:46 Sygnał a szum w badaniach 00:16:04 Badanie neuronów przy epilepsji 00:20:40 Właściwości emergentne i atraktory 00:25:55 Granice pamięci roboczej 00:30:40 Uwaga, świadomość i dopamina 00:33:47 ADHD i mit multitaskingu 00:36:04 Pasmo beta jako nośnik uwagi 00:40:48 Kodowanie predykcyjne 00:46:48 Mózg a halucynacja 00:51:24 Rola AI w neuronauce --------- Nazywam się Michał Szyc, a to jest podcast "To Bardziej Skomplikowane". Jeśli uważasz, że analityczne i merytoryczne rozmowy są w internecie potrzebne, zostaw subskrypcję i łapkę w górę, aby pomóc temu materiałowi w przebiciu się przez algorytmy. Wsparcie projektu (Patronite): https://patronite.pl/tobardziejskomplikowane

• Chapters

#59 - Czy nasz wszechświat powstał w czarnej dziurze? | dr Nikodem Popławski

Czy nasz wszechświat może istnieć we wnętrzu czarnej dziury? Okazuje się, że taka hipoteza może być nie tylko sensowna z matematycznego punktu widzenia, ale dawałaby także przewidywania, które potencjalnie można by przetestować. W dzisiejszym odcinku miałem przyjemność porozmawiać na ten temat z dr. Nikodemem Popławskim, fizykiem teoretycznym z University of New Haven, zajmującym się kosmologią i ogólną teorią względności, a także twórcą modelu, w którym czarne dziury mogą tworzyć wszechświaty po drugiej stronie horyzontu zdarzeń. W tej rozmowie poruszamy m.in. następujące kwestie: - Jak uwzględnienie kwantowego spinu cząstek i skręcenia czasoprzestrzeni rozwiązuje największy problem ogólnej teorii względności (zapobiegając powstaniu nieskończonej osobliwości). - Na czym dokładnie polega mechanizm Wielkiego Odbicia. Skąd wzięła się potężna masa wszechświata i jak naturalnie wyjaśnić kosmiczną inflację. - Co ten model mówi nam o naturze ciemnej energii oraz dlaczego wokół nas brakuje antymaterii. --------- dr Nikodem Popławski to fizyk teoretyczny pracujący na University of New Haven. W swojej pracy badawczej zajmuje się między innymi kosmologią, ogólną teorią względności oraz teorią grawitacji Einsteina-Cartana. Jest autorem modelu, w którym ekstremalne siły grawitacyjne doprowadzają do gwałtownego odbicia zapadającej się materii wewnątrz czarnej dziury, co generuje narodziny nowego wszechświata. Jego badania oferują naturalne matematyczne wyjaśnienia dla kosmicznej inflacji, strzałki czasu, a także problemu asymetrii materii i antymaterii. Strona: https://www.nikodempoplawski.com/ Wikipedia: https://pl.wikipedia.org/wiki/Nikodem_Pop%C5%82awski -------- Rozdziały: 00:00:00 Wstęp 00:01:18 Problem nieskończoności w fizyce 00:03:47 Skręcenie czasoprzestrzeni 00:07:49 Czym jest spin cząstek? 00:11:41 Mechanika Wielkiego Odbicia 00:15:38 Wszechświat za horyzontem zdarzeń 00:17:08 Kształt naszego wszechświata 00:20:23 Hipotetyczna biała dziura 00:23:23 Produkcja masy z próżni 00:25:45 Kosmiczna inflacja z jednego parametru 00:28:45 Entropia i paradoks informacji 00:31:48 Skąd bierze się strzałka czasu? 00:36:41 Fluktuacje termodynamiczne i promieniowanie tła 00:39:37 Weryfikacja modelem satelity Planck 00:45:18 Krytyka modelu i potencjalne luki 00:48:15 Rozmiar elektronu i fizyka w mikroskali 00:54:52 Czy nasz wszechświat się obraca? 01:00:05 Gdzie podziała się antymateria? -------- Nazywam się Michał Szyc, a to jest podcast "To Bardziej Skomplikowane".Jeśli uważasz, że analityczne i merytoryczne rozmowy są w internecie potrzebne, zostaw subskrypcję i łapkę w górę, aby pomóc temu materiałowi w przebiciu się przez algorytmy. Wsparcie projektu (Patronite): https://patronite.pl/tobardziejskomplikowane

• Chapters

#58 - Trudny problem świadomości. Czego nauka wciąż nie potrafi wyjaśnić? | prof. Marek Pokropski

