Ślady pamięci

Polskie Radio S.A.

Postaci niepokorne i zdarzenia nieopowiedziane, nadal nieobecne w szerokiej publicznej świadomości. Wygnańcy przez dziesięciolecia wierni Rzeczypospolitej, śmiałkowie, którzy w PRL odważali się przemawiać pełnym głosem, przemilczane wypadki, które miały wpływ na bieg historii. Nowe odcinki w co drugą środę. #historia #publicystyka

Play

Open in

23 episodes
Avg 41 min
Polish

Episodes 23

Newest Oldest Longest

All20 Unplayed20 In progress0 Played0

Counted on this page — what you have heard stays on this device, so it is not something the list can be paged by.

Thursday · 43 min
Jak Giedroyć przewidział wojnę o Ukrainę pół wieku wcześniej? [ODC. 3]
Jerzy Giedroyć - odcinek 3. Trzecia i ostatnia część opowieści o twórcy paryskiej „Kultury” - jego działalności, relacjach z najważniejszymi polskimi pisarzami i ideach, które wpłynęły na polską myśl polityczną. „Kultura” w Maisons-Laffitte, Czesław Miłosz, Witold Gombrowicz, Marek Hłasko, Stefan Kisielewski, przemyt książek do PRL-u, „Taternicy”, inwigilacja współpracowników pisma oraz proces Jakuba Karpińskiego. Ważnym tematem są również poglądy Jerzego Giedroycia na Ukrainę, Rosję i polską politykę wschodnią oraz jego całkowite oddanie „Kulturze”. To ostatni odcinek serii o Jerzym Giedroyciu - człowieku, który przez dziesięciolecia współtworzył jedno z najważniejszych polskich środowisk intelektualnych na emigracji. To ostatni rozdział historii człowieka, który przez dziesięciolecia budował jedno z najważniejszych polskich środowisk intelektualnych na emigracji.
Wednesday · 41 min
Jerzy Giedroyć. Kontrowersyjne stanowisko wobec zjednoczenia Niemiec [ODC.2]
Kim naprawdę był Jerzy Giedroyć i jaką rolę odegrała paryska „Kultura” w kształtowaniu polskiej myśli politycznej? W audycji poznajemy idee, spory i najważniejsze wybory środowiska, które przez dekady wpływało na debatę o Polsce i Europie Środkowo-Wschodniej. Usłyszycie o polityce wschodniej Giedroycia, niepodległości Ukrainy, Juliuszu Mieroszewskim, Kresach, Lwowie i Wilnie, a także o współpracy „Kultury” z Kongresem Wolności Kultury i finansowaniu przez CIA. Nie zabraknie historii „Zniewolonego umysłu” Czesława Miłosza oraz konfliktu Giedroycia z Józefem Czapskim.
Tuesday · 38 min
Dlaczego Giedroyć nie chciał Polski takiej, jaką znaliśmy? [ODC. 1]
Jak narodziła się paryska „Kultura”? Kim był Jerzy Giedroyc i dlaczego jego dzieło do dziś pozostaje tak ważne? W tym odcinku podcastu cofamy się do początków historii, która zmieniła oblicze polskiej emigracji intelektualnej. To opowieść o Jerzym Giedroyciu - redaktorze, wydawcy i człowieku, który potrafił dostrzec w literaturze i ideach siłę zdolną wpływać na przyszłość Polski. Od przedwojennej działalności, przez doświadczenia wojenne, aż po narodziny Instytutu Literackiego i „Kultury” - poznajemy drogę człowieka, którego idee na trwałe zapisały się w historii Polski. Od przedwojennego „Buntu Młodych” i „Polityki”, przez dramatyczne doświadczenia wojny i służbę w Armii Andersa, po założenie Instytutu Literackiego w Rzymie i przeprowadzkę do Maisons-Laffitte pod Paryżem. Tam narodziła się „Kultura” - niezwykłe miejsce spotkania pisarzy, intelektualistów i ludzi zaangażowanych w sprawy Polski.
July 8 · 44 min
