OVT

NPO Radio 1 / VPRO

OVT is een podcast over de actualiteit van de geschiedenis. Met historische achtergronden bij het nieuws, recensies van boeken, films en tentoonstellingen, aandacht voor geschiedenis in de wetenschap en spraakmakende verhalende documentaires.

Presentatie: Laura Stek.

Abonneren op onze documentaires kan ook. Ga dan naar de podcast OVT Doc. Of ga naar de OVT-podcastseries zoals De plantage van onze voorouders, Liefste Lies, De elf stemmen van Srebrenica en Kweekje.

Play

Open in

23 episodes
weekly
Avg 1 hr 34 min
Dutch

Episodes 23

Newest Oldest Longest

All20 Unplayed20 In progress0 Played0

Counted on this page — what you have heard stays on this device, so it is not something the list can be paged by.

August 21 · 1 hr 18 min
OVT |  Frankrijk in de ban van Charles de Gaulle-films, oude woorden nieuwe wereld en historische protestsongs
(00:58) Je zou denken dat de Fransoos wel iets beters te doen heeft in de zomer. En toch zit die in de bioscoop, te kijken naar twee delen ‘Résistance’ en ‘Liberté’ over de grondlegger van het moderne Frankrijk, Charles de Gaulle. Wat voor beeld komt er van de staatsman uit naar voren? We vragen het aan schrijver Abdelkader Benali, die de films voor ons bekeek. (15:37) Oude woorden nieuwe wereld - de serie van OVT over historische boeken die ons het heden beter doen begrijpen. Welke echo’s uit het verleden schudden ons wakker, geven houvast of bieden troost? Deze week praten we met Literair historicus René van Stipriaan over Apologie (1580) gescherven door Willem van Oranje. (51:52) Deze zomer duiken we in een wereld van muziek die meer deed dan alleen vermaken. In onze rubriek Historische Protestsongs hoor je de verhalen achter de liedjes die wereldwijd aanzette tot denken, actie of verzet. In deze aflevering een lied uit de tweede feministische golf: 'Er is een land waar vrouwen willen wonen' gezongen door Cobi Schreijer met een tekst van Joke Smit. We praten erover met historicus Lotte Houwink ten Cate. (1:04:01)  Bij een piramide middenin Lima, is een skelet opgegraven van een man die ritueel geofferd is in de pre-Inca Limacultuur. Om meer te vertellen over het mensoffer als fenomeen in precolumbiaans Amerika en zijn vermoeidheid is hoogleraar archeologie Alexander Geurds te gast. Normaal gesproken sluiten wij de podcast af met een van onze documentaires. Doordat wij deze zomer in ons radioprogramma bijzonder goeie historische documentaires van andere programma’s en omroepen uitzenden, voegen we deze niet aan onze podcast toe. Mocht je de documentaire van deze week 'Bevriende bommen’ willen terugluisteren kan dat hier. Meer info:  https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-23-augustus-2026
August 16 · 1 hr 22 min
OVT |  Mega-Lenin in Groningen, Oude woorden nieuwe wereld, Historische Protestsongs en Een toegedekte moord in de Indonesië-oorlog
(01:00)  Boven een Gronings graanveld torent deze dagen een enorm beeld van Lenin. Dat is daarheen versleept voor De Graanrepubliek, een toneelvertaling van het beroemde boek van Frank Westerman over de arbeidersgeschiedenis van de regio. Na het toneelstuk zal het beeld elders in de gemeente Oldambt neergezet worden, maar juist daar is nu discussie over ontstaan. Want moet je dat wel willen, zo’n immens beeld in de gemeente van deze Sovjetleider? We praten over dit beeld en het toneelstuk met regisseur Tom de Ket. (13:17) Oude woorden nieuwe wereld - de serie van OVT over historische boeken die ons het heden beter doen begrijpen. Welke echo’s uit het verleden schudden ons wakker, geven houvast of bieden troost? Deze week praten we met onderzoeksjournalist Thomas Muntz over The public and it’s problems (1927) van John Dewey. (55:07) Deze zomer duiken we in een wereld van muziek die meer deed dan alleen vermaken. In onze rubriek Historische Protestsongs hoor je de verhalen achter de liedjes die wereldwijd aanzette tot denken, actie of verzet. In deze aflevering een lied uit Noord-Macedonië: Kales bre andjo - Esma Redžepova. Dat lied gaan we bespreken met journalist en schrijver en historicus Arja Mari. (01:07:46) We gaan met Frank Vermeulen, oud-correspondent in Indonesië en zoon van een Indonesië-veteraan, in gesprek over zijn nieuwe boek “Masdoelhak en Adriana. Of de toegedekte moorden van de Indonesië-oorlog.” Hij werkte jarenlang door de archieven om een van de duizenden moorden uit die oorlog tot op de bodem uit te zoeken: die op de hoge Indonesische ambtenaar Masdoelhak Nasoetion. Normaal gesproken sluiten wij de podcast af met een van onze documentaires. Doordat wij deze zomer in ons radioprogramma bijzonder goeie historische documentaires van andere programma’s en omroepen uitzenden, voegen we deze niet aan onze podcast toe. Mocht je de documentaire van deze week 'De Guy van Oma' willen terugluisteren kan dat hier. Meer info:  https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-16-augustus-2026
August 9 · 1 hr 6 min
OVT |  Bom gezocht, Oude woorden nieuwe wereld en Historische Protestsongs
(01:07)  Begin deze week zijn er tijdens het blussen van de natuurbranden in Limburg explosies gehoord. Dit zou zomaar eensdoor niet ontplofte munitie uit de tweede wereldoorlog kunnen komen, want rondom Venray is in het najaar van 1944 hard gevochten. We gaan erover in gesprek met Historicus Jeske van der Velden en oud-medewerker van de Explosieve Opruimingsdienst en oprichter van BeoBOM Frank Barink. (12:08) Oude woorden nieuwe wereld- de serie van OVT over historische boeken die ons het heden beter doen begrijpen. Welke echo’s uit het verleden schudden ons wakker, geven houvast of bieden troost? Deze week praten we met schrijver Sana Valiulina over De faculteit van de onnodige kennis, geschreven door Joeri Dombrovski (1978) (53:45) Deze zomer duiken we in een wereld van muziek die meer deed dan alleen vermaken. In onze rubriek Historische Protestsongs hoor je de verhalen achter de liedjes die wereldwijd aanzette tot denken, actie of verzet. In deze aflevering Deze week een lied uit in protest tegen de dictatuur in Uruguay: A Redoblar van Rumbo (1980). Dat lied gaan we bespreken met Manon Portos Minetti. Normaal gesproken sluiten wij de podcast af met een van onze documentaires. Doordat wij deze zomer in ons radioprogramma bijzonder goeie historische documentaires van andere programma’s en omroepen uitzenden, voegen we deze niet aan onze podcast toe. Mocht je de documentaire van deze week 'De Joodse raad van Twente' willen terugluisteren kan dat hier. Meer info:  https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-09-augustus-2026
August 9 · 1 hr
OVT |  Bom gezocht, Oude woorden nieuwe wereld en Historische Protestsongs