Dlaczego nasze subiektywne doświadczenie wciąż umyka nauce? W dzisiejszym odcinku rozmawiam z prof. Markiem Pokropskim o świadomości, szukając odpowiedzi na pytania, które od lat definiują granice ludzkiego poznania. Świadomość wciąż stanowi jeden z największych problemów, z jakimi mierzy się współczesna nauka. Z jednej strony jest to zagadnienie całkowicie fundamentalne, bo wszystko, czego możemy w ogóle doświadczyć, jest nierozerwalnie związane ze świadomym stanem. Z drugiej strony nie mamy obecnie dobrej teorii, która tłumaczyłaby, dlaczego w ogóle pojawia się świadome doświadczenie. Jest to moim zdaniem temat niezwykle ważny, dlatego że nie tylko stanowi on ogromną lukę w naszym rozumieniu świata, ale także niesie za sobą ogromne implikacje moralne. W dzisiejszym odcinku miałem przyjemność porozmawiać właśnie o świadomości z prof. Markiem Pokropskim. Rozmawiamy o naturze subiektywnych doznań, badaniach nad sztuczną inteligencją, granicach redukcjonizmu, a także o współczesnych teoriach tłumaczących fenomen ludzkiego umysłu. ------- Prof. Marek Pokropski to wykładowca i badacz pracujący na Wydziale Filozofii Uniwersytetu Warszawskiego. W swojej pracy badawczej zajmuje się fenomenologią, filozofią umysłu oraz kognitywistyką, a także pytaniami o naturę świadomości. Jest autorem prac, w których analizuje procesy poznawcze, strukturę czasu w percepcji oraz ograniczenia ujmowania umysłu wyłącznie jako systemu przetwarzającego informacje, pomagając nam lepiej zrozumieć, co to znaczy być świadomym. Strona UW: https://filozofia.uw.edu.pl/pracownik/marek-pokropski/?homepage -------- Rozdziały: 00:00:00 Wstęp i zapowiedź rozmowy 00:01:03 Czym jest świadomość 00:03:14 Język a doświadczenie 00:05:43 Trudny problem świadomości 00:09:28 Świadomość a inteligencja 00:11:34 Znaczenie biologii 00:13:03 Metafora komputera 00:18:36 Jak badać umysł 00:21:40 Granice introspekcji 00:29:11 Redukcjonizm i emergencja 00:35:15 Wolna wola a determinizm 00:42:31 Teorie świadomości 00:45:23 Kontrolowana halucynacja 00:52:56 Korelaty neuronalne 00:57:04 Prawa zwierząt i AI 01:03:27 Testowanie świadomości 01:06:23 Podsumowanie i pożegnanie ------- Nazywam się Michał Szyc, a to jest podcast "To Bardziej Skomplikowane". Jeśli uważasz, że analityczne i merytoryczne rozmowy są w internecie potrzebne, zostaw subskrypcję i łapkę w górę, aby pomóc temu materiałowi w przebiciu się przez algorytmy. Wsparcie projektu (Patronite): https://patronite.pl/tobardziejskomplikowane

• Chapters

#57 - Czy przyszłość wpływa na teraźniejszość? Wszechświat blokowy a teoria kwantowa | dr Jarosław Duda

