NewsNews Commentary

Studio Schumpeter

Roy Op Het Veld

Iedere vrijdag gaat journalist Roy op het Veld van Studio Schumpeter in gesprek met een leider of een expert in de energietransitie. Samen bespreken ze het nieuws. Wat viel op? Wat is belangrijk? Wat gaat impact hebben?

Play

Open in

20 episodes
weekly
Avg 45 min
Dutch

Episodes 20

Newest Oldest Longest

All20 Unplayed20 In progress0 Played0

S1 · E62
Friday · 48 min
Machiel Mulder: "Het gaat er niet om de toekomst te voorspellen, maar om haar mogelijk te maken"
Met het Nationaal Plan Energiesysteem (NPE) zet het kabinet vol in op elektrificatie. Waterstof krijgt een veel bescheidener rol dan een paar jaar geleden. Energie-econoom Machiel Mulder (RUG) vindt dat logisch. Waterstof is een energiedrager, geen energiebron. Het moet dus gemaakt worden, en de elektriciteit die daarvoor nodig is, is nooit gratis. Mulder ziet alleen een plek voor waterstof waar elektrificatie niet kan, zoals in sommige sectoren van de industrie en de chemie. De import van groene waterstof uit Australië of Canada acht hij vanuit economisch oogpunt weinig zinvol. Zijn bredere kritiek richt zich op het plan zelf. Met het NPE denkt de overheid het energiesysteem van bovenaf te kunnen inrichten, terwijl niemand weet hoe energiebronnen, technologie en industrie zich gaan ontwikkelen. De overheid zou zich volgens Mulder dan ook vooral bezig moeten houden met het creëren van de juiste voorwaarden, zodat marktpartijen de beste keuzes kunnen maken. Daarnaast bespreken we de volatiele olieprijs, de aankoop van Borssele door de Staat en het batterijpark van RWE in Moerdijk. Geïnteresseerd in het boek van Machiel Mulder? Het heet 'Economics of Energy Transition' en is hier te koop.
S1 · E61
September 18 · 47 min
Ron Stoop: "De implementatie, dat blijft het zwakke punt van Europa"
In deze aflevering van Studio Schumpeter bespreken we de State of the European Union die Ursula von der Leyen afgelopen week uitsprak. De voorzitter van de Europese Commissie streeft naar een sterk Europa met een eigen positie in de geopolitieke strijd tussen China en de Verenigde Staten. Strategisch analist Ron Stoop van HCSS vindt dat Von der Leyen grotendeels de juiste prioriteiten stelt, maar wijst erop dat de uitvoering de zwakke plek is van het Europese beleid. De Critical Raw Materials Act levert vooralsnog weinig resultaten op, terwijl de energietransitie die Europa onafhankelijker moet maken die kritieke grondstoffen keihard nodig heeft. Gaat de aangekondigde Europese grondstoffencoöperatie wel tot resultaten leiden? Stoop pleit voor een slagvaardiger Europa, dat de macht op het terrein van 'high politics' - economie, buitenland, defensie - verder centraliseert. "Anders heb je gewoon niet de massa om tegenwicht te bieden."
S1 · E60
September 11 · 37 min
Olof van der Gaag: bijmengverplichting groen gas wordt race tegen de klok
Komt er een bijmengverplichting voor groen gas per 1 januari 2027? Dat wordt "echt een race tegen de klok", zegt Olof van der Gaag, voorzitter van de NVDE in de Studio Schumpeter-podcast. De behandeling van het wetsvoorstel dat de bijmengverplichting moet regelen werd afgelopen week gepauzeerd. Er zijn bezwaren, met name vanuit de glastuinbouw, tegen het onzekere investeringsperspectief, onder meer door de complexe vergunningverlening. Ook het rapport "Beheersbare energiekosten voor huishoudens in 2030" komt aan de orde. Dit rapport van CE Delft, in opdracht van onder meer Energie Nederland en de NVDE laat zien dat verduurzamen loont. De energiekosten van een duurzaam en een niet-duurzaam huishouden verschillen maar liefst 3000 euro per jaar. Verder: de hoge olie- en gasprijzen, de discussie rond RWE en biomassa, en de afvlakkende groei van zonne-energie.