(01:07)  Begin deze week zijn er tijdens het blussen van de natuurbranden in Limburg explosies gehoord. Dit zou zomaar eensdoor niet ontplofte munitie uit de tweede wereldoorlog kunnen komen, want rondom Venray is in het najaar van 1944 hard gevochten. We gaan erover in gesprek met Historicus Jeske van der Velden en oud-medewerker van de Explosieve Opruimingsdienst en oprichter van BeoBOM Frank Barink. (12:08) Oude woorden nieuwe wereld- de serie van OVT over historische boeken die ons het heden beter doen begrijpen. Welke echo’s uit het verleden schudden ons wakker, geven houvast of bieden troost? Deze week praten we met schrijver Sana Valiulina over De faculteit van de onnodige kennis, geschreven door Joeri Dombrovski (1978) (53:45) Deze zomer duiken we in een wereld van muziek die meer deed dan alleen vermaken. In onze rubriek Historische Protestsongs hoor je de verhalen achter de liedjes die wereldwijd aanzette tot denken, actie of verzet. In deze aflevering Deze week een lied uit in protest tegen de dictatuur in Uruguay: A Redoblar van Rumbo (1980). Dat lied gaan we bespreken met Manon Portos Minetti. Meer info:  https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-09-augustus-2026
August 2 · 1 hr 15 min
OVT |  Van verborgen bestaan naar World Pride – de roze geschiedenis van Amsterdam, Oude woorden nieuwe wereld en Historische Protestsongs
(01:04) World pride vult deze dagen de straten van Amsterdam. Met gister de botenparade, straatfeesten en volgende week nog de Worldpride March krijgt de queer community een zichtbare plek in de stad. En natuurlijk is wat nu de queer-community heet er altijd geweest, maar kent die vooral een geschiedenis van verschuilen en verhullen. In haar boek Amsterdam, een roze geschiedenis vertelt Monique Doppert hoe homoseksualiteit en queer zijn langzaamaan steeds meer ruimte kregen in de stad. (15:54) Oude woorden nieuwe wereld- de serie van OVT over historische boeken die ons het heden beter doen begrijpen. Welke echo’s uit het verleden schudden ons wakker, geven houvast of bieden troost? Deze week praten we met politicoloog Nadia Nsayi over Afrika, mijn land, de biografie van Andrée Blouin. (54:27) Deze zomer duiken we in een wereld van muziek die meer deed dan alleen vermaken. In onze rubriek Historische Protestsongs hoor je de verhalen achter de liedjes die wereldwijd aanzette tot denken, actie of verzet. In deze derde aflevering een Egyptisch lied uit 1922: Toetanchamon van zangeres Mounira el-Mahdeyya. Dat lied gaan we bespreken met Egyptoloog Daniel Soliman. Normaal gesproken sluiten wij de podcast af met een van onze documentaires. Doordat wij deze zomer in ons radioprogramma bijzonder goeie historische documentaires van andere programma’s en omroepen uitzenden, voegen we deze niet aan onze podcast toe. Mocht je de documentaire van deze week 'Gelders Bloed Orkest' willen terugluisteren kan dat hier. Meer info:  https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-26-juli-2026
July 26 · 1 hr 9 min
OVT | Het wrak van Pan Am, Oude woorden nieuwe wereld en Historische Protestsongs
(01:07) Vierenzeventig jaar lag het op de bodem van de Atlantische Oceaan: een Pan Am-toestel dat in 1952 vlak na de start in zee stortte. En juist die ramp staat aan de wieg van iets wat we tegenwoordig allemaal kennen en de meesten van ons straal negeren: de veiligheidsdemonstratie voor vertrek, het reddingsvest onder de stoel en de weg naar de nooduitgang. Benno Baksteen, voormalig piloot, gezagvoerder bij de KLM en voorzitter van de Vereniging van Nederlandse Verkeersvliegers, met een grote kennis van de luchtvaartgeschiedenis, vertelt meer. (09:20) Oude woorden nieuwe wereld- de serie van OVT over historische boeken die ons het heden beter doen begrijpen. Welke echo’s uit het verleden schudden ons wakker, geven houvast of bieden troost? Deze week praten we met filosoof en schrijver Joke J. Hermsen over Totalitarisme (1951) van Hannah Arendt. (53:00) Deze zomer duiken we in een wereld van muziek die meer deed dan alleen vermaken. In onze rubriek Historische Protestsongs hoor je de verhalen achter de liedjes die wereldwijd aanzette tot denken, actie of verzet. In deze tweede aflevering duiken we in in het korte, harde leven van liedschrijver Pieter Cornelis de Ruijter (1855-1888). Historicus Dennis Bos is te gast. Normaal gesproken sluiten wij de podcast af met een van onze documentaires. Doordat wij deze zomer in ons radioprogramma bijzonder goeie historische documentaires van andere programma’s en omroepen uitzenden, voegen we deze niet aan onze podcast toe. Mocht je de documentaire van deze week 'Gelders Bloed Orkest' willen terugluisteren kan dat hier. Meer info:  https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-26-juli-2026
July 19 · 1 hr 10 min
OVT | Herdenken van de klimaatcrisis, Oude woorden nieuwe wereld en Historische Protestsongs
(01:22) Deze week hield de Europese Unie een herdenking voor de slachtoffers van de klimaatcrisis. Een herdenking waarbij het niet gaat over doden als gevolg van een oorlog of een ramp met een duidelijke dader, maar over mensen die omkomen door bijvoorbeeld de gevolgen van hitte, branden en het water. Hoe nieuw is dat eigenlijk? Wanneer vielen de eerste slachtoffers van wat wij vooruitgang noemen? Daarover gaan we het hebben met professor Geert Buelens, hoogleraar Moderne Nederlandse Letterkunde verbonden aan de Universiteit Utrecht, met een onderzoeksfocus op milieugeschiedenis en de klimaatcrisis. (13:51) Oude woorden nieuwe wereld- de serie van OVT over historische boeken die ons het heden beter doen begrijpen. Welke echo’s uit het verleden schudden ons wakker, geven houvast of bieden troost? Deze week praten we met schrijver en journalist Esha Guy Hadjadj over het fascinerende Portret van de kolonisator & Portret van de gekoloniseerde (1957) van Albert Memmi. (52:38) Deze zomer duiken we in een wereld van muziek die meer deed dan alleen vermaken. In onze rubriek Historische Protestsongs hoor je de verhalen achter de liedjes die wereldwijd aanzette tot denken, actie of verzet. In deze eerste aflevering duiken we in het lied The wind of change van Jackson Kaujeua. Een lied dat groot werd tijdens de dekolonisatie van Namibië. We spreken erover met singer-songwriter Shishani Vranckx. Normaal gesproken sluiten wij de podcast af met een van onze documentaires. Doordat wij deze zomer in ons radioprogramma bijzonder goeie historische documentaires van andere programma’s en omroepen uitzenden, voegen we deze niet aan onze podcast toe. Mocht je de documentaire van deze week 'Gelders Bloed Orkest' willen terugluisteren kan dat hier. Meer info: https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-19-juli-2026
July 12 · 1 hr 43 min
OVT |  Duitsland en de omgang met het oorlogsverleden, Trouble in Paard-adise: het Friese Paard in gevaar? En Disneyfilm Vaiana: is het een Polynesische karikatuur?
