Doktor z TikToka

Cześć, jestem Konrad, popularyzuję naukę na TikToku i Instagramie!

Play

Open in

23 episodes
Avg 27 min
Polish

Episodes 23

Newest Oldest Longest

All20 Unplayed20 In progress0 Played0

Counted on this page — what you have heard stays on this device, so it is not something the list can be paged by.

Sunday · 30 min
Dlaczego komary gryzą akurat ciebie?
Komary zabijają blisko milion ludzi rocznie i są najbardziej śmiercionośnymi zwierzętami świata, a mimo to większość z nas nie wie o nich prawie nic. Dlaczego jedne osoby są dla komarów magnesem, a inne mogą siedzieć tuż obok i pozostają nietknięte? Badacze z Uniwersytetu Rockefellera sprawdzili to eksperymentalnie: różnica atrakcyjności między ludźmi może być ponad 100-krotna i nie ma nic wspólnego ze słodką krwią.Pokażę ci, jak naprawdę wygląda ugryzienie komara (to precyzyjny zabieg chirurgiczny z użyciem sześciu wyspecjalizowanych igieł), jak komarzyca namierza ofiarę po dwutlenku węgla, zapachu stóp i cieple ciała, oraz dlaczego komary potrafią zapamiętać człowieka, który próbował je pacnąć. Sprawdzam też, co nauka mówi o popularnych sposobach na komary: dlaczego lampy owadobójcze mordują wszystko oprócz komarów (w badaniu terenowym krwiopijcy stanowili 0,22% zabitych owadów), czy czosnek i witamina B w ogóle działają i które pułapki rzeczywiście zmniejszają liczbę ugryzień.Będzie też o malarii i o tym, jak pasożyt przechytrza nasz układ odpornościowy, o komarach wegetarianach, które nigdy nie piją krwi, oraz o tym, czemu całkowite wytępienie komarów skończyłoby się ekologiczną katastrofą.Po tym filmie spojrzysz na bzyczenie nad uchem zupełnie inaczej. Chociaż pewnie i tak sięgniesz po packę.Źródła:1. https://www.cdc.gov/mosquitoes/about/index.html2. https://blogs.ifas.ufl.edu/news/2018/07/12/uf-study-mosquito-that-feeds-on-worms-leeches-can-carry-deadly-diseases/3. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5369149/4. https://www.youtube.com/watch?v=rD8SmacBUcU5. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4549640/6. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9267633/7. https://www.youtube.com/watch?v=IwIsrhUncD88. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2847473/9. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10597479/10. https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371%2Fjournal.pone.022344711. https://www.mosquito.org/assets/pdf/2017/12. https://www.youtube.com/watch?v=Hz_DslzN2IA&t=2s13. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK585164/14. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/7548953/15. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25650005/16. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8641859/17. https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/016947589610002818. https://link.springer.com/article/10.1007/BF0196492519. https://www.nature.com/articles/s41467-022-28195-x20. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6771430/21. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3833289/22. https://www.youtube.com/watch?v=I66VySLTwW023. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3130231/24. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/41894285/25. https://www.youtube.com/watch?v=V6rRifwIaio26. https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S009286742201253327. https://biostor.org/reference/7668128. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/10977894/29. https://www.mosquitoes.org/files/404319132/MVCAC-DPEIR_APP-E_-Alt-Rpt_072314.pdf30. https://academic.oup.com/jme/article/51/2/408/88269031. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4631065/32. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6532582/33. https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371%2Fjournal.pone.0185809
August 24 · 24 min
Gdzie są wszystkie obce cywilizacje?
Pierwszy sygnał, jaki w 1960 roku złapał program SETI, nie przyszedł z gwiazd. Najprawdopodobniej nadawał go amerykański samolot szpiegowski U-2. Tak zaczęła się historia naukowych poszukiwań obcych cywilizacji, która do dziś nie przyniosła ani jednego potwierdzonego sygnału. I właśnie dlatego warto ją opowiedzieć: żeby zrozumieć, czemu mimo wszystko SETI ma sens.Zaczynamy od Franka Drake'a i projektu Ozma, czyli od radioteleskopu w Green Bank wycelowanego w Tau Ceti i Epsilon Eridani. Potem spotkanie „Zakonu Delfina" z młodym Carlem Saganem i noblistą Melvinem Calvinem, na którym powstało równanie Drake'a. Tłumaczę, dlaczego ten wzór jest najgorzej rozumianą rzeczą w całej historii poszukiwań obcych i czemu jego ostatni parametr, długość życia cywilizacji technicznej, mówi więcej o nas niż o kosmitach. Dalej: skąd się bierze paradoks Fermiego, dlaczego w poszukiwaniach obcych największym problemem jest nasz własny hałas radiowy, czym są technosygnatury (freony w atmosferze egzoplanety, światła miast, ciepło odpadowe wokół gwiazdy) i co kryje się w sporze o METI, czyli o to, czy sami powinniśmy nadawać. Jest też paradoks słuchacza i obserwacja, że Ziemia z roku na rok cichnie.Źródła:1. Cocconi G., Morrison P., „Searching for Interstellar Communications", Nature 184, 844-846 (1959)https://aporcel.wordpress.com/wp-content/uploads/2023/11/seti-cocconi-morrison-nature-1959.pdf2. Dyson F. J., „Search for Artificial Stellar Sources of Infrared Radiation", Science 131, 1667-1668 (1960)https://www.science.org/doi/10.1126/science.131.3414.16673. Temming M., Crider A., „The Order of the Dolphin: Origins of SETI", AAS Meeting #227, id.114.01 (2016)https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2016AAS...22711401T/abstract4. SETI Institute, „Project Ozma"https://www.seti.org/research/seti-101/project-ozma/5. SETI Institute, „SETI Research"https://www.seti.org/research/seti-101/seti-research/6. SETI Institute, „SETI@home update: 21 years of citizen science"https://www.seti.org/news/seti-at-home-update-21-years-of-citizen-science/7. Berkeley SETI Research Center, „Breakthrough Listen"https://seti.berkeley.edu/listen/8. NASA Ames, „Commemorating the Anniversary of the Drake Equation"https://www.nasa.gov/centers-and-facilities/ames/commemorating-the-anniversary-of-the-drake-equation/9. NASA Science, „Searching for Signs of Intelligent Life: Technosignatures"https://science.nasa.gov/universe/search-for-life/searching-for-signs-of-intelligent-life-technosignatures/10. NASA, „NASA Study to Find an Extraterrestrial Civilization: Pollution Could Be the Solution"https://www.nasa.gov/news-release/nasa-study-to-find-an-extraterrestrial-civilization-pollution-could-be-the-solution/11. METI International, „Mission"https://meti.org/en/mission12. Science News, „Can you hear me now?"https://www.sciencenews.org/article/can-you-hear-me-now13. The Aviationist, „Shot Down 60 Years Ago Today: We Visit Gary Powers' U-2 In Moscow Now" (2020)https://theaviationist.com/2020/05/01/shot-down-60-years-ago-today-we-visit-gary-powers-u-2-in-moscow-now/14. TheSkyLive, „Tau Ceti"https://theskylive.com/sky/stars/tau-ceti-star15. TheSkyLive, „Epsilon Eridani (Ran)"https://theskylive.com/sky/stars/ran-epsilon-eridani-star16. alejakto.pl, „Ile jest gwiazd w kosmosie"https://alejakto.pl/ile-jest-gwiazd-w-kosmosie/