W dzisiejszym odcinku moim gościem jest dr Jarosław Duda z którym rozmawiam o tym, czy przyszłość może wpływać na teraźniejszość i jak koncepcja wszechświata blokowego zmienia nasze rozumienie mechaniki kwantowej i natury czasu. Czy przyszłość może wpływać na teraźniejszość? Okazuje się, że teoria względności Einsteina otwiera drzwi do takiego podejścia, sugerując istnienie wszechświata blokowego, w którym przeszłość, teraźniejszość i przyszłość istnieją jednocześnie. Oczywiście rodzi to kolejne pytania o to, jaki wpływ miałoby to na mechanikę kwantową i postrzeganie przez nas czasu. W dzisiejszym odcinku miałem przyjemność porozmawiać na te tematy z dr. Jarosławem Dudą z Uniwersytetu Jagiellońskiego. Mój gość specjalizuje się w fizyce teoretycznej i fundamentalnych pytaniach o naturę naszej rzeczywistości. Rozmawiamy zarówno o symetrii czasu w równaniach fizyki, łamaniu nierówności Bella, jak i o tym, jak reguła Borna łączy się z maksymalizacją entropii. Zastanawiamy się też, czy da się wykorzystać te właściwości do stworzenia dwukierunkowych komputerów kwantowych oraz w jaki sposób eksperymenty z opóźnionym wyborem zmieniają nasze widzenie świata. Jako że tematy omawiane w odcinku bywają abstrakcyjne, pod poniższym linkiem znajdziecie prezentację przygotowaną przez dr. Dudę, która ułatwia zrozumienie poruszanych wątków: https://www.dropbox.com/scl/fi/yqbm9uwfc13u7twbxzsv2/entropy-time-arrow.pdf?rlkey=3aevcje1cindljff52a112vmu&dl=0 ---------- Dr Jarosław Duda to informatyk i fizyk związany z Uniwersytetem Jagiellońskim. Szerzej znany jest jako twórca metody kodowania ANS (Asymmetric Numeral Systems), czyli jednej z najlepszych i najpowszechniej stosowanych metod kompresji danych na całym świecie, wykorzystywanej przez największych gigantów technologicznych, takich jak Google, Meta, Microsoft czy Apple. Obecnie w swojej pracy badawczej zajmuje się fizyką teoretyczną, w szczególności modelami z retrokauzalnością, termodynamiką, mechaniką kwantową oraz analizą symetrii czasowej. Bada również nowe, topologiczne modele cząstek elementarnych i poszukuje sposobów na praktyczne zastosowanie dwukierunkowej kontroli w informatyce kwantowej. Wikipedia: https://pl.wikipedia.org/wiki/Jaros%C5%82aw_Duda_(informatyk) Strona UJ: https://th.if.uj.edu.pl/~dudaj/ ---------- Rozdziały: 00:00:00 Wstęp 00:01:31 Czas i wszechświat blokowy 00:04:47 Symetria w czasie i twierdzenie CPT 00:06:36 Asymetria radiacji i entropia 00:12:00 Reguła Borna i utrata informacji 00:19:12 Nierówności Bella i nielokalność 00:23:03 Retrokauzalność w eksperymentach 00:31:00 Wpływ przyszłości a podróże w czasie 00:35:22 Fale grawitacyjne i anomalia w LIGO 00:40:35 Cykliczny wszechświat i wielki kolaps 00:44:28 Kryzys w fizyce i nowe modele 00:48:15 Dwukierunkowe komputery kwantowe --------- Nazywam się Michał Szyc, a to jest podcast "To Bardziej Skomplikowane". Jeśli uważasz, że analityczne i merytoryczne rozmowy są w internecie potrzebne, zostaw subskrypcję i łapkę w górę, aby pomóc temu materiałowi w przebiciu się przez algorytmy. Wsparcie projektu (Patronite): https://patronite.pl/tobardziejskomplikowane

• Chapters

#56 - Co naprawdę nami steruje? Wolna wola, społeczeństwo i narodowe iluzje | prof. Andrzej Leder

W dzisiejszym odcinku moim gościem jest prof. Andrzej Leder, z którym rozmawiam o granicach wolnej woli, determinizmie społecznym i o tym, czy nasze decyzje są jedynie złudzeniem. Myślę, że wszyscy zdajemy sobie sprawę, że nasze wybory są ograniczone, czy to przez prawo, kulturę, biologię naszych organizmów, a także fizykę. Jednak jak daleko sięga to ograniczenie i czy pozostawia miejsce na prawdziwą wolność? Jak w takim wypadku wygląda swoboda podejmowanych decyzji przez całe społeczeństwo? W dzisiejszym odcinku miałem przyjemność porozmawiać między innymi na te tematy z prof. Andrzejem Lederem, filozofem, badaczem kultury i psychoanalitykiem. Jest on autorem głośnej "Prześnionej rewolucji" i jednym z najbardziej wnikliwych obserwatorów naszych społecznych przemian. Rozmawiamy o determinizmie społecznym, ideach, które kształtują nasze myśli i zachowania, ale dyskutujemy także o wolnej woli oraz o przyszłości w niepewnych czasach. ------- Prof. Andrzej Leder to filozof kultury, lekarz psychiatra i psychoanalityk pracujący w Instytucie Filozofii i Socjologii Polskiej Akademii Nauk (IFiS PAN). W swojej pracy badawczej zajmuje się mechanizmami kształtującymi naszą rzeczywistość, filozofią współczesną oraz psychoanalizą zjawisk społecznych. Koncentruje się na badaniu nieświadomych procesów historycznych i idei, które formatują ludzkie umysły na przestrzeni pokoleń. Jest autorem wielokrotnie nagradzanych książek, takich jak "Prześniona rewolucja", w których analizuje głębokie przemiany tożsamości i kultury, pomagając lepiej zrozumieć to, dlaczego współczesne społeczeństwo funkcjonuje w określony sposób. Strona IFiS: https://ifispan.pl/members/alederifispan-waw-pl/ Wikipedia: https://pl.wikipedia.org/wiki/Andrzej_Leder -------- Rozdziały: 00:00:00 Wstęp i zapowiedź rozmowy 00:01:00 Czym jest determinizm społeczny 00:02:38 Metafora surfera na fali 00:04:47 Kult cierpienia w polskiej kulturze 00:07:11 Jak język kształtuje myślenie 00:10:02 Czym jest imaginarium społeczne 00:13:23 Poezja romantyczna i narodowe mity 00:15:13 Zderzenie z prawdą o II wojnie światowej 00:17:10 Zagrożenia płynące z politycznych iluzji 00:19:21 Biologia, fizyka i granice wolności 00:22:48 Problem wolnej woli 00:24:31 Demon Laplace'a i teoria chaosu 00:27:03 Mechanika kwantowa a rola obserwatora 00:34:35 Poczucie sprawczości w zdeterminowanym świecie 00:36:20 Szansa na zmianę świadomości i zwrot ludowy 00:38:52 Niestabilne czasy a powrót do tradycji 00:41:18 Media społecznościowe jako nowa rewolucja 00:42:16 Sztuczna inteligencja a manipulacja 00:44:13 Jak przeciwstawić się systemowi 00:46:40 Podsumowanie i pożegnanie -------- Nazywam się Michał Szyc, a to jest podcast "To Bardziej Skomplikowane". Jeśli uważasz, że analityczne i merytoryczne rozmowy są w internecie potrzebne, zostaw subskrypcję i łapkę w górę, aby pomóc temu materiałowi w przebiciu się przez algorytmy. Wsparcie projektu (Patronite): https://patronite.pl/tobardziejskomplikowane