(01:23) Duitsland staat bekend om zijn Vergangenheitsbewältigung: het onvermoeibaar onder ogen zien van het eigen naziverleden, met ‘Nie wieder’ als nationale belofte. Maar in september kan in Saksen-Anhalt het cordon sanitaire rond de radicaal-rechtse AfD voor het eerst breken, een partij die dat verleden liever kleiner maakt en het geschiedenisonderwijs wil omgooien. Lynn Stroo, historicus bij het Duitsland Instituut, is te gast en vertelt meer. (16:05)  Het Friese Paard zou gevaar lopen door inteelt en geldzucht. Dat berichtte Omrop Fryslân deze week. Veel fokkers zijn ten einde raad, maar toch durven weinigen er in het openbaar over te praten. Wat is er aan de hand? En is er iets in de geschiedenis van het paard dat deze problemen verklaart? Te gast is Jorieke Savelkouls, historicus en schrijfster van Het Friese Paard. (31:29) Het lijkt de zoveelste Disneyfilm: Vaiana, in het Engels uitgebracht als Moana. Daar gaat een jong meisje, dat woont op een eilandje in de Stille Oceaan verder de oceaan in dan de rest van haar volk durft. Maar is deze film -net als andere Disneyfilms- een karikatuur van de inheemse cultuur waar het verhaal zich in afspeelt? We vragen het aan Wonu Veys, conservator Oceanië bij het Wereldmuseum. (46:30) Deze week is Dore van Duivenbode te gast voor de recensies. Zij bespreekt een boeken een website en een tentoonstelling: Landschap en herinnering - Simon Schama Helen Levitt, a city at play - tentoonstelling van Kunsthal Rotterdam Moederheil.nl - een website over afstandsmoeders (01:02:47)  Hoe kwam thee naar Nederland? Sinoloog en theesommelier Renate Heru Utomo duikt in haar nieuwe boek 'Theebladeren van Smaragd' in het verleden van de Nederlandse handel in thee. Een reis die voert van geurige theeplanten in China, via een Nederlandse theerover tot plantages in Nederlands Indië en uiteindelijk naar de huiskamers van Nederland. (01:15:43)  OVT Doc: Basta! - portret van fotograaf Letizia Battaglia De beelden van fotograaf en activist Letizia Battaglia (1935-2022) gingen de hele wereld over, als historisch bewijs van de bloederige maffiaoorlogen op Sicilië in de jaren ’70 en ‘80. Maar Battaglia fotografeerde niet alleen plaatsen delict, ze legde ook de schoonheid van haar geboortestad Palermo vast. Wie was zij? En wat zette ze op het spel door de maffia recht in de ogen te kijken? Een audioportret gemaakt door Laura Stek, naar aanleiding van de tentoonstelling Letizia Battaglia: Life, Love and Death in Sicily in Fotomuseum Den Haag. Met curatoren Iris Sikking en Paolo Falcone, en historicus Arthur Weststeijn. Meer info: https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-12-juli-2026
July 5 · 1 hr 42 min
OVT | Nihilistisch extremisme, de erfenis van de Sex Pistols en de Etruskische fresco's
(01:21)  Deze week werden inlichtingendiensten AIVD en MIVD op de vingers getikt door hun eigen toezichthouder, de CTIVD: De diensten zouden slordig, en op punten zelfs onrechtmatig omgaan met gevoelige gegevens van miljoenen mensen. Verrassend nieuws, of een decennia oud patroon? We praten er over met journalist Teun Dominicus: hij spitte wekenlang door het vrijgegeven BVD-archief. (14:23) Bijna vijftig jaar nadat de Sex Pistols de popmuziek op zijn kop zetten, is de band weer volop onderwerp van gesprek. De nieuwe documentaire over bassist Glen Matlock laat zien dat achter de chaos een verrassend muzikaal verhaal schuilgaat. Leeft die oorspronkelijke punkmentaliteit eigenlijk nog steeds? Historicus Leonor Jonker schreef over de punk in Nederland en de invloed van de Sex Pistols daarop.  (31:07) Ruim honderd jaar aasde de Italiaanse staat erop, en nu is het eindelijk gelukt: de beroemde Etruskische fresco's uit de François-tombe zijn aangekocht. En het mooiste? Sinds deze week zijn de muurschilderingen voor het eerst in de geschiedenis te bewonderen door het grote publiek. Archeoloog Eline Verburg schuift bij ons aan.  (40:29) Deze week is recensent Lotte Houwink ten Cate te gast. Zij bespreekt twee boeken en een tentoonstelling: Presence, a hidden history of the female body - Erin Maglaque Amsterdam voor sjiek en sjofel, De compacte stad van Michael van der Vlis 1970-1990 - Tim Verlaan en Petra Brouwer Beyond the Manosphere, Masculinities Today - Stedelijk Museum Amsterdam (57:47) De NCTV publiceerde deze week het nieuwe dreigingsbeeld voor terrorisme in Nederland. In het rapport wijden ze voor het eerst een hoofdstuk aan 'nihilistisch extremisme'. Kan de geschiedenis achter het begrip ons helpen om de aantrekkingskracht tot dit type extremisme te verklaren? Filosoof en politicoloog Thomas Muntz heeft zich in het fenomeen verdiept. (01:12:06) OVT Doc: Tante Annie. In de documentaire een portret van een vrouw die een groot deel van de 20e eeuw meemaakte en het staartje van de 19e eeuw: Tante Annie uit de Jordaan. Gewoon een vrouw uit een Amsterdamse volksbuurt die goudeerlijk vertelt over haar leven.  Programmamaker Jacqueline Maris interviewde Tante Annie toen ze 95 jaar was; dat is inmiddels bijna 40 jaar geleden. Katinka Baehr maakte een hermontage.   Meer info: https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-5-juli-2026
June 28 · 1 hr 45 min
OVT | Kromanti, de Fiep Westendorp Tentoonstelling en De VS 250 jaar
(01:50) Deze Fourth of July vieren de Amerikanen hun 250e jubileum. Of ja, de inwoners van de Verenigde Staten om precies te zijn. Waarom noemen die zichzelf eigenlijk Americans, en geen ‘United-Statians’ of ‘Usonians’? Het antwoord hangt samen met de koloniale geschiedenis van het land, en is weer relevant in een tijd dat de Amerikaanse identiteit in zijn geheel onder druk staat: want wie is in dit Trump-tijdperk een ‘echte Amerikaan’? Met OVT-huis-Amerikaan Christianne Alvarado duiken we in de geschiedenis.  (15:42) Driehonderd jaar geleden werden mensen geroofd uit een dorp aan de kust van Ghana en aan de andere kant van de wereld tot slaaf gemaakt. Toch namen ze iets mee wat niemand hun kon afpakken: hun verhalen, hun goden, de herinnering aan wie ze waren. Schrijver Raoul de Jong is een nakomeling die op zoek ging naar die wortels; een zoektocht die hem bracht naar het Ghanese dorp Kormantse, waar hij werd ontvangen alsof hij werd verwacht. Daarover schreef hij zijn nieuwe boek Kromanti, en daarover gaan wij met hem in gesprek. Op 1 juli spreekt hij tijdens de nationale Keti Koti-herdenking in het Oosterpark. (32:05) Syfilis is springlevend. In Nederland is het aantal gevallen bijna verdubbeld sinds 2020, en donderdag liet het RIVM weten dat het aantal gevallen vorig jaar weer gestegen is. Maar wat doet syfilis eigenlijk met je? En hoe gingen we in het verleden om met deze ziekte? We praten erover met arts Roel Coutinho. (44:00) Deze week is recensent Wim Berkelaar te gast. Hij bespreekt twee boeken en een documentaireserie: Goedvolk en de kop van Jut, de lange nasleep van een dubbele moord - Paul van der Steen Het Oranjecomplot, de strijd om Nederland in 1799 - Joost Rosendaal De documentaireserie World War II with Tom Hanks (59:12) Doe de ogen dicht en bijna iedereen ziet ze meteen voor ogen: Jip en Janneke. Floddertje. De heen-en-weer wolf. Stuk voor stuk iconische figuren, maar horen ze in hetzelfde gebouw als de Nachtwacht?  Marian Cousijn, conservator bij het Rijksmuseum en de drijvende kracht achter de onlangs geopende grote Fiep Westendorp Tentoonstelling, vindt van wel.  (01:10:35) Het is een exodus die nauwelijks in de geschiedenisboeken staat.  Zestigduizend Nederlanders pakten na de oorlog hun koffers en vertrokken naar een land dat ze nauwelijks kenden. Op zoek naar een beter leven, een leven dat wederopbouwend Nederland niet kon bieden. Terwijl deze 'kaaskoppen' hun plek probeerden te vinden in en om Pretoria, werden zij onderdeel van een systeem om hen heen dat de wereld nog decennialang bezig zou houden: de apartheid. Journalist Marusja Aangeenbrug over Retour Pretoria  (01:22:54) OVT Doc: Uit de pas. Het vrijgevochten leven van danseres Darja Collin (Bonusaflevering) ‘Ik heb mijn danserscarrière aan Darja Collin te danken.’ Dat zei de wereldberoemde choreograaf Hans van Manen kort voor zijn dood tegen Arend Hulshof, de biograaf van Darja Collin. Onlangs zonden we in OVT een tweeluik over Collin. Ze was vrijgevochten, gedreven, getalenteerd en van grote betekenis voor de dans. En ze was de eerste Nederlandse danseres die internationaal doorbrak.  Vandaag een korte bonus-aflevering met onder andere Hans van Manen, gemaakt door Katinka Baehr en Arend Hulshof.  De biografie die Arend schreef heet ‘Alleen in dans kon zij wonen. Het vrijgevochten leven van Darja Collin.’  Meer info: https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-28-juni-2026  