August 17 · 26 min
Jak przeżyć 400 lat w kosmosie? Projekt Chrysalis
Chrysalis to zwycięski projekt statku pokoleniowego z konkursu Project Hyperion: walec o długości 58 kilometrów, który miałby zawieźć 1500 osób do Proximy Centauri. Podróż potrwa około 400 lat. To znaczy, że ludzie, którzy wejdą na pokład, nigdy nie zobaczą celu. Dotrą do niego dopiero ich potomkowie, kilkanaście pokoleń później.Sprawdzam, jak miałaby działać ta latająca kolonia. Napęd termojądrowy i 2,4 miliarda ton masy startowej (dla porównania: ISS waży 420 ton). Sztuczna grawitacja z pięciu obracających się pierścieni i windy kursujące między warstwami, które kręcą się w przeciwnych kierunkach. Dziesięć biomów z prawdziwą glebą, kosmiczna wersja średniowiecznej trójpolówki i dieta, w której mięso pochodzi wyłącznie z laboratorium. Do tego reguły życia społecznego, które z ziemskiej perspektywy brzmią niepokojąco: kolektywne wychowanie dzieci, rozpisany procentowo czas pracy i zero emerytury.Za projektem stoi interdyscyplinarny zespół (astrofizyk, architekt, ekonomistka, psycholożka i inżynierka środowiska), a sama idea sięga prac Konstantina Ciołkowskiego z 1903 roku. Autorzy proponują też próbę generalną przed startem: odizolowaną kolonię na Antarktydzie, która przez 70-80 lat symulowałaby warunki misji.Na końcu zostaje pytanie, którego nie da się uniknąć. Pierwsze pokolenie wybierze tę misję dobrowolnie, ale każde kolejne urodzi się już na pokładzie, bez prawa głosu. Czy taką podróż w ogóle wolno zacząć? I czy wy zdecydowalibyście się wsiąść?Tutaj można poczytać więcej o Chrysalis i obejrzeć projekt: https://www.canva.com/design/DAGmr3ubC8E/LHHAeeAIGGQe_TkZVs-PXA/view?utm_content=DAGmr3ubC8E&utm_campaign=designshare&utm_medium=affiliate&utm_source=Future%20PLC._221109&utlId=hcfa85973cc&clickId=2a73oOyGXxycRusWllRuDyI5Ukpx-83hjxfnWw0&irgwc=1#9
July 14 · 22 min
Miodożer: ile z tej legendy to w ogóle prawda?
Ratel miodożerny uchodzi za najbardziej nieustraszone zwierzę świata: ma rozrywać mosznę bawołom, przeganiać lwy, zjadać kobry na śniadanie i być praktycznie nie do zabicia. Kłopot w tym, że większość tych rewelacji nie broni się w zderzeniu z nauką. Sprawdzam, skąd wzięła się historia o wygryzaniu jąder wielkim zwierzętom (i dlaczego od ponad 120 lat nikt jej nie potwierdził), czy słynna pancerna skóra rzeczywiście ma 6 milimetrów grubości, oraz czy miodożer faktycznie pryska cuchnącą wydzieliną jak skunks.Pod warstwą popkulturowej legendy kryje się zwierzę jeszcze ciekawsze, bo prawdziwe. Ratel ma jedną z najlepiej opisanych w przyrodzie odporności na jad węży, opartą między innymi na drobnej zmianie w budowie receptorów acetylocholiny, która elektrostatycznie odpycha neurotoksyny kobry. Poznasz Stoffela, samca budującego drabiny z błota i kamieni, żeby uciekać z wybiegu, dowiesz się, dlaczego młode gepardy wyglądają jak miodożery i na czym naprawdę polega jego współpraca z ptakami miodowodami.Źródła: https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0003347203922238https://ielc.libguides.com/sdzg/factsheets/ratel/behaviorhttps://www.youtube.com/shorts/3aQlVZzK6iYhttps://www.youtube.com/watch?v=Glg-nELDERUhttps://www.smithsonianmag.com/science-nature/honey-badgers-are-real-39896731/https://zslpublications.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1017/S0952836903003789https://www.youtube.com/watch?v=bZzHc3qmBiohttps://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25796346/https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33434458/https://www.earthtouchnews.com/natural-world/animal-behaviour/its-time-to-figure-out-just-how-smart-honey-badgers-really-are/https://www.youtube.com/watch?v=c36UNSoJenIhttps://www.youtube.com/shorts/ZcsTb3j0VVghttps://www.youtube.com/shorts/UWHrWiCkB2Mhttps://www.youtube.com/shorts/ClfNiExLqOkhttps://www.youtube.com/watch?v=hLG_Q8FJda0https://ewt.org/wp-content/uploads/2022/11/27.-Honey-Badger-Mellivora-capensis_LC.pdfhttps://www.semanticscholar.org/paper/The-Greater-Honeyguide%3A-Reciprocal-signalling-and-a-Fincham-Peek/4eba4cfd4a12581074f71ed71ecbb3d2e16f4444https://zslpublications.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/jzo.13093
May 29 · 22 min
Leniwce są dziwne
Leniwiec uchodzi za symbol ewolucyjnej porażki, ale to zwierzę potrafi utrzymać 100% masy swojego ciała na jednej kończynie przez 10 minut, obrócić głowę o 330 stopni i nosić w futrze grzyby zdolne hamować wzrost komórek raka piersi. Georges Buffon w 1749 roku nazwał je najniższą formą istnienia. Mylił się dokładnie tak bardzo, jak to możliwe.W filmie pokazuję, dlaczego leniwce to nie niedoróbka, tylko majstersztyk minimalizmu. Sprawdzamy, jak ich przodkowie wielkości mamuta rozsiewali awokado, zanim wyginęli z ręki człowieka. Tłumaczę, czemu leniwce złamały żelazną zasadę siedmiu kręgów szyjnych, której trzymają się wszystkie ssaki od myszy po żyrafę, i jak ten "konstrukcyjny fakap" dał im peryskopową głowę. Wchodzimy też w najdziwniejszą hipotezę współczesnej zoologii: czy leniwiec schodzi z drzewa za potrzebą po to, żeby hodować w swoim futrze glony, korzystając z pomocy ciem.Sięgam do katalogu Buffona, badań nad rozwojem embrionalnym kręgosłupa, pomiarów metabolizmu i pracy z 2014 roku, w której z sierści leniwców wyizolowano 84 szczepy grzybów. Część z nich okazała się aktywna przeciwko malarii, chorobie Chagasa i bakteriom lekoopornym.Jak to możliwe, że zwierzę funkcjonujące na oparach paliwa przetrwało 30 milionów lat, kiedy jego potężni krewni nie dali rady? Odpowiedź jest mniej oczywista, niż się wydaje.