Skip to content
Artwork for Ślady pamięci

Ślady pamięci

Polskie Radio S.A.

Postaci niepokorne i zdarzenia nieopowiedziane, nadal nieobecne w szerokiej publicznej świadomości. Wygnańcy przez dziesięciolecia wierni Rzeczypospolitej, śmiałkowie, którzy w PRL odważali się przemawiać pełnym głosem, przemilczane wypadki, które miały wpływ na bieg historii. Nowe odcinki w co drugą środę. #historia #publicystyka

Play
  • 27 episodes
  • Avg 41 min
  • Polish
Counted on this page — what you have heard stays on this device, so it is not something the list can be paged by.
  • Saturday · 40 min

    Polski Październik 1956. Co zatrzymało sowieckie czołgi?

    Trwa polski październik 1956. Narasta napięcie polityczne między Moskwą a Warszawą. Sowieckie wojska zmierzają ku Warszawie, a Nikita Chruszczow niespodziewanie przylatuje, by wywrzeć presję na kierownictwo PZPR. Władysław Gomułka ma objąć funkcję I sekretarza, lecz Moskwa obawia się utraty kontroli. W nocy z 19 na 20 października 1956 roku w Belwederze ważą się losy Polski. Jak blisko była Polska zbrojnego starcia z ZSRR? Co wydarzyło się podczas rozmów w Belwederze? Dlaczego Chruszczow ostatecznie ustąpił? Jaka atmosfera panowała na ulicach Warszawy? W odcinku podcastu historycznego „Ślady pamięci” poznajemy kulisy wydarzeń października 1956 roku. W audycji usłyszymy archiwalne nagrania Radia Wolna Europa i relacje zagranicznych korespondentów, które oddają atmosferę tamtych październikowych dni.

  • October 29 · 41 min

    Czy ZSRR zaatakuje Polskę? Kulisy Polskiego Października 1956

    Rokossowski płacze, bo musi opuścić Warszawę i zamienić polski mundur na sowiecki. Nad stolicą pojawia się samolot z Nikitą Chruszczowem, Mołotowem i generałami na pokładzie. W PZPR trwa walka o władzę, a Polska próbuje wyrwać się spod kontroli Moskwy. W odcinku „Ślady Pamięci” Polskiego Radia Rafał Chabielski i Andrzej Mietkowski opowiadają o Polskim Październiku 1956 roku. O tajnych rozgrywkach Puławian i Natolińczyków, kulisach ósmego plenum KC PZPR i społeczeństwie, które coraz głośniej domagało się zmian. Jest też zaskakujący wątek chiński. Mao Zedong i chińscy przywódcy zachęcali polskie władze do większej niezależności od Związku Radzieckiego. Kim był tajny informator Wolnej Europy, który z hotelu Bristol przekazywał informacje o zmianie władzy? Jaką rolę odegrał Józef Światło i dlaczego nad Polską zrzucano ulotki z balonów? I czy o końcu stalinizmu zdecydowała walka wewnątrz partii, czy presja społeczeństwa?

  • October 29 · 37 min

    Jak KOR zmienił PRL i przygotował grunt pod Solidarność!

    Dziesięć lat przed Solidarnością garstka ludzi w Komitecie Obrony Robotników pokazała, że w komunistycznej Polsce można działać jawnie i bez strachu. Władza chciała ich zniszczyć amnestią, a efekt był odwrotny: opozycja się wzmocniła. W odcinku „Ślady pamięci" Polskiego Radia opowiadamy historię KOR i KSS KOR, czyli opozycji demokratycznej, która przełamała monopol władzy w PRL i otworzyła drogę do Solidarności i Okrągłego Stołu. „Najmocniejszym osiągnięciem KSS KOR jest przełamanie bariery strachu", mówi Tadeusz Walendowski.

  • September 16 · 40 min

    KOR: Radom, Ursus 1976 i narodziny opozycji demokratycznej w PRL

    Rafał Habielski i Andrzej Mietkowski w najnowszym odcinku podcastu „Ślady pamięci” opowiadają o narodzinach KOR (Komitet Obrony Robotników), który po protestach w Radomiu i Ursusie stał się zalążkiem opozycji demokratycznej w PRL. Autorzy przypominają sylwetki Jacka Kuronia, Jana Józefa Lipskiego i innych twórców KOR oraz ich działania na rzecz represjonowanych robotników. Tematy, które poruszają to pomoc prawna, drugi obieg wydawniczy, walka z cenzurą oraz rola Radia Wolna Europa. To także historia współpracy inteligencji i robotników, obrony praw człowieka oraz drogi, która prowadziła od KOR do Solidarności.