June 21 · 1 hr 42 min
OVT | Komen er excuses aan de Molukkers?, Verbod op homogenezing en spionagedieren
(01:20) Vijfenzeventig jaar geleden kwamen zo'n 13.000 Molukkers naar Nederland. Ze dachten een paar maanden te blijven, maar ze bleven voor altijd en vormden een hechte gemeenschap. Er wordt gespeculeerd dat dat premier Jetten deze zondag de langverwachte excuses namens de Nederlandse staat aan gaat bieden. Maar waar wat betekent een sorry na 75 jaar voor de Molukse gemeenschap? We praten er over met Wim Manuhutu, historicus, en Eva Metselaar, schrijfster. (15:53) China waarschuwde zijn vissers deze maand voor schildpadden en vissen met sensoren. Want die zouden, onder het mom van klimaatonderzoek, weleens aan spionage kunnen doen. Sciencefiction? Eerder een echo van een lange geschiedenis; van de postduif met camera tot de CIA-kat vol microfoons. En daar hebben we het over met historicus Gerbrand Kip, co-auteur van Hellehonden en ander dierenleed 1914 - 1945, een ode aan het dier in oorlogstijd. (28:12) Begin deze week heeft de eerste kamer ingestemd met een verbod op homogenezing. Inmiddels is de consensus dat seksualiteit geen keuze of kwaal is, maar in de vroege jaren vijftig heerste het idee dat deze ‘zonde’ verholpen kon worden. David Bos is godsdiensthistoricus en socioloog en heeft onderzoek gedaan naar de geschiedenis van de ex-homo in Nederland en is te gast om te vertellen hoe deze therapieën in ons land opkwamen en ook weer naar de achtergrond verdwenen. (40:26) Deze week is recensent Fresco Sam-Sin te gast. Hij bespreekt twee boeken en een website: De eik en de lariks - Sophie Pinkham (vert. Anneke Bok) Historical Photographs of China - website van University of Bristol Arm Vlaanderen, een wereldgeschiedenis - Maarten van Gindernachter (52:08) Deze zondag gaan de European Transplangames van start. Duizenden atleten tussen de 8 en 80 jaar oud komen vanuit heel Europa naar Arnhem toe omdat ze één ding gemeen hebben; ze hebben allemaal een orgaan of stamceltransplantatie ondergaan. Waar transplantaties in de jaren 60 nog sciencefiction leken, zijn het nu gebruikelijke medische behandelingen. Journalist en historicus Jeroen van der Kris is blij dat dit zo snel is gegaan. Want toen hij een nieuwe lever nodig had, was de medische wereld daar ook klaar voor. (01:04:43) OVT Doc: Ed van der Elsken - De straatfotografie voorbij Ed van der Elsken kennen we vooral van zijn iconische straatfotografie, maar hij deed veel meer dan dat. Dat is te zien in de tentoonstelling ‘Ed van der Elsken. Up Close’ die deze week opende in het Rijksmuseum in Amsterdam. Programmamaker Rinke Vreeke dook met conservator fotografie van het Rijksmuseum, Hinde Haest, in het persoonlijke werkarchief van Van der Elsken. Aan de hand van niet eerder aan het publiek getoonde notities, schetsen, proefversies van fotoboeken en een onverfilmd script, maakte ze een portret over hem. Over hoe Van der Elsken te werk ging, hoe hij experimenteerde, maar ook over zijn vele reizen en de rol van zijn (ex-)partners in zijn carrière. Een portret over de mens die schuilgaat achter het beeld van de vrijgevochten fotograaf. Meer info: https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-21-juni-2026
June 14 · 1 hr 44 min
OVT | Het WK als politieke speelbal, Israëlische bommen op Tyrus, Spinoza de musicalster
(01:38) Het WK voetbal in de VS, Mexico en Canada is al sinds donderdag van start, maar deze zondag mag eindelijk ook het Nederlandse elftal officieel beginnen: om 22:00 uur Nederlandse tijd speelt Oranje zijn eerste wedstrijd tegen Japan. Alleen zijn de ogen dit WK niet alleen op het veld gericht, maar ook op de Amerikaanse immigratiediensten: In Miami werd de beste scheidsrechter van Afrika, de Somaliër Omar Artan, deze week de toegang tot de VS ontzegd. Ook het Irakese nationale elftal werd op het asfalt van het vliegveld gefouilleerd; sommigen werden zelfs uren ondervraagd. Het is volgens migratie-historicus Leo Lucassen bedoeld als power play van de regering-Trump: kijk eens hoe streng wij zijn. En het is zeker niet voor het eerst dat een staatshoofd een groot sportkampioenschap gebruikt als podium voor hun politiek, aldus Lucassen. (12:08) Het was één van de laatste veilige plekken in Zuid-Libanon: het oude centrum van Tyrus, ook bekend als de christelijke wijk, die al millennia lang bewoond wordt. Maar afgelopen week heeft Israël voor het eerst gedwongen evacuatiebevelen uitgevaardigd voor ook die wijk van de oude stad. Bij bombardementen kwamen tot nu toe acht mensen om het leven. Journalist en schrijver Mounir Samuel bezocht Tyrus meerdere keren, voor het laatst afgelopen december, toen bijna niemand dat meer deed. Hij vreest voor het erfgoed van Tyrus en haar zusterstad Sidon: die staat of valt niet alleen vanwege de stenen, maar juist ook vanwege de mensen en de cultuur. (28:43) Wie straks online porno wil kijken moet misschien eerst via een app bewijzen oud genoeg te zijn; tenminste, als het aan de Europese Unie ligt. Maar deze week waarschuwden deskundigen: zo'n leeftijdscheck is lang niet altijd anoniem, want in theorie kan precies worden bijgehouden wie welke site bezoekt. Een hypermodern probleem? Zorgen over wie er meekijkt bij wat we achter gesloten deuren bekijken en trucjes om zo anoniem te blijven zijn zo oud als de pornografie zelf, aldus hoogleraar cultuurgeschiedenis Inger Leeman, vandaag te gast. (40:27) Elke week bespreken we historische tips met afwisselend Nadia Bouras, Wim Berkelaar, Bart Funnekotter, Sanne Frequin, en Fresco Sam-Sin. Deze week is de beurt aan Nadia Bouras. Zij bespreekt twee boeken en een tentoonstelling: Queer geschiedenis van Nederland - Marijke Huisman Woorden als wapens - Saul van Stapele Het land van Hagelslag - Tentoonstelling Hart Museum (58:10) Een filosoof, die zit achter een bureautje, op afstand van de wereld. Niet direct een vruchtbaar onderwerp voor een musical. En toch inspireerden het leven en denken van Baruch Spinoza tot een muzikaal spektakel dat vanaf begin deze maand te zien is in het Amsterdamse Bostheater. Maar hoe transformeer je het verhaal van deze 17e eeuwse denker tot een 21e eeuws verhaal over de wereld van nu? Dat vertelt regisseur van Spinoza – de Mokum musical Guy Weizman. (01:10:33) OVT Doc: De verdwenen Rembrandts Het Rembrandthuis in Amsterdam viert vandaag zijn 125e verjaardag. Een goed excuus voor ons om de documentaire te herhalen die Laura Stek in 2019 maakte over het wonderbaarlijke verhaal van twee schilderijen van Rembrandt. Het waren de lievelingen van de laatste Poolse koning, er werd om de werken gevochten door Hitler en Göring, en even leken ze in een grote brand verloren te zijn gegaan. Tot ze in 1994 opeens weer opdoken: de twee Rembrandtschilderijen Meisje in een schilderijlijst en Geleerde aan zijn lessenaar. Nu hangen ze in het Koninklijk Paleis in Warschau. Laura Stek maakte deze documentaire op basis van het boek Het meisje en de geleerde van Gerdien Verschoor. Meer info: https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-14-juni-2026