• Chapters

#55 - Największe struktury Wszechświata: kosmiczna sieć i symulacje | prof. Wojciech Hellwing

W dzisiejszym odcinku o kosmicznej sieci rozmawiam z prof. Wojciechem Hellwingiem - specjalistą od wielkoskalowej struktury Wszechświata oraz kosmologii obliczeniowej. Kosmiczna sieć stanowi jedno z najbardziej tajemniczych i ciekawych zagadnień obecnych w kosmologii. Okazuje się, że Wszechświat tworzy ogromne struktury, które charakteryzują się niezwykłą złożonością. Oczywiście rodzi to pytanie, czy możemy w ogóle badać takie struktury i jak to robić. W dzisiejszym odcinku miałem przyjemność porozmawiać na ten temat z prof. Wojciechem Hellwingiem z Centrum Fizyki Teoretycznej PAN. Mój gość specjalizuje się w wielkoskalowej strukturze Wszechświata oraz kosmologii obliczeniowej - bada między innymi to, jak za pomocą symulacji komputerowych możemy odtworzyć ewolucję kosmosu. Rozmawiamy zarówno o samej kosmicznej sieci, czym ona jest i co wiemy na temat jej powstania, jak i o tym, jakie narzędzia obliczeniowe możemy stosować do opisywania tak gigantycznych struktur. Zastanawiamy się też, jak wielką rolę w kształtowaniu Wszechświata odgrywa ciemna materia oraz gdzie w tym wszystkim może pomóc nam sztuczna inteligencja. ------- Prof. Wojciech Hellwing to astrofizyk i kosmolog pracujący w Centrum Fizyki Teoretycznej Polskiej Akademii Nauk (PAN). W swojej pracy badawczej zajmuje się szeroko pojętą wielkoskalową strukturą Wszechświata, testowaniem teorii grawitacji oraz kosmologią obliczeniową. Koncentruje się na tworzeniu i analizowaniu zaawansowanych symulacji numerycznych, które pozwalają odtworzyć narodziny i ewolucję struktur kosmicznych. Bada również naturę ciemnej materii i ciemnej energii oraz poszukuje sposobów na wykorzystanie nowoczesnych metod statystycznych i uczenia maszynowego do analizy gigantycznych baz danych, jakie dostarczają nam współczesne przeglądy nieba. Strona: https://whellwing.weebly.com/ Profil CFT: https://www.cft.edu.pl/pracownik/whellwing/ -------- Rozdziały: 00:00 Wstęp 00:54 Kosmiczna sieć 01:26 Parsek i skale 05:22 Struktura sieci 06:18 Ruchy galaktyk 08:21 Powstanie struktur 09:42 Pierwotne fluktuacje 12:54 Kosmiczna inflacja 15:05 Rekombinacja 17:16 Ciemna materia 20:51 Reżim nieliniowy 23:28 Piki akustyczne 28:48 Rodzaje ciemnej materii 32:50 Nowe modele materii 35:10 Poszukiwania cząstek 40:39 Kosmologia precyzyjna 43:04 Limity superkomputerów 45:59 Symulacje komputerowe 58:40 Fizyka podsiatkowa 01:03:59 Uczenie maszynowe 01:06:36 Redukcja danych 01:11:00 Ciemna energia 01:13:00 Symulacje na GPU 01:17:39 AI w nauce -------- Nazywam się Michał Szyc, a to jest podcast "To Bardziej Skomplikowane". Jeśli uważasz, że analityczne i merytoryczne rozmowy są w internecie potrzebne, zostaw subskrypcję i łapkę w górę, aby pomóc temu materiałowi w przebiciu się przez algorytmy. Wsparcie projektu (Patronite): https://patronite.pl/tobardziejskomplikowane