Bunt w Radomiu '76. Bili ludzi nawet w budynku sądu
Czy w PRL można było zostać pobitym w budynku sądu i nie doczekać się żadnej pomocy? Po protestach w Radomiu i Ursusie w czerwcu 1976 roku represje wobec robotników i ich obrońców stały się codziennością. W tym odcinku „Śladów pamięci” opowiadamy o wydarzeniach Czerwca '76, brutalnych działaniach władz PRL, narodzinach Komitetu Obrony Robotników (KOR) oraz ludziach, którzy jako pierwsi zorganizowali pomoc represjonowanym. Archiwalne nagrania i świadectwa uczestników pokazują, jak wyglądała walka o prawa człowieka w Polsce.
June 23 · 40 min
Czerwiec'76. 50. rocznica robotniczego zrywu
Pół wieku temu, 25 czerwca 1976 roku, robotnicy Radomia i Ursusa wyszli na ulice w proteście przeciwko drastycznym podwyżkom cen żywności ogłoszonym przez premiera Piotra Jaroszewicza. To, co władza nazwała „chuligańskimi wybrykami", było w istocie głębokim pęknięciem między rządzącymi a rządzonymi w PRL.
May 27 · 40 min
Kim był Stefan Korboński? Nieprzeciętna biografia
Trudno znaleźć aspekt pracy konspiracyjnej w czasie II wojny światowej, w którym nie brałby udziału Stefan Korboński. Przedwojenny działacz Stronnictwa Ludowego objął funkcję szefa Kierownictwa Walki Czynnej, prowadził tajną korespondencję z Londynem, a po aresztowaniu przywódców Polskiego Państwa Podziemnego został Delegatem Rządu na Kraj. Jego działalność na tym się jednak nie kończyła.
May 13 · 39 min
Pierwsza konspiracja PRL. Jakie były cele Polskiego Porozumienia Niepodległościowego?
50 lat temu grupa intelektualistów rzuciła wyzwanie systemowi komunistycznemu. Środowisko skupione wokół Zdzisława Najdera było jednym z pierwszych w PRL, które otwarcie głosiło program pełnej niepodległości Polski. W jakich warunkach powstał PPN? Jaki był jego program? Dlaczego niektóre z haseł głoszonych przez organizację są aktualne do dziś?
April 29 · 39 min
To wydarzenie wstrząsnęło komunizmem. Co zawierał tajny referat Chruszczowa?
W lutym 1956 roku, podczas XX Zjazdu Komunistycznej Partii Związku Sowieckiego, Nikita Chruszczow wygłosił tajne przemówienie, które zmieniło bieg historii. Referat „O kulcie jednostki i jego następstwach" – ujawniający zbrodnie Stalina – stał się zapalnikiem destalinizacji, wstrząsnął partyjnymi aparatami w całym bloku wschodnim i zapoczątkował powolny rozkład komunizmu. Jak tajny referat trafił na łamy "New York Timesa" i na antenę Wolnej Europy? Dlaczego w Polsce wydrukowano 25 tysięcy egzemplarzy kopii referatu? I dlaczego – mimo demaskacji Stalina – jego zabalsamowane ciało spoczywała w mauzoleum jeszcze przez kolejne 5 lat?
April 21 · 39 min
Największy spór Józefa Czapskiego i Jerzego Giedroycia
W unikatowych, niepublikowanych dotąd nagraniach Józef Czapski opowiada o swojej roli we współpracy paryskiej "Kultury" z Kongresem Wolności Kultury? Co wspólnego miało środowisko Jerzego Giedroycia z finansowaną przez CIA organizacją antykomunistycznych intelektualistów? Jak stosunek do Kongresu stał się zarzewiem największego konfliktu między Giedroyciem i Czapskim? Druga część podcastu przybliża największą życiową pasję Józefa Czapskiego – malarstwo. Czapski wspomina o początkach pasji, sięgającej jeszcze czasów przedwojennych, oraz o powrocie do malarstwa w jesieni życia.
March 31 · 42 min