S1 · E59
September 4 · 46 min
Mark Boneschanscher: Europa moet de industrie beschermen én verduurzamen, en snel
Europa wil zijn industrie beschermen tegen goedkope Chinese import, en tegelijk verduurzamen. Een nieuw WRR-rapport ("Strategisch handelen; Beleid voor een geopolitieke economie") stelt dat dit geen twee aparte opgaven zijn: wie het één zonder het ander doet, lost niets op. Mark Boneschanscher, decaan van de faculteit Scheikundige Technologie aan de TU Eindhoven, ziet de gevolgen dagelijks in de Nederlandse chemie: fabrieken die in e mottenballen worden gelegd, ketens die afhankelijk blijven van import. Zijn vraag: welke schakels in de industrie zijn strategisch genoeg om gericht te beschermen, en welke niet? We bespreken het WRR-rapport, de nieuwe lobbygroep van Mario Draghi, het Rapport Wennink, en waarom niets doen eigenlijk geen optie is.
S1 · E58
August 28 · 37 min
Saskia Lavrijssen: "De toezichthouder kan de betaalbaarheid niet garanderen, dat is aan de politiek"
Toezichthouder ACM is onafhankelijk van de politiek. Dat is stevig verankerd in het Europese energierecht. Maar wat gebeurt er als de politiek onvoldoende richting geeft? Saskia Lavrijssen, hoogleraar Governance van verantwoorde energietransities en decaan van de Faculteit der Managementwetenschappen aan de Radboud Universiteit, legt uit waar het probleem zit. Het Hof van Justitie bepaalde dat een lidstaat algemene beleidslijnen mag opstellen. Maar waar houden algemene beleidslijnen op en beginnen specifieke aanwijzingen? De jurisprudentie geeft weinig houvast. In deze aflevering bespreken we dit grijze gebied aan de hand van een aantal voorbeelden. Zoals de gasnettarieven die de komende decennia fors stijgen omdat een steeds kleinere groep de netkosten draagt, het prioriteringskader waarin de ACM zelf bepaalde welke sectoren voorrang krijgen op een vol stroomnet, en de investeringsplannen van netbeheerders die beoordeeld worden door zowel de minister als de ACM.
S1 · E57
August 21 · 38 min
Sanne de Boer: ook grote elektriciteitscentrales zijn weersafhankelijk
We denken dat zon en wind weersafhankelijk zijn en steenkool, aardgas en kernenergie niet. Deze zomer bewees het tegendeel. Vele Europese elektriciteitscentrales moesten de afgelopen maanden vanwege koelwaterproblemen terugschakelen of werden volledig stilgelegd. In deze aflevering van Studio Schumpeter bespreekt Roy op het Veld de gevolgen met Sanne de Boer, analist energietransitie bij RaboResearch. De impact is groot. Hongarije riep burgers en bedrijven op om minder stroom te gebruiken. In Roemenië legden twee autofabrikanten tijdelijk de productie stil . De Boer legt uit waarom gascentrales een ander risico lopen dan kerncentrales, en waarom ook het elektriciteitsnet zelf minder aankan bij hitte. Conclusie van het gesprek: elke vorm van energieopwekking is uiteindelijk weersafhankelijk. De vraag is niet welke bron dat probleem oplost, maar hoe we een systeem bouwen dat daarmee om kan gaan.
S1 · E56
August 14 · 50 min
Ron Stoop over Europa's grondstoffenwet: veel overleg, weinig resultaat
Europa wil met de Critical Raw Materials Act minder afhankelijk worden van China. Twee recente rapporten, van de Europese Investeringsbank en de Europese Rekenkamer, geven weinig reden tot optimisme. Canada steekt jaarlijks anderhalf miljard euro in de zoektocht naar nieuwe grondstoffen, de hele Europese Unie tweehonderd miljoen. Ron Stoop, strategisch analist bij The Hague Centre for Strategic Studies, legt uit waarom Europa vastloopt in procedures terwijl de Verenigde Staten zich rechtstreeks bij bedrijven inkopen en Japan al jaren bezig is om voorraden aan te leggen. Volgens hem is de vraag niet of Europa China kan verslaan, maar of het genoeg overhoudt om niet chantabel te zijn. We bespreken ook ander energienieuws van deze week, zoals de rol van zonne-energie tijdens de hittegolven deze zomer. En we praten over de Duitse economie, die vastzit tussen bezuinigingsdrang en Chinese verwevenheid.