• Chapters

#54 - Komputery kwantowe, granice obliczeń i sztuczna inteligencja | prof. Michał Oszmaniec

W dzisiejszym odcinku rozmawiam o architekturze, barierach i prawdziwym potencjale komputerów kwantowych z prof. Michałem Oszmańcem z Centrum Fizyki Teoretycznej PAN. Maszyny te wydają się zajmować bardzo specyficzne miejsce w naszym obecnym technologicznym krajobrazie. Z jednej strony obiecują niezwykle dużo, w teorii mogąc rozwiązać problemy, z którymi klasyczne komputery po prostu nie mają szans. Z drugiej strony, pomimo ogromnych oczekiwań, wciąż nie udało się na szerszą skalę wykorzystać ich pełnego potencjału. Mój gość na co dzień zajmuje się informacją kwantową oraz teorią komputerów kwantowych, badając, w jakich obszarach mogą one zaoferować realną przewagę. W rozmowie weryfikujemy obecny stan rozwoju tej technologii i zastanawiamy się, jaką rolę w wyścigu kwantowym może odegrać sztuczna inteligencja. -------- Prof. Michał Oszmaniec to fizyk teoretyk pracujący w Centrum Fizyki Teoretycznej Polskiej Akademii Nauk (PAN). W swojej pracy badawczej zajmuje się szeroko pojętą informacją kwantową oraz teorią komputerów kwantowych. Koncentruje się na analizie algorytmów i badaniu tego, w jakich konkretnych dziedzinach maszyny kwantowe mogą zaoferować realną przewagę (tzw. supremację kwantową) nad najlepszymi klasycznymi superkomputerami. Analizuje również teoretyczne i praktyczne ograniczenia obecnych urządzeń kwantowych oraz poszukuje sposobów na optymalne wykorzystanie ich potencjału pomimo istniejących wciąż barier technologicznych. Rozdziały: 00:00 Wstęp 01:03 Hype a rzeczywistość 01:48 Algorytm Shora i kryptografia 03:10 Problem dekoherencji 04:34 Kubity fizyczne vs logiczne 09:17 Bramki kwantowe 12:47 Supremacja kwantowa 15:22 Losowe obwody kwantowe 21:05 Granice klasycznych komputerów 25:17 Obliczenia hybrydowe 27:18 Korekcja i mitygacja błędów 31:01 Kwantowe uczenie maszynowe 35:56 Algorytm HHL 39:42 AI a komputery kwantowe 41:20 Jak AI zmienia naukę 47:20 Zakończenie Nazywam się Michał Szyc, a to jest podcast "To Bardziej Skomplikowane". Jeśli uważasz, że analityczne i merytoryczne rozmowy są w internecie potrzebne, zostaw subskrypcję i łapkę w górę, aby pomóc temu materiałowi w przebiciu się przez algorytmy. Wsparcie projektu (Patronite): https://patronite.pl/tobardziejskomplikowane

• Chapters

#53 - Czy pszczoły tworzą jeden umysł? Inteligencja i zachowanie | dr Michał Kolasa

W dzisiejszym odcinku moim gościem jest dr Michał Kolasa - biolog ewolucyjny pracujący w Instytucie Zootechniki, z którym rozmawiam o pszczołach, czyli jednych z najbardziej fascynujących stworzeń na Ziemi. Z jednej strony są one absolutnie niezbędne dla przetrwania całego ekosystemu, ale z drugiej stanowią niezwykły przykład organizacji społecznej, tworząc coś, co wielu naukowców nazywa superorganizmem. Rozmawiamy o tym, czy pszczoły tworzą superorganizm, jak komunikują się ze sobą, jak radzą sobie w świecie mocno przekształconym przez człowieka, ale także o ich inteligencji, a nawet o tym, czy posiadają świadomość. Michał Kolasa to doktor nauk biologicznych i biolog ewolucyjny pracujący w Instytucie Zootechniki - Państwowym Instytucie Badawczym. W swojej pracy badawczej zajmuje się czynnikami, które sprawiają, że wolno żyjące rodziny pszczele przeżywają w środowiskach o różnym stopniu ludzkiej ingerencji (tzw. gradiencie antropogenicznym) - od dzikich lasów po centra miast. Bada ewolucję i zachowania społeczne owadów, mechanizmy ich komunikacji oraz funkcjonowanie roju jako złożonego superorganizmu. -------- Rozdziały: 00:00:00 Wstęp 00:01:20 Pszczeli superorganizm 00:04:18 Komunikacja w ulu 00:06:50 Pszczoły rebeliantki 00:13:33 Ewolucja i eusocjalność 00:20:43 Strategie przetrwania 00:23:04 Różnorodność genetyczna 00:27:36 Umysł pszczół (inteligencja) 00:30:14 Adaptacje klimatyczne 00:33:21 Symbioza i epigenetyka 00:35:41 Pszczoły miejskie 00:38:09 Agresja obronna 00:41:07 Zbiorowe decyzje (inteligencja roju) 00:48:49 Nastroje roju 00:51:48 Świadomość owadów (kognitywistyka) 00:58:48 Zakończenie Nazywam się Michał Szyc, a to jest podcast "To Bardziej Skomplikowane". Jeśli uważasz, że analityczne i merytoryczne rozmowy są w internecie potrzebne, zostaw subskrypcję i łapkę w górę, aby pomóc temu materiałowi w przebiciu się przez algorytmy. Wsparcie projektu (Patronite): https://patronite.pl/tobardziejskomplikowane