Źródła:1. https://www.youtube.com/watch?v=4TMvd1tI8jk2. https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cd/Bicho_pregui%C3%A7a_no_N%C3%BAcleo_Picinguaba.jpg/250px-Bicho_pregui%C3%A7a_no_N%C3%BAcleo_Picinguaba.jpg3. https://www.biolib.cz/IMG/GAL/BIG/394051.jpg4. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10618861/5. https://www.cam.ac.uk/research/news/how-sloths-got-their-long-neck6. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10618861/7. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3120709/8. https://zslpublications.onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/jzo.130419. https://journals.biologists.com/jeb/article/223/14/jeb218370/224513/Keep-calm-and-hang-on-EMG-activation-in-the10. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4389270/11. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4389270/12. https://www.youtube.com/watch?v=BTRUqdH8IqQ&t=1s13. https://www.scielo.sa.cr/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S1659-4266202100010001514. https://royalsocietypublishing.org/rspb/article-abstract/281/1778/20133006/77033/A-syndrome-of-mutualism-reinforces-the-lifestyle?redirectedFrom=fulltext15. https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.008454916. https://www.youtube.com/watch?v=_bvDsn17Fz017. https://www.youtube.com/watch?v=bLzQk13JBMM
May 29 · 23 min
Prawda o rekinie polarnym
Rekin polarny, znany też jako rekin grenlandzki, to najdłużej żyjący kręgowiec na Ziemi: część osobników dożywa ponad 400 lat, a rekordzista prawdopodobnie przekroczył 500. To znaczy, że w lodowatych wodach Arktyki wciąż pływają zwierzęta, które urodziły się, zanim Magellan opłynął świat.Zobaczysz, jak ten gatunek łamie podstawowe zasady biologii kręgowców. Mózg ma wielkości kurzego jaja, pływa wolniej od spacerującego człowieka (około 1 km/h), a mimo to skutecznie poluje dzięki elektrorecepcji i fenomenalnemu węchowi. U niemal wszystkich osobników z rogówki oka zwisa kilkucentymetrowy pasożyt, a jego mięso śmierdzi moczem i jest tak toksyczne, że Islandczycy muszą je miesiącami przerabiać, zanim powstanie z niego hákarl.Skąd w ogóle wiadomo, że rekin ma kilkaset lat? Wiek udało się ustalić dopiero w 2016 roku, analizując soczewki oczu i radioaktywny węgiel z testów bomb jądrowych (wyniki opublikowano w Science). Z kolei zsekwencjonowany w 2024 roku genom, ponad dwa razy większy od ludzkiego, pokazuje, jak to zwierzę radzi sobie z nowotworami i naprawą DNA przez setki lat. Być może kryje się tam coś, co przyda się i nam.Jak wygląda życie stworzenia, które mogłoby pamiętać czasy króla Zygmunta Starego, gdyby tylko miało czym pamiętać? Źródła:1. https://www.nature.com/articles/s41598-019-46225-52. https://www.elasmo-research.org/education/white_shark/structure_brain.htm3. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29785345/4. https://www.nature.com/articles/191829a05. https://bioone.org/journals/journal-of-parasitology/volume-88/issue-3/0022-3395(2002)088%5b0474%3aOLAWAO%5d2.0.CO%3b2/OCULAR-LESIONS-ASSOCIATED-WITH-ATTACHMENT-OF-THE-COPEPOD-OMMATOKOITA-ELONGATA/10.1645/0022-3395(2002)088[0474:OLAWAO]2.0.CO;2.short6. https://www.nature.com/articles/s41467-025-67429-67. https://ars.els-cdn.com/content/image/3-s2.0-B978032391789600008X-f02-51-9780323917896.jpg8. https://geerg.ca/wp-content/uploads/2023/06/GS_27.jpg9. https://bestiarium.kryptozoologie.net/artikel/curiosity-of-the-day-inuit-tools-made-from-greenland-shark-jaws/10. https://polarjournal.net/greenland-sharks-still-the-great-unknowns/11. https://www.reddit.com/r/natureismetal/comments/70p2da/a_greenland_shark_preys_upon_an_unfortunate_seal/12. https://www.frontiersin.org/journals/marine-science/articles/10.3389/fmars.2019.00125/full13. https://snowbrains.com/friday-fun-2-canadians-save-shark-choking-moose/14. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27516602/15. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33027263/16. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/1801314/17. https://www.mdpi.com/2072-6651/2/9/228918. https://www.nafo.int/Portals/0/PDFs/sc/2018/scr18-041.pdf19. https://www.nature.com/articles/s41598-024-59202-4
May 9 · 21 min
Czy NASA mogła uratować załogę Columbii?
1 lutego 2003 roku, na 16 minut przed planowanym lądowaniem, prom kosmiczny Columbia rozpadł się nad Teksasem przy prędkości 20 tysięcy kilometrów na godzinę. Zginęło siedmioro astronautów, a tysiące fragmentów wahadłowca spadły na obszar dwóch stanów.Pokazuję, jak doszło do katastrofy STS-107 i dlaczego przyczyną nie był jedynie kawałek pianki izolacyjnej, który oderwał się od zbiornika 81 sekund po starcie. Prawdziwą przyczyną była decyzja administracyjna podjęta na orbicie, gdy NASA wiedziała o uderzeniu, miała narzędzia do oceny szkód i z nich nie skorzystała. Odtwarzam też cytat Jona Harpolda, który padł dzień przed powrotem załogi i który do dziś trudno czytać bez emocji.W filmie korzystam z ustaleń komisji admirała Harolda Gehmana (raport CAIB z 26 sierpnia 2003), z osobnego raportu o sekwencji rozpadu kabiny załogowej opublikowanego w 2008 roku, oraz z dokumentacji testów aerodynamicznych na panelach kompozytowych RCC. Wyjaśniam, dlaczego mechanizm tej tragedii był tym samym mechanizmem, który zniszczył Challengera 17 lat wcześniej, choć fizyka usterki wyglądała zupełnie inaczej.Na końcu opowiadam, co tak naprawdę przetrwało misję STS-107. Odpowiedź jest zaskakująca i mówi sporo o tym, co kosmos potrafi zrobić z życiem.Posortowałem 60 komentarzy z dokumentu według trzech kategorii: źródła merytoryczne, materiały wideo (do montażu/inspiracji), i pominięte zdjęcia/grafiki.