June 7 · 1 hr 44 min
OVT | De Nederlandse D-Day vloot, 50 jaar EO-jongerendag, Marjane Satrapi’s ‘Persepolis’
(01:41) Nederlanders hadden een grotere bijdrage aan D-Day dan we tot nu toe dachten. Want vandaag, op 7 juni, wordt in het Normandische kustplaatsje Arromanches-les-Bains een nieuwe plaquette onthuld de inzet van ‘onze’ koopvaardij eert. Wat hield die bijdrage in, en hoe substantieel was die voor het verloop van de oorlog? We vragen het militair historicus en theatermaker Tijmen Dokter. (14:03) Groot alarm deze week over de terugkeer van El Niño, het weerfenomeen dat eens in de zoveel jaar de oceaantemperaturen opjaagt en het klimaat wereldwijd in de war schopt. Dit jaar wordt zelfs gevreesd voor een sterke "super" El Niño: met uitzonderlijke hittegolven, droogtes en overstromingen over grote delen van de wereld. Maar hoe lang weten we eigenlijk al van het bestaan van El Niño? En hoe ver terug in de tijd kunnen we dit verschijnsel bestuderen? We bellen met paleoklimatoloog Timme Donders, op veldonderzoek in Italie. Hij onderzoekt El Niño, maar dan niet die van dit jaar, maar El Niño’s van duizenden jaren terug, waarvan de sporen onder meer terug te vinden zijn in bodemlagen in Ecuador. (21:48) Dit weekend werd de vijftigste EO-jongerendag gehouden in Ahoy Rotterdam. Waar het evenement in de jaren ‘70 begon als regionale aangelegenheid, is het inmiddels een volwaardig festival met christelijke rock, hiphop en zelfs moshpits. Een begrip in christelijk Nederland, maar ook daarbuiten. Religiewetenschapper en antropoloog Miranda Klaver deed onderzoek naar hoe de Jongerendag door de jaren heen is veranderd. (36:02) Afgelopen woensdag overleed de Iraans-Franse Marjane Satrapi op 56-jarige leeftijd. Zij was vooral bekend van Persepolis, de iconische zwart-wit striproman, gebaseerd op haar eigen ervaringen als jong meisje in Teheran rond de Islamitische revolutie. We praten over Persepolis en de impact ervan met Nafiss Nia: filmmaker, dichter, en groot bewonderaar van Marjane Satrapi. (43:57) Elke week bespreken we historische tips met afwisselend Nadia Bouras, Wim Berkelaar, Bart Funnekotter, Sanne Frequin, en Fresco Sam-Sin. Deze week is de beurt aan Sanne Frequin. Zij bespreekt twee boeken en een tentoonstelling: Hoe dacht de middeleeuwer over de ideale date? - Cecile de Morree Jeanne d’Arc, een waargebeurd verhaal - Edward de Maesschalck Bellezza e Bruttezza – Tentoonstelling in Bozar, Brussel (58:04) Wie in Nederland denkt aan Brabant, denkt dan voornamelijk aan onze provincie Noord-Brabant. Met de nadruk op Noord – want die naam wijst er natuurlijk op dat er ook een veelgroter, zuidelijker deel van Brabant bestaat, in België. Ooit vormde het samen één groot Hertogdom, maar door de verdeling over Nederland en België zijn de Brabanten aan beide zijden toch een beetje ondergeschoven kindjes geworden. En bij onze zuiderburen nog erger dan bij ons, vindt VRT-Journalist Luc Pauwels. Hij besloot daarom een Brabants-nationalistische geschiedenis te schrijven, en dat werd het boek Het verhaal van Brabant. (01:11:48) OVT Doc: Het probleem de wereld in, de begintijd van 'Blijf van m’n Lijf' Het was schokkend nieuws deze week: Vier mannen zijn aangehouden in een groot onderzoek naar het drogeren en seksueel misbruiken van vrouwen. Reden voor ons om de documentaire te herhalen die Christianne Alvarado maakte over de begintijd van de ‘Blijf van m’n lijfhuizen.’ De opvanghuizen voor mishandelde vrouwen ontstonden in een tijd waarin geweld tegen vrouwen absoluut niet serieus werd genomen, zelfs niet door hulpverleners. Sinds die tijd is er veel veranderd, maar het probleem is allesbehalve verdwenen. Meer info: https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-7-juni-2026
May 31 · 1 hr 45 min
OVT | Normalisering van extreemrechts, Omstreden Oekraïense volksheld, 100 jaar VPRO
(02:48) De afgelopen weken liepen de spanningen rond asielopvang opnieuw hoog op. In Loosdrecht, IJsselstein en andere plaatsen escaleerden protesten tegen de komst van azc’s tot rellen, en brandstichting. Het leidde in de Tweede Kamer deze week tot een fel debat over het normaliseren van politiek geweld in de samenleving. Daarbij ging het niet alleen over de relschoppers zelf, maar ook over de vraag hoe politici, media en bestuurders reageren op dit soort uitbarstingen. Te gast is Nikki Sterkenburg, journalist en onderzoeker van radicaal- en extreemrechts in Nederland. (14:47) Mei 1926, een boulevard in Parijs. Een man stapt af op een voorbijganger en vraagt in het Oekraïens: bent u Petljoera? De ander zwijgt en tilt zijn wandelstok op. Het is bevestiging genoeg. De man trekt een revolver en schiet. Zo eindigt het leven van Symon Petljoera, ooit de leider van een Oekraïense staat die maar heel even onafhankelijk was. Deze week was de moord op Petljoera precies honderd jaar geleden, maar de man die een eeuw terug werd doodgeschoten is opvallend levend in de politiek van nu. We gaan erover in gesprek met Roman Nesterenco, slavist en literair vertaler. Geboren in Oekraïne, en toevallig ook een zelfverklaarde geschiedenis-nerd. (28:19) Schiermonnikoog wil van zijn zwerfkatten af. Met behulp van drones zullen ze worden gevangen en uitgezet op het vasteland, werd deze week bekend. Een tamelijk humane bestrijdingsmethode, als je het vergelijkt met de rest van de provincie Friesland, waar jagers zwerfkatten tot op de dag van vandaag mogen afschieten. Des te groter is het contrast met de geschiedenis, waar ‘katknuppelen’ een kermisspel en ‘kattenmeppen’ een beroep was. Om te vertellen over heden en verleden van de zwerfkat-mensrelaties is te gast Maarten Reesink, docent Dier-Mens Studies aan de Universiteit van Amsterdam en auteur van Planeet Poes. (43:22) Elke week bespreken we historische tips met afwisselend Nadia Bouras, Wim Berkelaar, Bart Funnekotter, Sanne Frequin, en Fresco Sam-Sin. Deze week is de beurt aan Fresco Sam-Sin. Hij bespreekt twee boeken en een tentoonstelling: Naar Mekka, De hadj in zeven eeuwen reisverslagen – Richard van Leeuwen Islamic China, An Asian History - Rian Thum APOCALYPS, VREES EN HOOP - Huis van het boek (01:00:34) Iets meer dan 150 jaar geleden, op 5 juni 1873, meert in Paramaribo het zeilschip Lalla Rookh aan. Aan boord: de eerste Hindostaanse immigranten van Suriname, veelal contractarbeiders uit Brits-Indië. Het is het begin van een migratie die nog ruim 50 jaar zou doorgaan: in totaal 64 schepen, met meer dan 34.000 mensen aan boord. Hun nakomelingen wonen vandaag voor een groot deel in Nederland, maar toch is het verhaal achter deze migratie voor veel Nederlanders én Surinamers een blinde vlek. Daarover gaan we in gesprek met Ragna Indra Heidweiller, journalist en schrijver van het boek Wij zijn hier door jullie, deze maand verschenen bij De Correspondent. Een zoektocht naar haar eigen voormoeders, en naareen geschiedenis die in haar familie nooit werd verteld. (01:13:44) OVT Doc: Radio op grootse hoogte Helikopters, hoogwerkers en zakken met geld. In de jaren ’70 en ’80 kon alles bij de VPRO Radio. Tenminste: dat is wat makers Tom Hofland en Pascal van Hulst in de wandelgangen hoorden. Als kinderen van de jaren ’90, en makers van nu, werden ze stikjaloers op die zogenaamde gouden jaren. Maar was het toen echt alle dagen feest? Naar aanleiding van het 100-jarig bestaan van de VPRO maakten Tom en Pascal een documentaire over de roemruchte VPRO-radiogeschiedenis. Over de creativiteit, de gekte én de grenzen die daarbij werden overschreden. Meer info: https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-31-mei-2026