• Chapters

#52 - Czy proste reguły tworzą Wszechświat? Złożoność, emergencja i AI | prof. Piotr Szymczak

W dzisiejszym odcinku rozmawiam z prof. Piotrem Szymczakiem o jednej z największych tajemnic naszego Wszechświata: jak to możliwe, że z banalnie prostych reguł wyłaniają się tak niesamowicie złożone zjawiska? Co więcej, obserwujemy to właściwie wszędzie - od atomów, poprzez układy biologiczne, aż po kosmologię. W dzisiejszym odcinku rozmawiamy o automatach komórkowych, chaosie, emergencji, roli obserwatora, samoorganizacji, a także o sztucznej inteligencji. ------- Piotr Szymczak to profesor fizyki pracujący na Wydziale Fizyki Uniwersytetu Warszawskiego (w Instytucie Fizyki Teoretycznej). W swojej pracy badawczej zajmuje się fizyką statystyczną, układami złożonymi oraz zjawiskiem formowania się wzorców (tzw. pattern formation). Bada mechanizmy samoorganizacji, dynamikę układów nieliniowych i procesy, w których z prostych oddziaływań wyłaniają się skomplikowane struktury - od procesów geologicznych i fizyki płynów, po zjawiska biologiczne. Profil Wydziału Fizyki UW: https://www.fuw.edu.pl/ ------- Rozdziały: Nazywam się Michał Szyc, a to jest podcast "To Bardziej Skomplikowane". Jeśli uważasz, że analityczne i merytoryczne rozmowy są w internecie potrzebne, zostaw subskrypcję i łapkę w górę, aby pomóc temu materiałowi w przebiciu się przez algorytmy. Wsparcie projektu (Patronite): https://patronite.pl/tobardziejskomplikowane

• Chapters

#51 - Przyszłość AI? Układy neuromorficzne i natura inteligencji | prof. Michał Matuszewski

Moim dzisiejszym gościem jest fizyk teoretyk, prof. Michał Matuszewski, z którym rozmawiamy o tym, jak fizyka kwantowa i układy neuromorficzne zmienić AI. Sztuczna inteligencja niewątpliwie wkroczyła w nasze życie i obecnie stanowi jeden z najważniejszych tematów - zarówno technologicznych, jak i społecznych. Od strony technologicznej, obecne architektury sprzętowe mierzą się jednak z poważnymi problemami, których rozwiązanie jest niezwykle trudne. Jednym ze sposobów na ominięcie tych barier mogą być badania nad tak zwanymi układami neuromorficznymi. W dzisiejszym odcinku miałem przyjemność porozmawiać właśnie na ten temat z profesorem Michałem Matuszewskim. Rozmawiamy o tym, jak technologie oparte na świetle mogą posłużyć do zbudowania sieci neuronowych i na jakim etapie rozwoju obecnie się znajdują. Poruszamy także wątki dotyczące samej natury inteligencji i tego, czy ma ona charakter czysto obliczeniowy. -------- prof. Michał Matuszewski to polski fizyk teoretyk, pracujący w Centrum Fizyki Teoretycznej Polskiej Akademii Nauk związanym także z Centrum Obliczeń Wspomaganych Kwantowo, gdzie w ramach projektu EU Central zajmuje się badaniem sieci neuronowych w kontekście ich optycznych realizacji. W swojej pracy badawczej zajmuje się m.in. fizyką materii skondensowanej, optyką nieliniową, a w szczególności właściwościami polarytonów i kondensatów kwantowych. Obecnie bada możliwości wykorzystania układów optycznych (światła) do tworzenia nowatorskich, niezwykle szybkich i energooszczędnych sieci neuronowych. Jego badania leżą na styku fizyki kwantowej, inżynierii materiałowej i sztucznej inteligencji, poszukując sprzętowych rozwiązań dla AI wykraczających poza tradycyjną elektronikę krzemową. Profil CFT PAN: https://www.cft.edu.pl/pracownik/mmatuszewski/ ------- Nazywam się Michał Szyc, a to jest podcast "To Bardziej Skomplikowane". Jeśli uważasz, że analityczne i merytoryczne rozmowy są w internecie potrzebne, zostaw subskrypcję i łapkę w górę, aby pomóc temu materiałowi w przebiciu się przez algorytmy. Wsparcie projektu (Patronite): https://patronite.pl/tobardziejskomplikowane