S1 · E55
August 7 · 58 min
Ruut Schalij: bouw 10 kleine kerncentrales in Nederland
Het kabinet zet in op twee grote kerncentrales. Maar als het aan Ruut Schalij ligt, kiest Nederland een andere route.Schalij, energie-expert bij eRisk Group, leidde in 2022 de scenariostudie kernenergie voor het ministerie. In deze aflevering van de Studio Schumpeter-podcast legt hij uit waarom hij inmiddels vol zou inzetten op kleine modulaire reactoren. SMR's zijn namelijk sneller te bouwen, makkelijker in te passen en beter te spreiden over het land. Zijn nachtmerriescenario: één peperdure grote centrale die veel te laat klaar is, gevolgd door een parlementaire enquête. Een gesprek over het Nederlandse energiesysteem en de harde keuzes achter de kernenergieplannen.
S1 · E54
July 31 · 42 min
Mark Boneschanscher: de overheid moet niet één fabriek helpen met verduurzamen, maar een hele keten
De Europese chemie- en industriebedrijven rapporteerden de afgelopen weken hoge winsten over het tweede kwartaal, aangejaagd door de hoge prijzen na de blokkade van de Straat van Hormuz. Opvallend, want chemie- en industriebedrijven laten geen kans onbenut om te zeggen dat ze het zwaar hebben. Als het geld er is, waarom komt de verduurzaming van diezelfde industrie dan zo moeizaam van de grond? Te gast bij Studio Schumpeter is Mark Boneschanscher, decaan van de faculteit Scheikundige Technologie aan de TU Eindhoven. Hij plaatst de recordwinsten in perspectief, want de meevaller is tijdelijk en verzwakt vooral de buitenlandse concurrenten. Hij legt uit waarom BASF 12 miljard euro aan aandeelhouders uitkeert terwijl Neste 2,5 miljard euro in Rotterdam investeert, en betoogt dat de overheid niet de business case van één fabriek, maar van een hele keten zou moeten organiseren. Lees ook de explainer op de website van Studio Schumpeter. Reageren kan ophier Spotify of via de website. Abonneer je om niets te missen.
S1 · E53
July 24 · 30 min
Sanne de Boer over het Electrification Action Plan: waarom meer stroom verbruiken niet altijd beter is
Brussel wil dat elektriciteit in 2040 goed is voor 46 procent van het Europese energieverbruik, een verdubbeling van het huidige aandeel. Sanne de Boer, analist energietransitie bij RaboResearch, legt uit wat er in het Electrification Action Plan staat, waarom het doel zo ambitieus is en waarom het plan vooral nog uitwerking vraagt in wet- en regelgeving. Elektrificatie is volgens De Boer een middel, geen doel. Niet méér stroomverbruik is de opgave, maar slimmer verbruik op de momenten dat er groene stroom is.
S1 · E52
July 17 · 49 min
Jos Cozijnsen: "Het ETS heeft gewonnen"
De Europese Commissie presenteerde vrijdag 17 juli de langverwachte review van het emissiehandelssysteem ETS. Het plafond voor CO2-uitstoot gaat minder snel omlaag, is het voorstel van de Commissie. Bovendien krijgt de industrie langer gratis rechten en er komt 100 miljard euro beschikbaar via de Industrial Decarbonisation Bank. Tien lidstaten pleitten voor versoepeling, een tegenblok met Nederland wilde het systeem intact houden. Is dit een afzwakking van het belangrijkste Europese klimaatinstrument, of juist een verbreding die de hele industrie in beweging krijgt? Emissiehandelsexpert Jos Cozijnsen las het voorstel op de dag van publicatie en geeft commentaar in de Studio Schumpeter-podcast. Hij legt uit hoe het ETS werkt, wat er verandert voor een chemiebedrijf in de Rotterdamse haven, en waarom de marktstabiliteitsreserve uitgroeit tot een centrale bank voor CO2. Volgens Cozijnsen is het Commissievoorstel een gebalanceerd beleidspakket. "Het ETS heeft gewonnen."