May 24 · 1 hr 42 min
OVT | Sniper-safari’s in Sarajevo, Einde van het luchtalarm, Neanderthalers naar de tandarts
(02:24) In België en Oostenrijk is deze week het onderzoek geopend naar mensen die begin jaren ‘90 meededen aan zogenoemde sniper-safari’s. Daarbij zouden rijke westerse toeristen enorme geldbedragen hebben betaald aan Bosnische Serviërs om op onschuldige burgers te schieten tijdens de belegering van Sarajevo. Een gruwelijk gerucht dat al lange tijd rondging, maar nu in meerdere Europese landen daadwerkelijk onderzocht wordt. Eerder dit jaar zijn er in Italië al strafrechtelijke onderzoeken gestart. Om dit toe te lichten is Balkandeskundige en journalist Marjolein Koster te gast. Vorig jaar maakte Koster samen met Alma Mustafić de podcast De elf stemmen van Srebrenica, uitgebracht voor OVT. (13:50) Er is geen geld voor een nieuw systeem, en dus verdwijnt het luchtalarm. Geen geloei meer op de eerste maandag van de maand vanaf 2028 dus. Een stukje gedeelde nationale herkenning verdwijnt, maar vanaf nu zal een NL Alert volgens minister Van Weel voldoende zijn. Wanneer is dit luchtalarm eigenlijk in Nederland geïnstalleerd, en hoe werden mensen voordien gewaarschuwd voor onheil? Te gast is Roelof van Gelderen van Museum Bescherming Bevolking in Grou, Friesland. (21:27) Ze wilde studeren in een tijd dat de universiteit voor vrouwen gesloten was. Ze wilde denken, schrijven en de wereld veranderen, terwijl een getrouwde vrouw wettelijk handelingsonbekwaam was. Geertruida Kapteyn-Muysken, geboren in 1855, zocht haar leven lang naar een manier om vrij te zijn en ontwikkelde een levensfilosofie die verbluffend modern is, zo ontdekte historicus Maite Karssenberg. Ze schreef de biografie Dubbelleven: Geertruida Kapteyn-Muysken en haar rebelse levensfilosofie, en vertelt meer. (34:54) De Neanderthaler. Jarenlang werd hij gezien als het achterlijke achterneefje van de mens: een logge en dommige holbewoner. Een evolutionaire zijstraat die het uiteindelijk af moest leggen tegen ons, de slimme Homo sapiens. Maar de afgelopen jaren brokkelt dat beeld in hoog tempo af. Uit DNA-bewijs rijst zelfs de vraag op: waren die Neanderthalers misschien helemaal geen aparte mensensoort? We weten ook dat Neanderthalers lijm maakten, sieraden droegen, en zorgden voor gehandicapte groepsgenoten. Nu blijkt zelfs dat ze aan prehistorische tandheelkunde deden. Vorige week werd bekend dat een kies uit Siberië krassporen laat zien van een stenen tandartswerktuig, gebruikt om de pijn van een ontstoken kies te verlichten. Om dit verder te duiden is Gerrit Dusseldorp te gast, archeoloog aan de Universiteit Leiden. (45:58) Elke week bespreken we historische tips met afwisselend Nadia Bouras, Wim Berkelaar, Bart Funnekotter, Sanne Frequin, en Fresco Sam-Sin. Deze week is de beurt aan Wim Berkelaar. Hij bespreekt twee boeken en een tentoonstelling: Deftig rechts in het gedrang - Meine Henk Klijnsma Trui van Lier, Utrechtse verzetsvrouw - Jim Terlingen Ongehoord, verzamelde vrouwen - Museum Gouda (01:01:08) De tijd, hoe onvoltooid ook, is er altijd geweest. Toch? Misschien hebben we hem niet altijd hetzelfde gemeten en beleefd. Historicus en tijdreiziger Philip Dröge maakte een reis rond de wereld om plekken te bezoeken waar de geschiedenis van de tijd een klein beetje tastbaarder wordt. De verhalen zijn te vinden in zijn nieuwe boek De Tijdreiziger en hij is bij ons te gast. (01:14:42) OVT Doc: Uit de pas, Het vrijgevochten leven van danseres Darja Collin (Deel 1) Ze was vrijgevochten, gedreven, getalenteerd en van grote betekenis voor de dans: Darja Collin, de eerste Nederlandse danseres die internationaal doorbrak. Programmamaker Katinka Baehr maakte samen met Arend Hulshof, die het boek Alleen in dans kon zij wonen over haar schreef, een tweedelige documentaire. Over haar avontuurlijke leven, haar dans en haar (korte en ongelukkige) huwelijk met schrijver, dichter en scheepsarts Slauerhoff. Vandaag deel twee, met onder andere Edmee Monod de Froideville en de avonturen die zij en Darja samen meemaakten. Meer info: https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-24-mei-2026
May 17 · 1 hr 42 min
OVT | Examenfouten over China, Antonio Gramsci, Seks als machtspolitiek in Indië
(01:24) Het is weer examentijd. Deze week zitten meer dan honderdduizend scholieren over hun centraal schriftelijke examen gebogen. Voor vwo-leerlingen met het vak geschiedenis hoort daar een flink blok over China bij. Examentrainer Ellie van Eijk bekeek de stof waarmee ze zich voorbereiden en sloeg alarm: er staan gewoon fouten in. Verkeerde data, fout gespelde plaatsnamen en soms zelfs informatie die ronduit niet klopt. Hoe kan dat? En wat zegt het over de manier waarop wij de Chinese geschiedenis onderwijzen? Sinoloog, mantsjoeroloog en voormalig docent vakdidactiek in Leiden Fresco Sam-Sin vertelt meer, samen met koreanist en historicus Van Eijk, die de kwestie op LinkedIn aankaartte. (19:06) Zeg Texel en je denkt aan schapen. Wie met de boot aankomt, ziet de ansichtkaart vrijwel meteen tot leven komen: witte ooien op groene dijken, lammetjes in de lentezon. Maar de Texelse schapenhouderij staat economisch op omvallen. Er zijn voor het eerst in de geschiedenis minder schapen dan mensen, en de schapenstand blijft maar dalen. Wat blijft er over van het imago van het eiland als de markt de eeuwenoude band tussen Texel en schaap lijkt te gaan breken? We praten erover met schrijver en Texelaar Lodewijk Dros. (31:16) Van Slavoj Žižek tot Rutger Bregman tot Bart de Wever: de Italiaanse communist Antonio Gramsci wordt gretig aangehaald door politieke denkers. Terwijl hij zijn belangrijkste teksten zo’n 100 jaar geleden in gevangenschap schreef. Is dat omdat zijn tijd, van opkomend fascisme, politiek geweld en autoritaire leiders zo lijkt op de onze? En waarom dweept ook extreemrechts met hem? We vragen het Arthur Weststeijn, filosoof, historicus en intussen ‘s lands grootste Gramsci-kenner. Hij maakte een nieuwe vertaling en schreef een inleiding bij het nieuw verschenen Notities uit de gevangenis van Gramsci. (43:44) Elke week bespreken we historische tips met afwisselend Nadia Bouras, Wim Berkelaar, Bart Funnekotter, Sanne Frequin, en Fresco Sam-Sin. Deze week is de beurt aan Nadia Bouras. Zij bespreekt twee boeken en een tentoonstelling: De bezetting - Sanne Thierens Het boek van de verdwijning - Ibtisam Azem (vert. Djûke Poppinga) Kho Liang Ie – Mid-Century Modernist - Stedelijk Museum Amsterdam (55:47) Het kan op het eerste gezicht misschien een beetje een lugubere oproep lijken: afgelopen week riep genealogieplatform Geneanet mensen op om met Hemelvaart naar een begraafplaats te gaan en daar graven op de foto te zetten. Toch zit er een serieuze boodschap achter. Elk jaar verdwijnen er duizenden grafstenen door verval, ruiming en achterstallig onderhoud, en daarmee gaat ook vaak een tastbaar stuk familiegeschiedenis verloren. Met het initiatief Red onze grafstenen probeert Geneanet dat verlies te beperken. Vrijwilligers leggen grafzerken en gedenktekens vast en uploaden die in een vrij toegankelijke databank. Inmiddels zijn er zo meer dan acht miljoen graven gedocumenteerd door ruim 32.000 mensen wereldwijd. Te gast is Angelo Verbrugge, vrijwilliger bij Geneanet. (01:01:19) In de voormalig Nederlandse kolonie in Indië liepen veel machtsdynamieken door elkaar heen; de aanwezigheid van de VOC, verschillende geloofsovertuigingen en bijvoorbeeld de aanwezigheid van lokale heersers. Minder bekend is de cruciale rol die seks had in de kolonie. Antropoloog Lizzy van Leeuwen nam seks als uitgangspunt om de wisselwerking tussen de overheersten en overheerser te beschrijven, wat resulteerde in haar nieuwe boek Indehoy! Geschiedenis van seks in Indië, 1602-1942. (01:15:24) OVT Doc: Uit de pas, Het vrijgevochten leven van danseres Darja Collin (Deel 1) Ze was vrijgevochten, gedreven, getalenteerd en van grote betekenis voor de dans: Darja Collin, de eerste Nederlandse danseres die internationaal doorbrak. Programmamaker Katinka Baehr maakte samen met Arend Hulshof, die het boek Alleen in dans kon zij wonen over haar schreef, een tweedelige documentaire. Over haar avontuurlijke leven, haar dans en haar (korte en ongelukkige) huwelijk met schrijver, dichter en scheepsarts Slauerhoff. Vandaag deel één. Meer info: https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-17-mei-2026