• Chapters

#50 - Czym naprawdę jest grzybnia? Od biologicznych mechanizmów po inteligencję | prof. Marta Wrzosek

W dzisiejszym odcinku rozmawiam z prof. dr hab. Martą Wrzosek - wybitną mykolożką, pracującą na Wydziale Biologii oraz w Ogrodzie Botanicznym Uniwersytetu Warszawskiego. Myślę, że grzyby to naprawdę fascynujące organizmy. Pomimo że stanowią jedną z największych i najbardziej zróżnicowanych grup organizmów na Ziemi, okazuje się, że wciąż wiemy o nich zaskakująco mało. Dlatego w dzisiejszym odcinku miałem przyjemność porozmawiać właśnie na ich temat z prof. Martą Wrzosek - mykolożką związaną z Wydziałem Biologii oraz Ogrodem Botanicznym Uniwersytetu Warszawskiego, a także popularyzatorką nauki. Rozmawiamy o mechanizmach działania i złożoności grzybni, koncepcji "internetu lasu" i tym, czy broni się ona naukowo, a także o tym, czy grzyby można uznawać za inteligentne. ------- Prof. dr hab. Marta Wrzosek to polska mykolożka, pracująca na Wydziale Biologii oraz w Ogrodzie Botanicznym Uniwersytetu Warszawskiego. W swojej pracy badawczej zajmuje się m.in. ekologią, różnorodnością i ewolucją grzybów, a także ich niezwykle skomplikowanymi interakcjami z innymi organizmami. Jest współzałożycielką i byłą prezeską Polskiego Towarzystwa Mykologicznego. Oprócz pracy stricte naukowej, prof. Wrzosek jest znakomitą popularyzatorką wiedzy o mykologii – m.in. współautorką świetnie przyjętej książki "W czym grzyby są lepsze od ciebie?", w której udowadnia, jak bardzo wyrafinowany i wciąż nieodkryty jest świat tych organizmów. Wiki: https://pl.wikipedia.org/wiki/Marta_Wrzosek https://www.ogrod.uw.edu.pl/zespol/prof-dr-hab-marta-wrzosek/ ------- Rozdziały: Rozdziały: 00:00:00 Wstęp 00:01:05 Czym jest grzybnia 00:03:12 Budowa sieci i strzępki 00:06:51 Zmiany ewolucyjne 00:10:37 Komunikacja w grzybni 00:16:10 Sygnały elektryczne 00:23:41 Grzybnia pod mikroskopem 00:27:59 Wzrost strzępek 00:31:16 Internet Lasu 00:42:29 Krytyka Internetu Lasu 00:49:57 Ekonomia wymiany z roślinami 00:56:20 Inteligencja grzybów 00:59:49 Ekologia behawioralna 01:06:13 Zmysły chemiczne 01:09:34 Reakcja na światło 01:15:09 Zachowania emergentne -------- Nazywam się Michał Szyc, a to jest podcast "To Bardziej Skomplikowane". Jeśli uważasz, że analityczne i merytoryczne rozmowy są w internecie potrzebne, zostaw subskrypcję i łapkę w górę, aby pomóc temu materiałowi w przebiciu się przez algorytmy. Wsparcie projektu (Patronite): https://patronite.pl/tobardziejskomplikowane

• Chapters

#49 - Jak mózg rozumie matematykę? I dlaczego się jej boimy | prof. Mateusz Hohol