Źródła1. NASA — strona oficjalna misji STS-107: https://www.nasa.gov/mission/sts-107/2. The Atlantic, "Columbia's Last Flight" (William Langewiesche, 2003): https://www.theatlantic.com/magazine/archive/2003/11/columbias-last-flight/304204/3. Raport CAIB, vol. 3, część 2 (govinfo.library.unt.edu): https://govinfo.library.unt.edu/caib/news/report/pdf/vol3/part02.pdf4. Smithsonian Magazine, "Shuttle Tiles": https://www.smithsonianmag.com/air-space-magazine/shuttle-tiles-12580671/5. NASA, "Remembering Columbia STS-107": https://www.nasa.gov/remembering-columbia-sts-107/6. NASA, "Remembering STS-107: Her Crew": https://www.nasa.gov/image-article/remembering-sts-107-her-crew/7. Wayne Hale's blog, "After Ten Years Working on the Wrong Problem": https://waynehale.wordpress.com/2013/01/13/after-ten-years-working-on-the-wrong-problem/8. UCSB American Presidency Project — przemówienie George'a W. Busha do narodu po utracie Columbii: https://www.presidency.ucsb.edu/documents/address-the-nation-the-loss-space-shuttle-columbia9. CRS Report (Congressional Research Service) RS21408: https://www.everycrsreport.com/files/20030224_RS21408_ad5a510c3aa5e66d760f027b1aa384f291e0ef13.pdf10. collectSPACE — wystawa pamięci Columbii / safety exhibit: https://www.collectspace.com/news/news-022708a-columbia-safety-exhibit-traveling-memorial.html11. Spaceflight Now, "20 Years After Columbia Disaster: Lessons Learned": https://spaceflightnow.com/2023/02/01/20-years-after-columbia-disaster-lessons-learned-still-in-sharp-focus-at-nasa/12. IEEE Spectrum, "How to Fix a NASA Disaster": https://spectrum.ieee.org/how-to-fix-a-nasa-disaster13. Semantic Scholar — Melis & Carney, "A Summary of the Space Shuttle Columbia Tragedy": https://www.semanticscholar.org/paper/A-Summary-of-the-Space-Shuttle-Columbia-Tragedy-and-Melis-Carney/00b3e71009903e51302b8b4fbb719bbc667c8214/figure/714. NASA Technical Reports Server (NTRS), publikacja 20030093634: https://ntrs.nasa.gov/citations/2003009363415. CBS News, "Worms Survived Space Shuttle Crash": https://www.cbsnews.com/news/worms-survived-space-shuttle-crash/16. NASA — strona oficjalna misji STS-114 (powrót programu po katastrofie): https://www.nasa.gov/mission/sts-114/
April 18 · 27 min
Tajemnica diabła tasmańskiego
Diabeł tasmański miał wyginąć do 2030 roku przez zaraźliwy nowotwór, który przenosi się przez ugryzienie. Tymczasem wszystko wskazuje, że będzie straszył w buszu jeszcze długo, bo zaczął ewoluować w tempie, które zaskoczyło naukowców. Największy mięsożerny torbacz świata radzi sobie z dwoma niezależnymi szczepami zakaźnego nowotworu (DFTD i DFT2), jego mleko zawiera peptydy hamujące wzrost komórek rakowych, a naturalna odporność niektórych populacji rozwija się w tempie widocznym międzypokoleniowo. Diabelski PR to osobna historia. Nazwę dostał od europejskich osadników, reputację mordercy owiec zbudował niesłusznie, a piekielny wizerunek utrwaliła kreskówka Warner Bros z 1954 roku. W rzeczywistości to gatunek zwornikowy ekosystemu Tasmanii, z najsilniejszym w przeliczeniu na masę zgryzem wśród ssaków lądowych, długimi wibrysami na głowie, ogonem magazynującym tłuszcz i wyjątkowo krwawym życiem rozrodczym. Samica rodzi do 40 młodych wielkości ziarnka ryżu, a szansę przeżycia ma tylko czwórka, która jako pierwsza dotrze do sutków w torbie. Samce potrafią więzić partnerki w norze nawet przez 8 dni. Film pokazuje też historię relacji diabła z wilkiem workowatym, rolę w wyginięciu tego drugiego, reintrodukcję na kontynentalną Australię po 3000 lat oraz fakap z wyspą Maria, gdzie ubezpieczeniowa kolonia diabłów wyżarła 3000 par pingwinów małych.Źródła:1. https://www.sciencedaily.com/releases/2011/06/110627151710.htm2. https://en.wikipedia.org/wiki/Bite_force_quotient3. https://royalsocietypublishing.org/rspb/article-abstract/272/1563/619/75766/Bite-club-comparative-bite-force-in-big-biting?redirectedFrom=fulltext4. https://link.springer.com/article/10.1007/s10914-022-09638-05. https://phys.org/news/2023-12-animals-tasmanian-devils-teeth.html6. https://connectsci.au/am/article-abstract/44/1/126/36155/Torn-limb-from-limb-the-ethology-of-prey7. https://www.semanticscholar.org/paper/A-Field-Study-of-Communication-and-Social-Behavior-Pemberton-Renouf/1dd3564293ee745eca5504bee74e7f2b7fe235288. https://ielc.libguides.com/sdzg/factsheets/tasmaniandevil/diet9. https://connectsci.au/zo/article-abstract/41/5/507/43099/A-Field-Study-of-Communication-and-Social-Behavior?redirectedFrom=fulltext10. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7345153/11. https://link.springer.com/rwe/10.1007/978-981-19-1282-5_62-112. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7614631/13. https://nre.tas.gov.au/conservation/threatened-species-and-communities/lists-of-threatened-species/threatened-species-vertebrates/save-the-tasmanian-devil-program/tasmanian-devils-faqs14. https://www.nature.com/articles/ncomms1268415. https://www.pnas.org/doi/abs/10.1073/pnas.071123610516. https://scifundchallenge.org/firesidescience/2016/04/11/amazing-marsupials/17. https://www.abc.net.au/news/2021-06-22/tasmanian-devils-decimate-wildlife-on-maria-island/100234550
April 12 · 33 min
BORELIOZA
Borelioza to jedna z najszybciej rosnących chorób zakaźnych w Europie — w Polsce zapadalność wzrosła ponad 13-krotnie w ciągu dwóch dekad. W tym filmie opowiadam pełną historię: od małego miasteczka Lyme w Connecticut, gdzie dwie zdeterminowane matki odkryły epidemię, której lekarze nie potrafili wyjaśnić, po współczesne kontrowersje, które podzieliły świat medycyny na dwa obozy.⚠️ Borelioza to też pole minowe pseudomedycyny. W filmie rozbieramy na czynniki pierwsze popularne "alternatywne metody leczenia boreliozy": biorezonans (aparat MORA), ozonoterapię, komory hiperbaryczne, srebro koloidalne, protokół Buhnera, a także kontrowersyjne wytyczne ILADS i ich wielomiesięczną antybiotykoterapię. Źródła:1. https://www.researchgate.net/publication/372963520_Lyme_Disease_and_Post-treatment_Lyme_Disease_Syndrome_Current_and_Developing_Treatment_Options2. https://thepharmacologist.org/lyme-disease/3. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3117402/4. https://www.nature.com/articles/ncomms17015. https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/08912963.2014.8976996. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12213884/7. https://www.mdpi.com/2076-2607/10/2/2128. https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S12864579163002969. https://www.mdpi.com/2076-2607/12/9/176610. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2785505/11. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11897061/12. https://www.cell.com/cell/fulltext/S0092-8674(20)31449-513. https://www.researchgate.net/figure/a-Schematic-representation-of-the-acquisition-development-and-transmission-of_fig2_34376071314. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/9532263/15. https://www.lymedisease.org/tick-lyme-transmission-time/16. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/41316418/17. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12672175/18. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12061448/19. https://www.mp.pl/pacjent/choroby-zakazne/choroby-odkleszczowe/co-warto-wiedziec/211967,czy-rumien-wedrujacy-zawsze-oznacza-borelioze20. https://ptbk.uken.krakow.pl/choroby-odkleszczowe/21. https://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(11)60103-7/abstract22. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10483257/23. https://www.gov.pl/web/psse-znin/borelioza--cicha-choroba-przenoszona-przez-kleszcze24. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4657537/25. https://www.escmid.org/esgbor/26. https://www.idsociety.org/ID-topics/infectious-disease/lyme-disease/27. https://podyplomie.pl/medical-tribune/26348,jak-leczyc-borelioze-konca-sporu-nie-widac28. https://en.wikipedia.org/wiki/International_Lyme_and_Associated_Diseases_Society29. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/1634816/30. https://academic.oup.com/ofid/article/12/3/ofaf017/795425231. https://atgmedic.pl/biorezonans/borelioza/32. https://www.thelancet.com/journals/lanepe/article/PIIS2666-7762(21)00119-8/fulltext33. https://www.gov.pl/web/rpp/podsumowanie-dzialan-rzecznika-praw-pacjenta-w-zakresie-leczenia-boreliozy-metoda-ilads-i-pierwsza-kara-pieniezna-nalozona-w-tej-sprawie34. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34788080/35. https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/15303667251363125borelioza leczenie naturalne, zioła na boreliozę, protokół Buhnera, czystek na boreliozę, przewlekła borelioza leczenie, borelioza objawy, biorezonans borelioza, ozonoterapia borelioza, komora hiperbaryczna borelioza, srebro koloidalne borelioza, ILADS Polska, borelioza leczenie domowe, rdestowiec japoński borelioza, koci pazur borelioza, lekarz ILADS Polska, borelioza antybiotyki nie pomagają, reakcja Herxheimera borelioza, borelioza forum leczenie, borelioza leczenie ziołami, naturalne leczenie boreliozy, borelioza rumień wędrujący, neuroborelioza objawy, borelioza diagnostyka, choroba z Lyme, kleszcz borelioza, borelioza a depresja, borelioza stawowa, zespół poboreliozowy, borelioza szczepionka, Borrelia burgdorferi
April 8 · 20 min
Koale to żart ewolucji
Koale to nie głupie pluszaki jędzacę eukaliptusa. To jedyne ocalałe gatunki z całej rodziny koalowatych, z systemem detoksykacji, którego nie ma żaden inny ssak na Ziemi - i z chorobami wenerycznymi, które mogą je doprowadzić do wyginięcia.W tym filmie rozbijam każdy popularny mit o koalach. Zdjęcie gładkiego mózgu koali krążące po internecie to tak naprawdę żelowy model ludzkiego płodu. Koale nie są na haju od eukaliptusa — śpią po 22 godziny, bo ich dieta jest tak niskokaloryczna, że nie mogą sobie pozwolić na marnowanie energii. A ich rzekoma głupota to w rzeczywistości ekstremalny minimalizm - koala postawiła wszystko na jedną kartę i od milionów lat jej to działa.Przy okazji - koale mają odciski palców nieodróżnialne od ludzkich (odkrył to polski naukowiec Maciej Henneberg), dwa przeciwstawne kciuki na każdej łapie, rozwidlone prącia, podwójne pochwy, rodzą młode wielkości ziarna fasoli, a ich potomstwo musi jeść odchody matki żeby w ogóle móc trawić eukaliptus. Ich wątroba produkuje enzymy tak potężne, że rozkładają nie tylko trucizny z liści, ale też antybiotyki — co sprawia, że leczenie koali z chlamydii, która infekuje nawet 100% niektórych populacji, to koszmar weterynaryjny. Do tego dochodzi retrowirus KoRV, który dosłownie wbudowuje się w DNA koali i jest przekazywany potomstwu jak gen - to ewolucja obserwowana w czasie rzeczywistym.W 2026 roku zatwierdzono pierwszą jednodawkową szczepionkę przeciw chlamydii u koali, która zmniejszyła śmiertelność o co najmniej 65%. Populacja liczy dziś około 329 tysięcy osobników, ale ich przyszłość zależy od tego, czy zdążymy szybciej niż pożary, urbanizacja i wirusy.Źródła:1. https://www.nature.com/articles/s41588-018-0153-52. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24309276/3. https://connectsci.au/am/article-abstract/28/2/243/35706/4. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9879153/5. https://www.nature.com/articles/s41598-019-49382-96. https://www.nature.com/articles/nature048417. https://www.pnas.org/doi/10.1073/pnas.13047041108. https://vdoc.pub/documents/the-koala-natural-history-conservation-and-management-australian-natural-history-series-2thcftbv4ceg9. https://www.comparativebrainanatomy.org/diprotodontia/koala-brain10. https://www.dcceew.gov.au/environment/biodiversity/threatened/action-plan/priority-mammals/koala11. https://www.bbc.com/news/science-environment-3543829412. https://www.nationalgeographic.com/animals/mammals/facts/koala13. https://apnews.com/article/australia-koala-chlamydia-vaccine-endangered-8fd0b6bf87ebe1e65c27b5f910a20ff114.https://www.infowet.pl/badania_naukowe/210/koale_w_nieoczekiwanym_miejscu_plantacje_tez_moga_je_ratowac%2C3737.html
April 6 · 30 min
Wracamy na Księżyc!
Misja Artemis II to pierwszy lot załogowy w stronę Księżyca od ponad 50 lat. W tym filmie wyjaśniam, dlaczego to wydarzenie zmienia wszystko - od jednego zdjęcia Ziemi w świetle Księżyca, przez kapsułę Orion lecącą dalej niż jakikolwiek człowiek w historii, po plany budowy bazy księżycowej na południowym biegunie.Program Artemis to nie powtórka z Apollo. Czworo astronautów NASA leci na 10-dniową wyprawę wokół niewidocznej strony Księżyca, testując systemy, które mają nas tam zabrać na stałe. W filmie tłumaczę, jak dokładnie wygląda trajektoria lotu, dlaczego rezygnacja z techniki skip entry (skakania po atmosferze) to poważny kompromis inżynieryjny i co tak naprawdę pokazała bezzałogowa misja Artemis I - od manekinów mierzących promieniowanie kosmiczne po pękającą osłonę termiczną.Opowiadam też o tym, co czeka nas dalej: Artemis III i testy dokowania ze Starshipem SpaceX na orbicie, Artemis IV jako pierwsza misja z lądowaniem ludzi, plany budowy bazy na południowym biegunie Księżyca i powody, dla których NASA anulowała stację Lunar Gateway. Dlaczego akurat biegun południowy? Bo w wiecznym cieniu kraterów może kryć się lód wodny - klucz do produkcji tlenu i paliwa rakietowego, bez którego eksploracja dalszego kosmosu nie będzie możliwa. A na koniec opowiadam, dlaczego powrót na Księżyc trwał tak długo, ile to wszystko kosztuje i na co ja osobiście wydałbym budżet misji Artemis.Źródła:https://www.nasa.gov/humans-in-space/artemis/https://www.scientificamerican.com/article/nasa-scraps-2027-artemis-iii-moon-landing-in-favor-of-2028-mission/https://www.scientificamerican.com/article/nasas-artemis-ii-moon-mission-engulfed-by-debate-over-its-controversial-heat/scientificamerican.com/article/why-is-it-so-much-harder-for-nasa-to-send-people-to-the-moon-now-than-it-was-during-the-apollo-era/https://youtu.be/o593JmtLyMU?si=3cKF9q8A_RNxVd-_https://youtu.be/Kl3nyGyRwAw?si=I_Y6G-Qy-izjx_9Thttps://youtu.be/zNv7o8wEJdc?si=omP3qkg6EdL_YNHM