Tak rodziła się "Kultura". Niepublikowane nagrania Józefa Czapskiego
Jak doszło do współpracy Józefa Czapskiego z Jerzym Giedroyciem – od pierwszego spotkania w przedwojennej Warszawie, przez Bagdad 1943, aż po założenie "Kultury" w Rzymie w 1947 roku? Jakie był kulisy finansowania pisma i co ma z nim wspólnego złoto z Bliskiego Wschodu? W 130. rocznicę urodzin Józefa Czapskiego – malarza, pisarza, współtwórcy legendarnej paryskiej „Kultury" – Rafał Habielski i Andrzej Mietkowski zapraszają na niezwykłą podróż przez życie tej wyjątkowej postaci. W programie wykorzystano m.in. archiwalne nagrania z Józefem Czapskim i Jerzym Giedroyciem.
March 24 · 41 min
Sowiecki czy radziecki? Wiktor Sukiennicki - współtwórca polskiej szkoły sowietologii
Publicysta, historyk, sowietolog, prawnik, przed wojną związanych z Instytutem Naukowo-Badawczym Europy Wschodniej w Wilnie, po wojnie - z Wolną Europą, paryską Kulturą i Instytutem Hoovera w Kalifornii. Wiktor Sukiennicki był współtwórcą polskiej szkoły sowietologii. - Lenin dla mnie nie jest mumią leżąca na Placu Czerwonym w Moskwie, nie jest granitowym pomnikiem - mówił na antenie Rozgłośni Polskiej RWE. Prof. Sukiennicki zainicjował m.in. stosowanie w języku polskim określenia radziecki zamiast sowiecki.
March 3 · 40 min
Ignacy Daszyński. Jeden z ojców polskiej niepodległości
Premier, marszałek Sejmu i obrońca demokracji parlamentarnej. Był przeciwnikiem imperializmu rosyjskiego i bolszewickiego, socjalistą, patriotą, państwowcem, politykiem niezależnym, stawiającym ponad wszystko dobro Rzeczpospolitej. Należał do tego samego pokolenia, co Józef Piłsudski Piłsudski i Roman Dmowski. Decyzją Sejmu obchodzimy rok Ignacego Daszyńskiego. W 2026 roku przypada 160. rocznica jego urodzin i 90. rocznica śmierci. W archiwach Wolnej Europy znajduje się szereg nagrań wspominających Ignacego Daszyńskiego.
February 3 · 37 min
Żywa pochodnia. Jan Palach wstrząsnął sumieniami rodaków
16 stycznia 1969 roku w stolicy Czechosłowacji, Pradze, zapłonęła żywa pochodnia. Student wydziału filozoficznego Jan Palach w odruchu desperacji zdecydował się wstrząsnąć sumieniami rodaków, którzy po interwencji wojsk Układu Warszawskiego pogrążyli się w powszechnej apatii.
January 21 · 40 min
Nieodżałowany prof. Andrzej Paczkowski. Historyk, alpinista, opozycjonista
Odszedł prof. Andrzej Paczkowski, wybitny historyk, wykładowca akademicki, a także alpinista. W okresie PRL był działaczem opozycji demokratycznej. W wolnej Polsce należał m.in. do Kolegium IPN. Był też współtwórcą i wieloletnim kierownikiem Zakładu Najnowszej Historii Politycznej w Instytucie Studiów Politycznych PAN. Autorem ponad 30 książek i setek artykułów, niezliczonej ilości wykładów i wystąpień. Dorobek prof. Paczkowskiego na zawsze będzie miał wpływ na badania nad historią Polski.
Dec 23, 2025 · 39 min
Protesty przeciw zmianom w konstytucji PRL z 1975 roku
50 lat temu, 5 grudnia 1975 r., grupa intelektualistów wystosowała do władz memoriał, w którym sprzeciwiała się nowelizacji konstytucji PRL. Miały to być zapisy o trwałym i nienaruszalnym sojuszu z ZSRR, przewodniej roli PZPR i socjalistycznym charakterze państwa oraz o uzależnieniu stosunku władz wobec obywateli od spełniania przez nich obowiązków wobec państwa. Zmiany te szły wbrew dopiero co podpisanym w Helsinkach przez władze PRL ustaleniom Konferencji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie. "List 59" był jednocześnie symboliczną zapowiedzią powstania zorganizowanej i jawnej opozycji antykomunistycznej w Polsce.