W tym odcinku moim gościem jest prof. Mateusz Hohol - kognitywista, autor książki "Umysł matematyczny" i dyrektor Centrum Kopernika Badań Interdyscyplinarnych UJ. Myślę, że można pokusić się o stwierdzenie, że rozwój matematyki jest jednym z najważniejszych filarów naszego postępu technologicznego, a co za tym idzie - społecznego. Pojawia się tutaj oczywiste pytanie: jak to się dzieje, że nasze mózgi zdolne są do uprawiania matematyki? Jest to fascynujące nie tylko samo w sobie, ale również dlatego, że edukacja matematyczna bardzo silnie koreluje z dobrostanem społecznym i indywidualnym. W dzisiejszym odcinku rozmawiamy o tym, czym w ogóle jest matematyka z perspektywy naszego umysłu. Zgłębiamy korelaty neuronalne, analizujemy wpływ sztucznej inteligencji, a także rozkładamy na czynniki pierwsze zjawisko lęku przed matematyką, odpowiadając na pytanie, dlaczego walka z nim jest tak kluczowa. -------- Prof. Mateusz Hohol to kognitywista, autor książki "Umysł matematyczny" oraz dyrektor Centrum Kopernika Badań Interdyscyplinarnych Uniwersytetu Jagiellońskiego. W swojej pracy naukowej bada, jak architektura poznawcza naszego mózgu radzi sobie z abstrakcją i matematyką. Obecnie kieruje prestiżowym, finansowanym przez Unię Europejską projektem badawczym, który ma na celu dogłębne zrozumienie mechanizmów lęku przed matematyką. Strona: https://hohol.pl/ The Mathematical Cognition and Learning Lab: https://mcll.uj.edu.pl/ ------- 00:00:00 Wstęp 00:01:28 Wymyślana czy odkrywana? 00:09:46 Ewolucja a liczby w mózgu 00:13:25 Zespół Gerstmanna 00:15:36 Ucieleśnione poznanie 00:23:16 Recykling neuronalny 00:25:52 Mózg matematyka vs mózg amatora 00:30:23 Myślenie abstrakcyjne noworodków 00:34:49 Sztuczna inteligencja 00:40:38 Efekt dystansu numerycznego 00:48:28 AI i dowody komputerowe 00:53:50 Biologia lęku przed matematyką 00:57:58 Blokada pamięci roboczej 01:00:26 Życiowe konsekwencje lęku 01:06:29 Skąd bierze się lęk przed matematyką? 01:11:05 Jak sobie radzić ze stresem? 01:14:23 Mit męskiego umysłu ścisłego 01:16:38 Podsumowanie ------- Nazywam się Michał Szyc, a to jest podcast "To Bardziej Skomplikowane". Jeśli uważasz, że analityczne i merytoryczne rozmowy są w internecie potrzebne, zostaw subskrypcję i łapkę w górę, aby pomóc temu materiałowi w przebiciu się przez algorytmy. Wsparcie projektu (Patronite): https://patronite.pl/tobardziejskomplikowane

• Chapters

#48 - Czy istnieje prawdziwy przypadek? Fizyka kwantowa, chaos i wolna wola | dr hab. Michał Eckstein

W tym odcinku moim gościem jest dr hab. Michał Eckstein - fizyk z Instytutu Fizyki Teoretycznej Uniwersytetu Jagiellońskiego. Przyznam, że dla mnie koncepcje determinizmu i losowości zawsze były niesamowicie ciekawe. Pomijając już nawet sam problem wolnej woli, to pytanie, czy wszystko zawsze ma swoją przyczynę, czy jednak na jakimś fundamentalnym poziomie ujawnia się losowość, zawsze wydawało mi się fascynujące w kontekście zrozumienia naszego świata. Oczywiście mechanika kwantowa rzuca całkowicie nowe światło na ten problem, dlatego w dzisiejszym odcinku miałem przyjemność porozmawiać na ten temat z dr. hab. Michałem Ecksteinem - fizykiem z Uniwersytetu Jagiellońskiego. Rozmawiamy właśnie o losowości zarówno na poziomie makro, jak i kwantowym, determinizmie, ale także o chaosie, problemie pomiaru, twierdzeniu Bella, a także o wolnej woli. ------- Dr hab. Michał Eckstein to fizyk pracujący obecnie w Instytucie Fizyki Teoretycznej Uniwersytetu Jagiellońskiego. W swojej pracy naukowej skupia się on na matematycznych i pojęciowych wyzwaniach współczesnej fizyki teoretycznej, ze szczególnym uwzględnieniem mechaniki kwantowej oraz poszukiwania odpowiedzi na to, jak na fundamentalnym poziomie działa nasza rzeczywistość. ------- Rozdziały: 00:00 Wstęp 01:08 Losowość w fizyce klasycznej 02:21 Chaos deterministyczny 04:44 Obliczalność w praktyce i teorii 10:22 Losowość w mechanice kwantowej 16:25 Problem pomiaru 20:08 Twierdzenie Bella 31:42 Niezależność pomiarowa 42:41 Czy redukcjonizm ma sens? 49:07 Wolna wola i modele w fizyce ------- Nazywam się Michał Szyc, a to jest podcast "To Bardziej Skomplikowane". Jeśli uważasz, że analityczne i merytoryczne rozmowy są w internecie potrzebne, zostaw subskrypcję i łapkę w górę, aby pomóc temu materiałowi w przebiciu się przez algorytmy. Wsparcie projektu (Patronite): https://patronite.pl/tobardziejskomplikowane

• Chapters