March 21 · 21 min
Najbardziej fascynujący teleskop świata
Jedno zdjęcie. 30 sekund naświetlania. Prawie 10 milionów galaktyk. Nie, to nie Hubble i nie Webb. To aparat fotograficzny wielkości SUV-a, który właśnie zaczął kręcić coś w rodzaju filmu nocnego nieba.Obserwatorium im. Very Rubin w Chile działa zupełnie inaczej niż inne teleskopy. Jego kamera LSST ma rozdzielczość 3200 megapikseli (Twój iPhone: 48), a co kilka nocy skanuje ten sam kawałek nieba i porównuje nowy obraz ze starym. Wszystko, co się przesunęło, rozjaśniło, przygasło albo wybuchło, zostaje wyłapane automatycznie.W tym filmie pokazuję:- jak działa największy cyfrowy aparat świata i czemu trafił do Księgi Rekordów Guinnessa- co widać na pierwszych obrazach i skąd tyle galaktyk na jednej klatce- jak teleskop w kilka nocy wyłapał ponad 2000 nowych asteroid (w tym 7 obiektów bliskich Ziemi)- czym jest obrazowanie różnicowe i po co nam „timelapse" wszechświata- jak samemu przeglądać dane z Rubin za darmo, z własnego komputera (Skyviewer)Obserwatorium ma pracować co najmniej dekadę. W tym czasie może zidentyfikować 20 miliardów galaktyk i odkryć 5 milionów nowych asteroid, co byłoby więcej niż cały dotychczasowy dorobek astronomii w tej dziedzinie.Źródła:1. https://eventhorizontelescope.org/sites/g/files/omnuum3116/files/eht/files/avgimage_afmhot_us_edit.png2. https://exoplanetes.umontreal.ca/wp-content/uploads/2024/06/dji-0652-scaled.jpg3. https://static.techno-science.net/illustration/Libre/2025/05/30/1-90.jpg4. https://youtu.be/NoQTrm8tebo?t=545. https://rubinobservatory.org/news/first-imagery-rubin6. https://www.youtube.com/watch?v=Gitit3LwQ207. https://www.mpg.de/24915532/vera-rubin-pioneer-of-dark-matter8. https://www.kwantowo.pl/2024/11/25/recenzja-biografii-vera-rubin-zycie/9. https://www.youtube.com/watch?v=cfAoe66HuS010. https://alejakto.pl/dlaczego-fizycy-poluja-na-wimp-y/11. https://www.uw.edu.pl/teleskop-w-chile/12. https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/728927-largest-digital-camera13. https://www.youtube.com/watch?v=jkaACPpg7cg14. https://www.youtube.com/watch?v=HJ3FHaQIhQQ15. https://rubinobservatory.org/for-scientists/rubin-101/telescopes16. https://www.youtube.com/watch?v=yTuytj0cYAE17. https://esahubble.org/images/heic0611b/18. https://science.nasa.gov/missions/webb/nasas-webb-delivers-deepest-infrared-image-of-universe-yet/19. https://www.youtube.com/watch?v=uIoPlVVHtQA20. https://rubinobservatory.org/gallery/collections/outreach-education/glp9q91ccd16r8n7b74ak20n1h21. https://www.youtube.com/watch?v=eS6FXc350Bs22. https://www.daviddarling.info/encyclopedia/R/RR_Lyrae_star.html23. https://rubinobservatory.org/news/rubin-first-look/rhythm-stars24. https://www.youtube.com/watch?v=hNGC8qDEntM25. https://www.youtube.com/watch?v=DTuq-vBsDJE26. https://www.youtube.com/watch?v=vfvo-Ujb_qk27. https://www.esa.int/Space_Safety/Planetary_Defence/40_000_near-Earth_asteroids_discovered28. https://skyviewer.app/29. https://www.skyatnightmagazine.com/advice/what-are-diffraction-spikes
March 3 · 29 min
Orki są niesamowite
Orki to jedyne dzikie zwierzęta, u których stwierdzono miażdżycę. Mają kulturę, język, dialekty i babcie, bez których młode mają pięciokrotnie mniejsze szanse na przeżycie. W tym filmie opowiadam o najbardziej fascynujących ssakach w oceanie – i o tym, dlaczego są znacznie bliższe ludziom, niż ktokolwiek podejrzewa.Orki (Orcinus orca) potrafią przeprowadzić echolokacyjne „USG" i rozróżnić gęstość tkanek ofiary. Ich biosonar jest tak precyzyjny, że pozwala im namierzyć konkretny gatunek łososia po kształcie pęcherza pławnego. Są jedynymi społecznymi ssakami poza człowiekiem, u których występuje menopauza – starsze samice pełnią rolę „babć", przekazując tradycje łowieckie kolejnym pokoleniom. Każda populacja ma własne techniki polowania, własny dialekt, a nawet własne zabawy. Różne ekotypy orek różnią się od siebie tak bardzo, że naukowcy rozważają podział na osobne gatunki.W tym odcinku dowiesz się między innymi:– jak orki zmywają foki z kier lodowych techniką wave wash,– dlaczego tylko 20 orek na świecie potrafi polować na plaży,– w jaki sposób orki potrafią w niecałe dwie minuty precyzyjnie obrabiać swoją zdobycz,– czemu rybożerne orki nie tkną foki, nawet gdy głodują,– jak działa ich niesamowity biosonar i czemu porównuje się go do aparatu USG,– co łączy orkę z 60-letnim człowiekiem z problemami z cholesterolem,– ile ekotypów orek żyje na świecie i czym się od siebie różnią.To pierwsza część – w drugiej części opowiem o relacjach społecznych, emocjach i mroczniejszej stronie orek.Wybrane źródła: 1. https://i0.wp.com/whalescientists.com/wp-content/uploads/2022/03/Lagenorhynchus_albirostris_-_skeleton-scaled.jpeg2. https://www.calacademy.org/blogs/birds-and-mammals-research/the-articulation-of-orca-o319-flipper-assembly3. https://www.ibtimes.co.uk/whales-are-killing-huge-great-white-sharks-harvesting-their-livers-near-south-africa-16207594. https://www.newsweek.com/orcas-killing-great-white-sharks-eating-livers-6070025. https://www.sciencephoto.com/media/711028/view/great-hammerhead-shark-skin-sem6. https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S00219975183048457. https://www.fisheries.noaa.gov/feature-story/comparing-killer-whale-cuisine8. https://www.nature.com/articles/ncomms116939. https://royalsocietypublishing.org/doi/full/10.1098/rsos.23136810. https://www.bbcearth.com/news/the-loudest-voice-in-the-animal-kingdom11. https://www.cell.com/current-biology/fulltext/S0960-9822(25)00450-612. Foster, E. A., Franks, D. W., Mazzi, S., Darden, S. K., Balcomb, K. C., Ford, J. K. B., & Croft, D. P. (2012). Adaptive prolonged postreproductive life span in killer whales. Science, 337(6100), 1313–1313.