S1 · E51
July 10 · 46 min
Ron Stoop over de noodzaak van een AI-Gigafabriek en wat het energiesysteem eraan heeft
Nederland dingt mee naar een AI-Gigafabriek: een datacenter in de Rotterdamse haven van misschien wel 800 megawatt, gevoed met windstroom van de Noordzee. Versnelt zo'n fabriek de energietransitie, of legt ze beslag op schaarse groene stroom, netcapaciteit, ruimte en koelwater? In een nieuwe podcast van Studio Schumpeter spreek ik erover met Ron Stoop, strategisch analist bij HCSS - The Hague Centre for Strategic Studies en medeauteur van een rapport over de strategische waarde van een AI-Gigafabriek voor Nederland. Stoop noemt digitale infrastructuur de snelwegen van de eenentwintigste eeuw: wie ze niet aanlegt, ziet de economische activiteit ergens anders neerstrijken. Een datacenter is volgens hem niet inherent goed of slecht. De waarde hangt af van drie voorwaarden: 1) draagt de fabriek bij aan digitale autonomie, 2) komt de rekenkracht ten goede aan Nederlandse bedrijven en kennisinstellingen, en 3) helpt ze maatschappelijke doelen dichterbij brengen, van gezondheidszorg tot netstabiliteit. Opvallend: Stoop ziet overheidsdeelname in de financiering niet als bezwaar maar als stuurmiddel om maatschappelijke doelen te realiseren. Wie meebetaalt, kan voorwaarden stellen, bijvoorbeeld gereserveerde capaciteit voor universiteiten en startups. Verder in deze aflevering: de oplopende olieprijs na het einde van de wapenstilstand tussen de VS en Iran, de Chinashock in de Europese industrie en het gelekte voorstel voor de Europese Electrification Act. En o ja, na deze aflevering weet je ook meteen wat de vakantieplannen zijn van Ron en Roy!
S1 · E50
July 3 · 35 min
Olof van der Gaag: geef de volledige energietransitie een stikstofvrijstelling
Nederland zit op slot: duizenden projecten in de energietransitie lopen vast omdat de bouw ervan stikstof uitstoot. Deze week kwam het kabinet met een pakket, en op basis van het Europese Grids Package krijgt de aanleg van het stroomnet straks een stikstofuitzondering. Logisch, zegt Olof van der Gaag, voorzitter van de Nederlandse Vereniging Duurzame Energie (NVDE) in de Studio Schumpeter-podcast. De cijfers geven hem gelijk: één kilo stikstofuitstoot bij de bouw levert zestig kilo reductie op. "Een gouden deal." Maar Van der Gaag wil die uitzondering verbreden naar bouwprojecten voor waterstof, warmtenetten en groen gas uit mest. Daar praten we over, en over netcongestie, dat volgens Van der Gaag behalve een probleem ook een blessing in disguise is.
S1 · E49
June 26 · 54 min
Mark Boneschanscher: kan innovatie het stroomnet ontlasten?
Kan technologie het volgelopen stroomnet ontlasten? Op de campus van de TU Eindhoven wordt gebouwd aan een grootschalige energieproeftuin waar elektriciteit, warmte, groene waterstof en synthetische gassen in één systeem samenkomen. In de projecten GENIUS en BACH wordt getest of slimme sturing, opslag en conversie meer ruimte op het bestaande net kunnen maken. Te gast is Mark Boneschanscher, decaan van de faculteit Scheikundige Technologie van de TU/e en voormalig directeur van energie-instituut EIRES. We praten over wat die proeftuin oplevert. Opmerkelijke conclusie voor een technische universiteit: de techniek bestaat grotendeels al en is niet het grootste probleem. Het echte knelpunt is organisatorisch. Wie krijgt voorrang en wie betaalt de rekening? Dreigt de campus, net als andere energie-hubs, een 'gated community' op het stroomnet te worden? Het creëren van energiehubs, waar gebruikers flexibel met energie omgaan, kan 10 tot 30 procent van de netcongestie oplossen, schat Boneschanscher. Voor de rest blijft er maar één antwoord: graven en kabels leggen.