  • August 27 · 43 min

    Jak Giedroyć przewidział wojnę o Ukrainę pół wieku wcześniej? [ODC. 3]

    Jerzy Giedroyć - odcinek 3. Trzecia i ostatnia część opowieści o twórcy paryskiej „Kultury” - jego działalności, relacjach z najważniejszymi polskimi pisarzami i ideach, które wpłynęły na polską myśl polityczną. „Kultura” w Maisons-Laffitte, Czesław Miłosz, Witold Gombrowicz, Marek Hłasko, Stefan Kisielewski, przemyt książek do PRL-u, „Taternicy”, inwigilacja współpracowników pisma oraz proces Jakuba Karpińskiego. Ważnym tematem są również poglądy Jerzego Giedroycia na Ukrainę, Rosję i polską politykę wschodnią oraz jego całkowite oddanie „Kulturze”. To ostatni odcinek serii o Jerzym Giedroyciu - człowieku, który przez dziesięciolecia współtworzył jedno z najważniejszych polskich środowisk intelektualnych na emigracji. To ostatni rozdział historii człowieka, który przez dziesięciolecia budował jedno z najważniejszych polskich środowisk intelektualnych na emigracji.

  • August 26 · 41 min

    Jerzy Giedroyć. Kontrowersyjne stanowisko wobec zjednoczenia Niemiec [ODC.2]

    Kim naprawdę był Jerzy Giedroyć i jaką rolę odegrała paryska „Kultura” w kształtowaniu polskiej myśli politycznej? W audycji poznajemy idee, spory i najważniejsze wybory środowiska, które przez dekady wpływało na debatę o Polsce i Europie Środkowo-Wschodniej. Usłyszycie o polityce wschodniej Giedroycia, niepodległości Ukrainy, Juliuszu Mieroszewskim, Kresach, Lwowie i Wilnie, a także o współpracy „Kultury” z Kongresem Wolności Kultury i finansowaniu przez CIA. Nie zabraknie historii „Zniewolonego umysłu” Czesława Miłosza oraz konfliktu Giedroycia z Józefem Czapskim.

  • August 25 · 38 min

    Dlaczego Giedroyć nie chciał Polski takiej, jaką znaliśmy? [ODC. 1]

    Jak narodziła się paryska „Kultura”? Kim był Jerzy Giedroyc i dlaczego jego dzieło do dziś pozostaje tak ważne? W tym odcinku podcastu cofamy się do początków historii, która zmieniła oblicze polskiej emigracji intelektualnej. To opowieść o Jerzym Giedroyciu - redaktorze, wydawcy i człowieku, który potrafił dostrzec w literaturze i ideach siłę zdolną wpływać na przyszłość Polski. Od przedwojennej działalności, przez doświadczenia wojenne, aż po narodziny Instytutu Literackiego i „Kultury” - poznajemy drogę człowieka, którego idee na trwałe zapisały się w historii Polski. Od przedwojennego „Buntu Młodych” i „Polityki”, przez dramatyczne doświadczenia wojny i służbę w Armii Andersa, po założenie Instytutu Literackiego w Rzymie i przeprowadzkę do Maisons-Laffitte pod Paryżem. Tam narodziła się „Kultura” - niezwykłe miejsce spotkania pisarzy, intelektualistów i ludzi zaangażowanych w sprawy Polski.

  • July 8 · 44 min

    Bunt w Radomiu '76. Bili ludzi nawet w budynku sądu

    Czy w PRL można było zostać pobitym w budynku sądu i nie doczekać się żadnej pomocy? Po protestach w Radomiu i Ursusie w czerwcu 1976 roku represje wobec robotników i ich obrońców stały się codziennością. W tym odcinku „Śladów pamięci” opowiadamy o wydarzeniach Czerwca '76, brutalnych działaniach władz PRL, narodzinach Komitetu Obrony Robotników (KOR) oraz ludziach, którzy jako pierwsi zorganizowali pomoc represjonowanym. Archiwalne nagrania i świadectwa uczestników pokazują, jak wyglądała walka o prawa człowieka w Polsce.