May 10 · 1 hr 42 min
OVT | Russische parade zonder tanks, Transgender pioniers, Maniakale Mozart in ‘Amadeus’
(01:34) Poetin viert een versoberd feestje. Jaarlijks vindt op 9 mei in Moskou de militaire parade plaats waarbij de overwinning op de nazi’s wordt gevierd. Maar dit jaar zullen er geen tanks, trucks, raketten en pantservoertuigen meerollen met de militairen. En dat terwijl de onvrede over de Russische oorlog in Oekraïne groeit en die oorlog niet bepaald lekker verloopt voor de Russen. Heeft zo’n uitgeklede optocht nog wel het beoogde resultaat? En waar komt het fenomeen van de militaire parade eigenlijk vandaan? We vragen het aan Mart de Kruif, Ruslandkenner en voormalig commandant Landstrijdkrachten. (11:38) Miloš Forman's Oscarwinnende biopic Amadeus, over de geniale componist Wolfgang Amadeus Mozart, is opnieuw te zien in de Nederlandse bioscopen. Een wervelende, extravagante film met daarin een Mozart die even briljant als kinderlijk is, en daarbij de starre, Apollinische huiscomponist Antonio Salieri tegenover zich moet dulden. In het 18e eeuwse Wenen ontvouwt zich een tweestrijd die draait om geestesdrift, jaloezie en de vraag wat het met een mens doet om in de omloop van een uitzonderlijk talent terecht te komen. Te gast is Claudia Rumondor, componist en musicoloog. Rumondor studeerde af op de film en heeft hem net weer in 4K bewonderd. (24:34) Honderd jaar geleden bood de arts Magnus Hirschfeld in het Berlijnse Institut für Sexualwissenschaft revolutionaire hulp aan transgender personen. Dit eerste seksuologisch onderzoekscentrum ter wereld werd een toevluchtsoord voor wat toen bekendstond onder de naam ‘travestie’, en hielp de eerste mensen aan geslacht veranderende operaties. Alex Bakker is historicus en zelf transman, en schreef in zijn nieuwe boek Transgender pioniers over dit revolutionaire instituut en de eerste mensen die daar een transitie ondergingen. Hij is te gast om te vertellen hoe dit instituut ruimte kreeg in Berlijn, maar ook hoe het net zo snel weer kon verdwijnen. (37:50) Elke week bespreken we historische tips met afwisselend Nadia Bouras, Wim Berkelaar, Bart Funnekotter, Sanne Frequin, en Fresco Sam-Sin. Deze week is de beurt aan Sanne Frequin. Zij bespreekt twee boeken en een tentoonstelling: We moeten het over de klassieken hebben - Mary Beard (vert. Marga Blankestijn De limes als legende - Koen Ottenheym Gerard van Honthorst - In alles anders dan Rembrandt - Tentoonstelling in het Centraal Museum (51:38) Het waren historische excuses op 1 juli 2023, toen Koning Willem Alexander spijt betuigde voor het Nederlandse slavernijverleden. In veel opzichten was dit het resultaat van een steeds groter groeiend bewustzijn van het reusachtige onrecht van de transatlantische slavenhandel en het grote aandeel van Nederland daarin. Maar toch wringt er volgens sommige mensen nog genoeg aan dit verhaal. Leendert van der Valk is zo iemand. Hij is journalist en schreef het boek Vergeten plekken, vergeten mensen – Atlas van het Nederlandse slavernijverleden. Met dat boek wil hij laten zien hoeveel breder, langer en ook grootschaliger het Nederlandse slavernijverleden was dan we over het algemeen denken. (01:04:09) OVT Doc: Chanel Nº 5: spiegel van de tijd Geen parfum is zo beroemd als Chanel Nº 5. Sinds het ontstaan 105 jaar geleden doen er veel verhalen de ronde over het parfum. Dat Marilyn Monroe 's nachts een paar druppels droeg bij wijze van onzichtbare nachtjapon, dat er wereldwijd iedere 30 seconden een fles wordt verkocht, dat Coco Chanel de geur liet maken om het verdriet over haar verongelukte minnaar te verwerken. Samen met vier kenners probeert documentairemaker Laura Stek de ontstaansgeschiedenis te achterhalen en feit van fictie te scheiden. Zo stuit ze op verhalen over de positie van de vrouw aan het begin van de twintigste eeuw, over modernisering in de parfumindustrie, maar ook op de zwarte bladzijden van Chanels biografie. Met kunsthistoricus en geurwetenschapper Caro Verbeek, geurontwerper Frank Bloem, 'Perfume Professor' Jessica Murphy en boekontwerper en Chanel Nº 5-drager Irma Boom. Een documentaire van Laura Stek. Meer info: https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-10-mei-2026
May 3 · 1 hr 44 min
OVT | OPEC in crisis, Het bloedige verhaal achter 1 mei, Henna als cultureel erfgoed
(02:10) Deze week stapten de Verenigde Arabische Emiraten na bijna 60 jaar uit OPEC. En dat zou het einde in kunnen luiden van dit kartel van olieproducerende landen. In 1960 werd het opgericht door voormalig gekoloniseerde landen als tegenhanger van Westerse oliebedrijven, en het is bedacht door een zuinige Venezolaan. Wat is de invloed van OPEC geweest, en hoe nabij is het einde? Te gast is Lucia van Geuns, energiedeskundige bij het The Hague Center for Strategic Studies. (12:26) Het is dit weekend precies 140 jaar geleden: de Haymarket-affaire. Wat klinkt als een onschuldig akkefietje, was in werkelijkheid een escalerende reeks protesten en geweldsincidenten tussen stakende arbeiders en de politie in Chicago. Op 1 mei 1886 begon het als een arbeidersstaking voor de 8-urige werkweek, en op 4 mei eindigde het in een bloedbad — én het vormde de aanleiding voor de internationale Dag van de Arbeid, die bijna overal jaarlijks op 1 mei wordt gevierd. Waarom waren die vroege meidagen zo belangrijk, en wat zegt dit over de Amerikaanse arbeidersbeweging van toen? Daarover hebben we het met Dennis Bos, sociaal historicus. (24:22) Henna wordt vaak over het hoofd gezien als drager van Marokkaanse cultuur. En ook Abdelkader Benali maakte zich hieraan schuldig, schrijft hij in zijn nieuw verschenen boek Henna. Deze zondag is de auteur bij ons te gast. Hij vertelt over een geschiedenis van cultureel erfgoed, onderdrukking, vrouwelijke weerbaarheid en kracht. (37:03) Elke week bespreken we historische tips met afwisselend Nadia Bouras, Wim Berkelaar, Bart Funnekotter, Sanne Frequin, en Fresco Sam-Sin. Deze week is de beurt aan Wim Berkelaar. Hij bespreekt twee boeken en een podcast: Hoop doet leven - Maarten de Wit Mussert, reis naar het kwaad - Auke Kok De Joodse Raad van Twente – EO (53:42) De Deltawerken, de elektrische auto en de fasecontrastmicroscoop. Drie hele verschillende uitvindingen die één ding gemeen hebben. Ze zijn bedacht door iemand uit Noord-Nederland: Groningen, Friesland of Drenthe. Door de geschiedenis heen zijn er veel meer gouden vondsten gedaan in onze bovenste provincies. Dat vinden de vier makers van het boek Geluid van het Noorden, dat deze week uitkomt. Te gast zijn de Groninger broers Thijs en Wijnand Helfrich. Thijs is muzikant en historicus, en Wijnand is muzikant en Hoogleraar Chirurgische Oncologie. (01:09:52) OVT Doc: De laatste der Franciscanen In de moerasjungle van de zuidkust van West Papoea leven stammen als de Asmat en de Marind. Zij kregen hier in de koloniale tijd, toen het gebied nog Nederlands Nieuw Guinea heette, vooral bekendheid door verhalen over koppensnelpraktijken en kannibalisme. En juist daar streken na de oorlog verschillende katholieke bedelordes neer. Vooral Franciscaner missionarissen waren goed vertegenwoordigd. Zij gingen een dans aan met de lokale stammen die verrassend uitpakte. Luister naar: De laatste der Franciscanen. Een documentaire van Jan Maarten Deurvorst. Meer info: https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-3-mei-2026