S1 · E48
June 19 · 56 min
Paul Giesbertz: Het prioriteringskader verdeelt de pijn, maar verkleint de wachtrij niet
Vanaf 1 juli bepaalt het prioriteringskader van de ACM wie voorrang krijgt op het volle stroomnet. Energie-expert Paul Giesbertz is geen fan van dat kader. We zouden het eigenlijk niet over moeten hebben, zegt hij in de podcast. Volgens Giesbertz is het prioriteringskader namelijk geen oplossing. Het verkleint de wachtrij niet. Wie de een voorrang geeft, stelt de ander achter. Evidente keuzes, zoals een ziekenhuis voorrang geven op een casino, hadden netbeheerders ook zonder kader kunnen nemen. De echte vraag is volgens Giesbertz waarom netverzwaring achterblijft, en waarom de ACM niet meer doet aan het stimuleren van snellere investeringen. Verder hebben we het over de Straat van Hormuz, energiearmoede en de keuze tussen een capaciteitsmarkt en een strategische reserve. Excuses voor de wisselende geluidskwaliteit in deze aflevering, veroorzaakt door een haperende microfoon.
S1 · E47
June 12 · 45 min
Machiel Mulder over het einde van het salderen: rem of impuls voor de energietransitie?
Per 1 januari 2027 wordt de salderingsregeling afgeschaft, de maatregel die bijna drie miljoen huishoudens aan zonnepanelen hielp. Saldering liet huishoudens het stroomnet als gratis batterij gebruiken, zonder enige prikkel om opwek en verbruik op elkaar af te stemmen. Roy op het Veld bespreekt de afschaffing van die regeling met Machiel Mulder, hoogleraar energie-economie aan de Rijksuniversiteit Groningen. Wat doet het einde van saldering met de energietransitie? Mulder ziet twee effecten. De aanwas van nieuwe panelen zwakt waarschijnlijk wat af, omdat de terugverdientijd langer wordt. Maar aan de andere kant wordt het energiesysteem er slimmer van. Zodra de regeling wordt afgeschaft, loont het om eigen zonnestroom meteen te gebruiken of op te slaan in een thuisbatterij. Als vraag en aanbod beter op elkaar worden afgestemd, zullen negatieve prijzen grotendeels verdwijnen, voorspelt Mulder. Mulder heeft een groot vertrouwen in marktwerking, ook in geval van de energiecrisis door de blokkade van de Straat van Hormuz. Bij een dreigend tekort passen vraag, aanbod en prijzen zich vaak sneller aan dan we denken, betoogt hij. Strategische voorraden noemt hij eerder schijnzekerheid dan een oplossing. Luister nu. Abonneer je voor een nieuwe aflevering elke vrijdag en lees het wekelijkse nieuwsoverzicht op studioschumpeter.nl.
S1 · E46
June 5 · 47 min
Ron Stoop over Europa's afhankelijkheid van Chinese zonnepanelen
In deze aflevering van de 𝐒𝐭𝐮𝐝𝐢𝐨 𝐒𝐜𝐡𝐮𝐦𝐩𝐞𝐭𝐞𝐫-podcast bespreekt Roy op het Veld het energienieuws van de week met Ron Stoop van HCSS: van de oplopende energieprijzen door de oorlog in het Midden-Oosten tot de toenemende drukte op het stroomnet. Daarna zoomen ze in op de wereldwijde zonnepanelenindustrie. China domineert de markt, maar heeft inmiddels zo'n enorme overcapaciteit dat fabrikanten onder de kostprijs werken en omvallen. Is dat een crisis, of juist een gezonde shake-out? En vooral: wat betekent het voor Europa, dat voor meer dan 95 procent afhankelijk is van Chinese panelen? Dieper in de keten gaat het ook over de verborgen afhankelijkheid bij de grondstof polysilicium, het Groningse Resilicon dat daar verandering in wil brengen, de 'kill switch' in Chinese omvormers, en de vraag of Europa de politieke wil heeft om een eigen industrie op te bouwen.