  • June 23 · 40 min

    Czerwiec'76. 50. rocznica robotniczego zrywu

    Pół wieku temu, 25 czerwca 1976 roku, robotnicy Radomia i Ursusa wyszli na ulice w proteście przeciwko drastycznym podwyżkom cen żywności ogłoszonym przez premiera Piotra Jaroszewicza. To, co władza nazwała „chuligańskimi wybrykami", było w istocie głębokim pęknięciem między rządzącymi a rządzonymi w PRL.

  • May 27 · 40 min

    Kim był Stefan Korboński? Nieprzeciętna biografia

    Trudno znaleźć aspekt pracy konspiracyjnej w czasie II wojny światowej, w którym nie brałby udziału Stefan Korboński. Przedwojenny działacz Stronnictwa Ludowego objął funkcję szefa Kierownictwa Walki Czynnej, prowadził tajną korespondencję z Londynem, a po aresztowaniu przywódców Polskiego Państwa Podziemnego został Delegatem Rządu na Kraj. Jego działalność na tym się jednak nie kończyła.

  • May 13 · 39 min

    Pierwsza konspiracja PRL. Jakie były cele Polskiego Porozumienia Niepodległościowego?

    50 lat temu grupa intelektualistów rzuciła wyzwanie systemowi komunistycznemu. Środowisko skupione wokół Zdzisława Najdera było jednym z pierwszych w PRL, które otwarcie głosiło program pełnej niepodległości Polski. W jakich warunkach powstał PPN? Jaki był jego program? Dlaczego niektóre z haseł głoszonych przez organizację są aktualne do dziś?

  • April 29 · 39 min

    To wydarzenie wstrząsnęło komunizmem. Co zawierał tajny referat Chruszczowa?

    W lutym 1956 roku, podczas XX Zjazdu Komunistycznej Partii Związku Sowieckiego, Nikita Chruszczow wygłosił tajne przemówienie, które zmieniło bieg historii. Referat „O kulcie jednostki i jego następstwach" – ujawniający zbrodnie Stalina – stał się zapalnikiem destalinizacji, wstrząsnął partyjnymi aparatami w całym bloku wschodnim i zapoczątkował powolny rozkład komunizmu. Jak tajny referat trafił na łamy "New York Timesa" i na antenę Wolnej Europy? Dlaczego w Polsce wydrukowano 25 tysięcy egzemplarzy kopii referatu? I dlaczego – mimo demaskacji Stalina – jego zabalsamowane ciało spoczywała w mauzoleum jeszcze przez kolejne 5 lat?

  • April 21 · 39 min

    Największy spór Józefa Czapskiego i Jerzego Giedroycia

    W unikatowych, niepublikowanych dotąd nagraniach Józef Czapski opowiada o swojej roli we współpracy paryskiej "Kultury" z Kongresem Wolności Kultury? Co wspólnego miało środowisko Jerzego Giedroycia z finansowaną przez CIA organizacją antykomunistycznych intelektualistów? Jak stosunek do Kongresu stał się zarzewiem największego konfliktu między Giedroyciem i Czapskim? Druga część podcastu przybliża największą życiową pasję Józefa Czapskiego – malarstwo. Czapski wspomina o początkach pasji, sięgającej jeszcze czasów przedwojennych, oraz o powrocie do malarstwa w jesieni życia.

  • March 31 · 42 min

    Tak rodziła się "Kultura". Niepublikowane nagrania Józefa Czapskiego

    Jak doszło do współpracy Józefa Czapskiego z Jerzym Giedroyciem – od pierwszego spotkania w przedwojennej Warszawie, przez Bagdad 1943, aż po założenie "Kultury" w Rzymie w 1947 roku? Jakie był kulisy finansowania pisma i co ma z nim wspólnego złoto z Bliskiego Wschodu? W 130. rocznicę urodzin Józefa Czapskiego – malarza, pisarza, współtwórcy legendarnej paryskiej „Kultury" – Rafał Habielski i Andrzej Mietkowski zapraszają na niezwykłą podróż przez życie tej wyjątkowej postaci. W programie wykorzystano m.in. archiwalne nagrania z Józefem Czapskim i Jerzym Giedroyciem.