April 26 · 1 hr 44 min
OVT | 250 jaar Illuminati, Het einde van pacifistisch Japan, Hoe franchises Hollywood overnamen
(01:31) “Dear God, I wonder can you save me / Illuminati want my mind, soul and my body”, rapte Jay Z in 1996. Het is een referentie die de oprichter van de Illuminati, Adam Weishaupt, ongetwijfeld verbaasd zou hebben. Op 1 mei is het precies 250 jaar geleden dat Weishaupt zijn herenclub oprichtte in Beieren. Hoe kan een klein historisch genootschap zo’n lange schaduw werpen op het heden? En wie waren die ‘schimmige’ Illuminati nou in de werkelijkheid? Historici Hanne Nijtmans, gespecialiseerd in Amerikaanse complottheorieën en Helmer Helmers, kenner van vroegmoderne complottheorieën, vertellen meer. (18:58) Deze week maakte de Japanse premier Sanae Takaichi bekend dat Japan voortaan de export van dodelijke wapens toestaat. Het was decennialang ondenkbaar voor een land dat bij wet het recht op oorlog had afgezworen. Dat verbod gaat terug tot de zomer van 1945, toen Japan in puin lag en er onder de hoede van de Amerikaanse generaal MacArthur een pacifistische grondwet uit de grond werd gestampt. Generaties Japanners groeiden op met het idee dat ze een vredesnatie waren, en waren daar trots op. Wat gebeurt er wanneer die nationale identiteit na 80 afgepeld wordt? Te gast is Casper Wits, sinoloog en japanoloog aan Universiteit Leiden. (30:19) De succesformule achter de grote blockbusters uit Hollywood is in de recente geschiedenis enorm veranderd. Waar de filmzalen in de jaren negentig volstroomden voor films zoals Titanic, leven we nu al even in het ‘franchise’-tijdperk van Marvel, Star Wars en Harry Potter. Dan Hassler-Forest, mediawetenschapper verbonden aan de Universiteit Utrecht, laat met zijn nieuwe boek Fast and Furious Franchising zien hoe het medialandschap de afgelopen 25 jaar is opgeschoven, met de even oude Fast and Furious-filmreeks als case study. Zondag praat hij ons bij over de grote transformatie van de filmindustrie van begin 21e eeuw. (44:49) Elke week bespreken we historische tips met afwisselend Nadia Bouras, Wim Berkelaar, Bart Funnekotter, Sanne Frequin, en Fresco Sam-Sin. Deze week is de beurt aan Fresco Sam-Sin. Hij bespreekt twee boeken en een tentoonstelling: - The Secret History of the Mongols – Onbekend (vert. Christopher P. Atwood) - Autisme, een biografie - Niels Springveld - Vorm en vaderland - Design Museum Den Bosch (57:15) Wat valt er te zien als we uitzoomen op Nederland? Een trotse kleine natie die al eeuwen zijn eigen koers vaart, of toch eerder een regionale entiteit? Louis Sicking stelde het boek Nederland als provincie samen en beslaat daarmee de grote breedte van onze geschiedenis: van het Romeinse Rijk tot de Europese Unie. Hij laat zien dat zelfstandigheid eerder uitzondering dan regel was, en dat veel van wat wij ‘typisch Nederlands’ noemen juist van buiten onze landsgrenzen komt. (01:07:15) OVT Doc: Post uit Parijs Sanne Bruinier was een eigengereide kunstenares uit Den Haag die eind 19e eeuw tegen alle conventies in alleen naar Parijs reisde om daar schilderlessen te nemen. Ze bewoog zich in artistieke kringen waar alles gebeurde. Dat het voor haar als vrouw een stuk ingewikkelder was dan voor mannelijke kunstenaars vond ze onaanvaardbaar. Dat ze bijvoorbeeld twee keer zoveel moest betalen voor de kunstacademie. Hoe zat dat? En wie was deze vrouw over wie pas onlangs meer bekend is geworden door twee spectaculaire vondsten. Luister naar: Post uit Parijs. Het kunstenaarsleven van Sanne Bruinier. Een documentaire van Renate van der Zee Meer info: https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-26-april-2026
April 19 · 1 hr 43 min
OVT | Paus Leo en ‘Jezus’ Trump, Hannie Schaft herleeft, Shere Hite’s seksuele revolutie
(01:43) Washington en het Vaticaan liggen met elkaar in de clinch. In zijn paastoespraak riep de Amerikaanse paus Leo XIV op tot vrede in het Midden-Oosten. Ook zei hij dat God nooit oorlogen zou zegenen. Daarop noemde Trump de paus "vreselijk wat betreft internationale betrekkingen”, en dreigde vicepresident Vance dat de paus "voorzichtig moet zijn.” Als kers op de taart twitterde Trump een afbeelding van zichzelf als Jezus, die hij daarna weer verwijderde. Daarna hervatte het gevecht weer. Is dit nou een unieke clash, of zijn er vergelijkbare voorbeelden uit het verleden waarin de wereldlijke macht de geestelijke macht de les te las? Te gast is oud-OVT-collega en paus-kenner Jos Palm. (17:49) Het was tijdens de Gouden Eeuw en vogue: in de ontvangsthallen van paleizen en herenhuizen liet je afbeelden welke veldslagen je had gewonnen en met welke werelddelen je contact had. Met als summum de wandschildering rondom de grote trap in Paleis het Loo in Apeldoorn. Op deze muren ontvouwt zich het één na grootste schilderij van Nederland. Het is een bijzonder kleurrijk schouwspel: met papegaaien, Oriëntaalse vergezichten én maar liefst zeven weelderig uitgedoste edellieden uit het Ottomaanse Rijk. Maar hoe zijn deze heren in Apeldoorn beland? Deze vraag hield Museumcurator en kunsthistoricus Hanna Klarenbeek al even bezig, en was de aanleiding voor een nieuwe tentoonstelling in Paleis het Loo. Deze zondag is Hanna te gast om haar bevindingen te delen. (25:31) Het meisje met het rode haar is vanaf volgende week weer in de bioscoop te zien. De klassieker uit 1981 maakte van Hannie Schaft een nationale held, maar deed ook veel stof opwaaien bij het brede publiek. Regisseur Ben Verbong is te gast om te vertellen over de impact van zijn film. Net als schrijver Sophie Poldermans: zij raakte op de middelbare school al geïnteresseerd in het verhaal van Hannie Schaft en andere verzetsvrouwen, en schreef over haar het boek Desnoods met wapens. (41:02) Elke week bespreken we historische tips met afwisselend Nadia Bouras, Wim Berkelaar, Bart Funnekotter, Sanne Frequin, en Fresco Sam-Sin. Deze week is de beurt aan gastrecensent Eva Peek. Zij bespreekt twee boeken en een podcast: De leeuw en de eenhoorn – George Orwell (vert. Thomas Heij) Rusland, Een strijd tegen moderniteit - Alexander Etkind Monster van de maand: Cycloop - Verleden Verteld (52:49) In 1976 verscheen een boek dat Amerika deed schrikken. The Hite Report liet onomstotelijk zien: de meeste vrouwen komen niet klaar van penetratie. Er werden miljoenen exemplaren van het boek verkocht en de vrouw erachter, Shere Hite, werd ongevraagd het gezicht van een seksuele revolutie. Maar daarna verdween ze. Rosa Campbell heeft haar verhaal opgeschreven in The Book That Taught the World to Orgasm and Then Disappeared. Waarom moest Shere Hite verdwijnen? En wat zegt het over hoe we met vrouwelijke seksualiteit omgaan, toen en nu? Daarover praten we met historicus Lotte Houwink ten Cate. (01:07:10) OVT Doc: Gevaarlijke boeken! In de historische bibliotheek van Teylers Museum staan verschillende wetenschappelijke boeken die door de eeuwen heen verboden zijn door de Kerk of de Staat. Maar de laatste jaren worden weer steeds meer boeken verboden – en niet alleen in het Amerika van Donald Trump. Wat zijn de gevolgen van het uitwissen van informatie? En welke boeken liggen onder vuur? De tentoonstelling Gevaarlijke boeken – 500 jaar Wetenschap onder vuur in Teylers Museum gaat over de geschiedenis van censuur in Amerika en Europa. In OVT Doc daarom de documentaire ‘Gevaarlijke boeken!’ die programmamaker Dide Vonk maakte voor het Museum. Meer info: https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-19-april-2026

Showing 1–20 of 23 episodes