S1 · E45
May 29 · 48 min
Daan Remarque over de transitieparadox: minder draagvlak, meer warmtepompen
Het draagvlak voor de energietransitie kalft af, bleek deze week uit onderzoek van het Sociaal Cultureel Planbureau, maar tegelijk hamsteren huishoudens netcapaciteit bij Stedin, zodat ze zeker weten dat ze ruimte hebben voor een elektrische auto en/of warmtepomp. Handelen mensen uit klimaatbesef of vanwege de portemonnee? En wat zegt dat over de staat van de energietransitie? In deze aflevering bespreek ik het nieuws van de week met gedragspsycholoog en communicatiestrateeg Daan Remarque. We gaan in op het SCP-onderzoek over dalend draagvlak, de elektrische Ferrari die niemand wil, de stikstof-doorbraak voor netverzwaring, en de psychologie achter politieke polarisatie rond klimaatbeleid.
S1 · E44
May 22 · 36 min
Mark Boneschanscher: de energietransitie is bouwen, bouwen, bouwen, maar wie maakt de spullen?
In deze aflevering van Studio Schumpeter bespreekt Roy op het Veld het energienieuws met Mark Boneschanscher, decaan van de faculteit Scheikundige Technologie van de TU Eindhoven. Aan de orde komen onder meer: De olieprijs wil maar niet onder de 100 dollar per vat blijven. Boneschanscher ziet daarin een patroon: crisis na crisis bevestigt dat de afhankelijkheid van fossiele import onhoudbaar is. Op de World Hydrogen Summit in Rotterdam deze week presenteerden vooral Japanse en Koreaanse bedrijven hun technologie. Europa is goed in uitvinden, maar in de productie wordt het keer op keer ingehaald door Azië. De nationale netcongestiedag in Arnhem, waar business cases voor lokale energiehubs zichtbaar worden nu bedrijven jarenlang op een netaansluiting moeten wachten. Boneschanscher vertelt hoe de campus van de TU Eindhoven zelf als energiehub fungeert, met batterijen, warmte-koudeopslag en een elektrolyzer in aanbouw, en hoe PSV Stadion en het busstation als potentiële handelspartners voor stroom in beeld komen. Tot slot pleit hij ervoor bij de inkoop van batterijen en elektrolyzers voor energiehubs een gezonde balans te vinden tussen Aziatische en Europese leveranciers, anders ruilen we de ene afhankelijkheid in voor de andere.
S1 · E43
May 15 · 51 min
Sanne de Boer: ETS2 komt eraan, maar kunnen huishoudens die CO₂-rekening wel betalen?
Vanaf 2028 gaat het Europese emissiehandelssysteem ETS2 de energierekening van huishoudens direct raken. Gas, benzine en diesel worden duurder. Het Planbureau voor de Leefomgeving waarschuwde deze week dat het om tientallen euro's per maand kan gaan, afhankelijk van hoe je woont en rijdt. Maar is 2028 ook echt de startdatum? ETS2 is al een keer uitgesteld, en met de huidige hoge energieprijzen door het conflict in het Midden-Oosten is het niet ondenkbaar dat de politiek weer voor uitstel kiest. En wie betaalt de rekening voor huishoudens die niet zomaar kunnen overstappen op een warmtepomp of elektrische auto? In de nieuwe aflevering van Studio Schumpeter bespreek ik dit met Sanne de Boer van RaboResearch. Ze legt helder uit hoe ETS2 werkt, hoe groot de onzekerheid is over de CO₂-prijs na 2030, en welke instrumenten beschikbaar zijn om kwetsbare groepen te beschermen, van sociale leasing tot een vast klimaatcompensatiebedrag per inwoner. We bespreken ook de nieuwe tijds- en volumeafhankelijke nettarieven die Netbeheer Nederland deze week bij toezichthouder ACM heeft ingediend. Huishoudens betalen in dat voorstel geen vast tarief meer voor hun aansluiting. Wie slim omgaat met stroomverbruik wordt beloond met een lager tarief. Wie telkens op piekmomenten zijn auto wil opladen, betaalt extra voor de aansluiting.

Showing 1–20 of 20 episodes