March 2 · 22 min
Największa porażka NASA
73 sekundy. Tyle wystarczyło, żeby marzenie siedmiorga astronautów zamieniło się w jedną z największych katastrof w historii lotów kosmicznych. 28 stycznia 1986 roku prom Challenger eksplodował na oczach dziesiątek milionów widzów — w tym 2,5 miliona dzieci, które kibicowały nauczycielce Christy McAuliffe.W tym filmie poznasz pełną historię katastrofy Challengera: kim były ofiary, dlaczego NASA zignorowała ostrzeżenia inżynierów, jak gumowa uszczelka i mróz doprowadziły do tragedii oraz co komisja śledcza z Richardem Feynmanem odkryła podczas dochodzenia. Dowiesz się też o wstrząsającym losie załogi po eksplozji — bo astronauci najprawdopodobniej nie zginęli od razu.Źródła:1. https://www.nasa.gov/missions/space-shuttle/sts-51l/nasa-sts-51l-mission-profile/2. https://www.nasa.gov/history/the-crew-of-the-space-shuttle-challenger-sts-51l-mission/3. https://www.nasa.gov/missions/space-shuttle/sts-51l/challenger-crew-transcript/4. https://www.nasa.gov/reference/the-space-shuttle/5. https://www.nasa.gov/missions/space-shuttle/sts-51l/challenger-crew-report/6. https://www.nasa.gov/wp-content/uploads/2023/04/1986-1990.pdf?emrc=8b8b8b7. https://www.gao.gov/assets/nsiad-93-115.pdf8. https://www.e-education.psu.edu/files/meteo361/file/nasa_report.pdf9. https://www.governmentattic.org/docs/NAVSEA-RptSalvageChallenger.pdf10. https://people.uncw.edu/imperialm/uncw/pls_500/20yr_Challenger_Recap.pdf11. https://news.chapman.edu/2016/01/26/engineer-who-tried-to-stop-challenger-launch-donates-papers-to-chapman/12. https://spacecenter.org/astronaut-friday-ronald-mcnair/13. https://time.com/archive/6705434/judith-resnik-1949-1986/14. https://www.jeanmicheljarre.eu/music/rendez-vous/15. https://www.espn.com/espn/feature/story/_/id/23902766/nasa-astronaut-ellison-onizuka-soccer-ball-survived-challenger-explosion16. https://commons.wikimedia.org/wiki/File%3ANASA_Railroad_transporting_SRB_segments_across_Indian_River.jpg17. https://nuclearheritage.com/wp-content/uploads/2024/02/2020-060-1.jpg18. https://www.thedailybeast.com/resizer/v2/HN3WQQ7HXROSJD5E2JQFWFUYFM.jpg19. https://emptysqua.re/blog/who-broke-the-challenger-investigation/Sally-Ride-AP_86010101237.jpg20. https://www.youtube.com/watch?v=yibNEcn-4yQ21. https://www.youtube.com/watch?v=7zJ84mqaRDA22. https://www.youtube.com/watch?v=DsBF5Uf_T3g23. https://www.youtube.com/watch?v=9HQfauGJaTs24. https://www.youtube.com/watch?v=kdKltNx42AQ25. https://www.youtube.com/watch?v=jzhSN1ulHys26. https://www.youtube.com/watch?v=AyBfnzX3Q6g27. https://www.youtube.com/watch?v=umeFUCqqpJ828. https://youtu.be/nmAbcDud2L8?t=10429. https://www.youtube.com/watch?v=2P1bR6hShJ430. https://www.youtube.com/watch?v=LQp6O5NaQn431. https://www.youtube.com/watch?v=MWZs8l2AMps32. https://www.youtube.com/watch?v=d3XfpVnPbOk33. https://youtu.be/jVHH0K6ZLGU?t=19934. https://youtu.be/zmWGaIZLCFw?t=1535. https://www.youtube.com/watch?v=p67jr0fLEk836. https://www.youtube.com/watch?v=Ei2YPdryO-837. https://www.youtube.com/watch?v=FJb1mDME6J438. https://www.youtube.com/watch?v=N_-GZo-CjLM39. https://www.youtube.com/watch?v=F-wBgsf8jWY
February 8 · 32 min
Pandy to żart ewolucji
Niedźwiedź-weganin, który je trujące patyki, kupa 40 razy dziennie, ma mikroskopijne prącie i nie ogarnia rozrodu. Dowcip matki natury? Ślepa uliczka ewolucji? A może… jedno z najsprytniejszych zwierząt na Ziemi?W tym filmie rozkładam pandę wielką na czynniki pierwsze – od jej absurdalnie krótkiego jelita po tarzanie się w końskim łajnie (tak, to ma naukowe uzasadnienie). Dowiecie się:🎋 Dlaczego drapieżnik przerzucił się na bambus – i jak sobie radzi z cyjankiem🧬 Co ma gen umami do pandziej diety sprzed 4,2 miliona lat💀 Czemu mikrobiom pandy współpracuje z nią nad jej własnym wyginięciem🐴 Po co pandy tarzają się w końskich odchodach (i co mają z tym wspólnego mentol i kapsaicyna)🍆 Kość prącia wielkości pestki dyni i inne problemy sprzętowe🏆 Legendarny Pan Pan – 130 potomków i 25% pand w niewoli🇨🇳 Dyplomacja pand – od darów Mao po milionowe kontrakty i „pandy trojańskie"📉 Masowy zakwit bambusa i katastrofa z 1976 roku🎯 Dlaczego tygrys szablastozębny wymarł, a panda – niePanda to nie nieporadny pluszaczek. To zwierzę, które zmusiło najpotężniejszy gatunek na Ziemi do płacenia milionów za przywilej opieki nad nim. Kto tu jest naprawdę sprytny?Źródła:1. • The Land Of The Pandas (Panda Documentary)... 2. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33646...3. https://www.sciencedaily.com/releases...4. https://www.nature.com/articles/srep3...5. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles...6. https://academic.oup.com/mbe/article/...7. https://www.nature.com/articles/s4159...8. https://edition.cnn.com/2022/06/30/as...9. https://www.cell.com/current-biology/...10. https://www.sciencedirect.com/science...11. • Wild pandas also eat meat?! 12. https://pl.wikipedia.org/wiki/Takin13. https://en.wikipedia.org/wiki/Bamboo_rat14. • Bamboo Rat 🐀“This Chubby Rat Eats Bamboo L... 15. • This Animal Gets Fat on an All-Bamboo Diet... 16. • Funny Bamboo rat want to plays with people. 17. • Panda hunts down peacock 18. https://m.baidu.com/video/page?pd=vid...19. • Panda charged at zookeeper 20. • ARCHIVE CLASSIC: Angry panda attacks man a... 21. • The Red Panda eats bamboo leaves very sweetly 22. https://commons.wikimedia.org/wiki/Fi...23. https://www.science.org/doi/abs/10.11...24. https://onlinelibrary.wiley.com/doi/f...25. https://academic.oup.com/beheco/artic...26. https://www.nature.com/articles/s4159...27. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/arti...28. https://m.baidu.com/video/page?pd=vid...%29. https://www.researchgate.net/figure/M...30. https://pl.wikipedia.org/wiki/Armand_...31. https://en.wikipedia.org/wiki/Ruth_Ha...32. https://en.wikipedia.org/wiki/Su_Lin_...)33. https://wydawnictwodialog.pl/historia...34. https://academic.oup.com/mbe/article/...35.