Dec 9, 2025 · 39 min
Drugi obieg wydawniczy w PRL - niezależne ośrodki filmowe
Mało kto dziś pamięta o niezwykłym fenomenie, jakim stały się niezależne ośrodki filmowe, produkujące i dystrybuujące kasety wideo, wydawane, wyświetlane i sprzedawane poza oficjalnym obiegiem w czasach solidarnościowego podziemia lat 80. XX wieku. Trafiały tam filmy objęte zakazami cenzorskimi, jak najsłynniejszy "półkownik" - tak nazywano filmy zalegające na półkach telewizyjnych magazynów - "Przesłuchanie" Ryszarda Bugajskiego z Krystyną Jandą i Januszem Gajosem czy "Kobieta samotna" Agnieszki Holland. Były to też produkcje zachodnie jak "Łowca jeleni" Michaela Cimino oraz produkcje krajowych, niezależnych producentów jak m.in. Niezależnej Telewizji Mistrzejowice.
Nov 25, 2025 · 44 min
Mirosław Chojecki - współzałożyciel KOR cz. 2
Wspominamy Mirosława Chojeckiego, który w latach 70. XX wieku współtworzył Komitet Obrony Robotników, a w 1977 roku Niezależną Oficynę Wydawniczą – pierwsze w bloku wschodnim niezależne wydawnictwo publikujące książki zakazane przez cenzurę. Dzięki Chojeckiemu i jego współpracownikom ukazały się w drugim obiegu dzieła Miłosza, Herlinga-Grudzińskiego, Orwella, Kołakowskiego. Drukowano w prywatnych mieszkaniach, piwnicach, przy pomocy prymitywnych powielaczy, ryzykując zatrzymanie. Sam Chojecki przesiedział w wiezieniu w sumie pięć miesięcy. Uwolniono go tuż przed wybuchem sierpniowych strajków. Po wprowadzeniu stanu wojennego działał na emigracji, m.in. w Paryżu, współorganizując pomoc dla opozycji w kraju.
Nov 11, 2025 · 56 min
11 listopada 1918 - konfrontacje
Notował w „Dzienniku” Stefan Kisielewski: „W prasie nie było złamanego słówka, że to rocznica odrodzenia państwowości polskiej. Świństwo i granda…” A Jaruzelski ostrzegał swoich: „Musimy być bardzo wyczuleni na dzień 11 listopada. Przede wszystkim zaporowe działania w propagandzie…”.
Oct 28, 2025 · 39 min
Mirosław Chojecki – współzałożyciel KOR
Audycja poświęcona Mirosławowi Chojeckiemu – wybitnemu działaczowi opozycji demokratycznej, współtwórcy Komitetu Obrony Robotników i animatorowi Niezależnej Oficyny Wydawniczej. Wspomnienia przyjaciół, archiwalne nagrania oraz opowieści o walce z cenzurą, represjach i budowaniu podziemnego ruchu wydawniczego w PRL. Człowiek, który nie bał się przeciwstawić systemowi i poświęcił życie dla wolności słowa i solidarności.
Sep 23, 2025 · 40 min
O Redaktorze Jerzym Giedroyciu raz jeszcze – część I
25 lat temu odszedł Jerzy Giedroyc, założyciel w 1947 roku legendarnego miesięcznika „Kultura”. Kierował nim z podparyskiego Maisons-Laffitte do śmierci we wrześniu 2000 roku. Mówiono o nim Redaktor, Książe z Maisons-Laffitte. Pozostawił po sobie 637 numerów „Kultury”, 171 wydań kwartalnych „Zeszytów Historycznych” – i 512 tomów wielkiej literatury polskiej i obcej. Był to obok wydawnictwa niezwykły ośrodek myśli politycznej, najważniejszy na emigracji, mocno powiązany ze środowiskami ludzi niezależnie myślących w Kraju. Specjalizował się w przełamywaniu politycznych stereotypów.

Showing 1–20 of 23 episodes