  • March 24 · 41 min

    Sowiecki czy radziecki? Wiktor Sukiennicki - współtwórca polskiej szkoły sowietologii

    Publicysta, historyk, sowietolog, prawnik, przed wojną związanych z Instytutem Naukowo-Badawczym Europy Wschodniej w Wilnie, po wojnie - z Wolną Europą, paryską Kulturą i Instytutem Hoovera w Kalifornii. Wiktor Sukiennicki był współtwórcą polskiej szkoły sowietologii. - Lenin dla mnie nie jest mumią leżąca na Placu Czerwonym w Moskwie, nie jest granitowym pomnikiem - mówił na antenie Rozgłośni Polskiej RWE. Prof. Sukiennicki zainicjował m.in. stosowanie w języku polskim określenia radziecki zamiast sowiecki.

  • March 3 · 40 min

    Ignacy Daszyński. Jeden z ojców polskiej niepodległości

    Premier, marszałek Sejmu i obrońca demokracji parlamentarnej. Był przeciwnikiem imperializmu rosyjskiego i bolszewickiego, socjalistą, patriotą, państwowcem, politykiem niezależnym, stawiającym ponad wszystko dobro Rzeczpospolitej. Należał do tego samego pokolenia, co Józef Piłsudski Piłsudski i Roman Dmowski. Decyzją Sejmu obchodzimy rok Ignacego Daszyńskiego. W 2026 roku przypada 160. rocznica jego urodzin i 90. rocznica śmierci. W archiwach Wolnej Europy znajduje się szereg nagrań wspominających Ignacego Daszyńskiego.

  • February 3 · 37 min

    Żywa pochodnia. Jan Palach wstrząsnął sumieniami rodaków

    16 stycznia 1969 roku w stolicy Czechosłowacji, Pradze, zapłonęła żywa pochodnia. Student wydziału filozoficznego Jan Palach w odruchu desperacji zdecydował się wstrząsnąć sumieniami rodaków, którzy po interwencji wojsk Układu Warszawskiego pogrążyli się w powszechnej apatii.

  • January 21 · 40 min

    Nieodżałowany prof. Andrzej Paczkowski. Historyk, alpinista, opozycjonista

    Odszedł prof. Andrzej Paczkowski, wybitny historyk, wykładowca akademicki, a także alpinista. W okresie PRL był działaczem opozycji demokratycznej. W wolnej Polsce należał m.in. do Kolegium IPN. Był też współtwórcą i wieloletnim kierownikiem Zakładu Najnowszej Historii Politycznej w Instytucie Studiów Politycznych PAN. Autorem ponad 30 książek i setek artykułów, niezliczonej ilości wykładów i wystąpień. Dorobek prof. Paczkowskiego na zawsze będzie miał wpływ na badania nad historią Polski.

  • Dec 23, 2025 · 39 min

    Protesty przeciw zmianom w konstytucji PRL z 1975 roku

    50 lat temu, 5 grudnia 1975 r., grupa intelektualistów wystosowała do władz memoriał, w którym sprzeciwiała się nowelizacji konstytucji PRL. Miały to być zapisy o trwałym i nienaruszalnym sojuszu z ZSRR, przewodniej roli PZPR i socjalistycznym charakterze państwa oraz o uzależnieniu stosunku władz wobec obywateli od spełniania przez nich obowiązków wobec państwa. Zmiany te szły wbrew dopiero co podpisanym w Helsinkach przez władze PRL ustaleniom Konferencji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie. "List 59" był jednocześnie symboliczną zapowiedzią powstania zorganizowanej i jawnej opozycji antykomunistycznej w Polsce.

  • Dec 9, 2025 · 39 min

    Drugi obieg wydawniczy w PRL - niezależne ośrodki filmowe

    Mało kto dziś pamięta o niezwykłym fenomenie, jakim stały się niezależne ośrodki filmowe, produkujące i dystrybuujące kasety wideo, wydawane, wyświetlane i sprzedawane poza oficjalnym obiegiem w czasach solidarnościowego podziemia lat 80. XX wieku. Trafiały tam filmy objęte zakazami cenzorskimi, jak najsłynniejszy "półkownik" - tak nazywano filmy zalegające na półkach telewizyjnych magazynów - "Przesłuchanie" Ryszarda Bugajskiego z Krystyną Jandą i Januszem Gajosem czy "Kobieta samotna" Agnieszki Holland. Były to też produkcje zachodnie jak "Łowca jeleni" Michaela Cimino oraz produkcje krajowych, niezależnych producentów jak m.in. Niezależnej Telewizji Mistrzejowice.

Showing 1–20 of 27 episodes