February 1 · 34 min
Najbardziej jadowite zwierzęta świata
Czy wiesz, że 15% wszystkich gatunków zwierząt jest jadowitych? Że naukowiec celowo dał się użądlić ponad 80 gatunkom owadów? Że istnieje meduza, po której ofiary błagają lekarzy o śmierć? I że Łowcę Krokodyli tak naprawdę zabiła jadowita ryba?W tym odcinku prześledzę fascynujący i przerażający świat jadów – od cytotoksyn rozpuszczających tkanki, przez neurotoksyny paraliżujące ciało przy pełnej świadomości, po hemotoksyny zamieniające krew w kisiel. Dowiesz się, jak działa skala bólu Schmidta, dlaczego mrówka pociskowa boli jak postrzał przez 24 godziny i czemu tajpan pustynny – właściciel najsilniejszego jadu na świecie – nigdy nikogo nie zabił.Opowiem też o jadowitych zwierzętach, których byś się nie spodziewał: dziobaku z jadowitymi kolcami na nogach, polskich ryjówkach z toksyczną śliną, agamach brodatych z resztkami aparatu jadowego i ślimaku, który zabija insuliną. A na koniec – jak jady ratują ludzkie życie jako leki przeciwbólowe, kardiologiczne i przeciwcukrzycowe.W odcinku między innymi:Intro: jadowita ryba, która zabiła Steve'a IrwinaJadowity świat – 220 000 gatunków i ewolucja konwergentnaRodzaje jadów: cytotoksyny, neurotoksyny, hemotoksyny, miotoksyny, kardiotoksyny, algogenySkala bólu Schmidta – ranking najbolesniejszych użądleńMrówka pociskowa i rytuał inicjacyjny plemienia Sateré-MawéWęże: żmija łańcuszkowa, tajpan, czarna mamba, kobra, żmija zygzakowataCzy jadowity wąż może ugryźć się w język?Jadowite jaszczurki: helodermy i agamyDziobak i polskie jadowite ssakiMorskie potwory: ślimaki stożki, płaszczki, osa morska, meduza IrukandjiJady jako leki – od konotoksyn po terapie cukrzycyŹródła: 1. https://www.mdpi.com/2227-9059/9/4/413 2. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31739... 3. https://pl.wikipedia.org/wiki/Dendroc... 4. https://www.sciencedirect.com/topics/... 5. https://academic.oup.com/trstmh/artic... 6. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/8744981/ 7. https://actanaturae.ru/2075-8251/arti... 8. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26983... 9. https://beeswiki.com/what-is-a-tarant... 10. • Warrior wasps making the sound of a marchi... 11. • Could You Pass the Bullet Ant Test? | Nati... 12. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24765... 13. https://www.sciencefriday.com/wp-cont... 14. • The 25th First Annual Ig Nobel Prize Ceremony 15. • STUNG by a TARANTULA HAWK! 16. https://journals.plos.org/plosntds/ar... 17. https://en.wikipedia.org/wiki/Russell... 18. https://www.forbes.com/sites/scotttra... 19. https://www.forbes.com/sites/scotttra... 20. https://pl.wikipedia.org/wiki/Heloderma 21. https://www.sciencedirect.com/topics/... 22. https://platypus.asn.au/platypus-veno... 23. https://www.sciencedaily.com/releases... 24. https://link.springer.com/article/10.... 25. https://elifesciences.org/articles/41574 26. https://mlml.sjsu.edu/geooce/wp-conte... 27. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29803... 28. • Stung by stingray!! #californiafishing #fi... 29. • I got STUNG by a STINGRAY #shorts 30. • 😱Stung by a stingray😱 #shorts #fish #fishi... 31. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles... 32. https://en.wikipedia.org/wiki/Steve_I... 33. https://en.wikipedia.org/wiki/Death_o... 34. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36583... 35.
January 24 · 28 min
Co się dzieje, gdy człowiek zachoruje na wściekliznę?
Wścieklizna to bez wątpienia najbardziej przerażający wirus znany ludzkości, który od wieków budzi paraliżujący strach. Choć dysponujemy skutecznymi metodami zapobiegania, choroba ta wciąż zbiera krwawe żniwo, zabijając statystycznie trzy osoby w czasie trwania przeciętnego materiału wideo. Ten przebiegły patogen atakuje układ nerwowy, prowadząc do ostrego zapalenia mózgu i bolesnej agonii, która niemal w stu procentach kończy się śmiercią przez uduszenie. W tym filmie przyjrzymy się fascynującym, a zarazem mrocznym strategiom, jakimi posługuje się ten wirus, oraz poznamy nieprawdopodobną historię Jeanny Giese. Ta piętnastoletnia uczennica z Wisconsin stała się medycznym fenomenem po tym, jak jako pierwsza osoba na świecie przeżyła pełnoobjawową wściekliznę dzięki eksperymentalnej metodzie zwanej protokołem Milwaukee. Jej przypadek rozbudził wielkie nadzieje, ale też wywołał liczne kontrowersje związane z kosztami leczenia sięgającymi miliona dolarów oraz niską skutecznością tej metody w kolejnych próbach. Źródła: 1. https://www.sciencedirect.com/topics/neuroscience/duvenhage-virus 2. https://www.researchgate.net/publication/251080852_Rabies_pathogenesis_update 3. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22919200/ 4. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19016377/ 5. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11097918/ 6. https://link.springer.com/article/10.1186/s12879-019-4252-4 7. https://enviroliteracy.org/animals/how-many-people-have-survived-rabies-without-a-vaccine 8. https://www.mendeley.com/catalogue/a75608ee-36cf-31d0-9fbc-3dde509b0a32/ 9. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2244672/ 10. https://academic.oup.com/aje/article-abstract/88/1/132/159145?redirectedFrom=fulltext 11. https://wwwnc.cdc.gov/eid/article/25/5/18-1413_article?utm_ 12. https://academic.oup.com/jid/article-abstract/195/8/1144/816583?redirectedFrom=fulltext&login=false&utm 13. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22919200/ 14. https://apnews.com/article/rabies-michigan-organ-transplant-death-ohio-69c7372983356ddb0509a527af239138 15. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7119999/ 16. https://www.cdc.gov/mmwr/volumes/68/wr/mm6823e1.htm 17. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2600403/ 18. https://wwwnc.cdc.gov/eid/article/29/12/23-0373_article 19. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/13340743/ 20. https://journals.plos.org/plosntds/article?id=10.1371%2Fjournal.pntd.0003942&utm 21. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25618996/ 22. https://www.researchgate.net/publication/264008423_Rabies_in_rodents_and_lagomorphs_in_the_United_States_1995-2010 23. https://link.springer.com/article/10.1007/s12098-013-0990-2 24. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/5023328/ 25. https://www.gov.pl/attachment/05ddb375-57c5-47b3-9644-1a131dc78cac 26. https://www.wetgiw.gov.pl/main/komunikaty/Komunikat-Glownego-Lekarza-Weterynarii-zawierajacy-aktualizacje-sytuacji-epidemiologicznej-dot.-wscieklizny-w-2025-roku.-/idn:3010 27. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15218653/
January 3 · 23 min
Naukowcy przewiercili 3,5 kilometra lodu. Oto co znaleźli.
56 milionów lat temu Ziemia przeszła przez jedno z najbardziej ekstremalnych ociepleń w swojej historii: paleoceńsko-eoceńskie maksimum termiczne (PETM). Temperatura wzrosła o kilka stopni w zaledwie tysiące lat, oceany zakwasiły się tak bardzo, że zaczęły rozpuszczać skorupki otwornic, a na Antarktydzie panował klimat… bardziej jak w Amazonii niż na biegunie. Co tak naprawdę wywołało tę katastrofę? I skąd w ogóle wiemy, jak wyglądał klimat sprzed dziesiątek milionów lat?W tym odcinku pokazuję, jak naukowcy odczytują historię Ziemi z izotopów tlenu i wodoru, skorupek mikroskopijnych otwornic oraz rdzeni lodowych wydobytych z jednego z najbardziej ekstremalnych miejsc na planecie — radzieckiej stacji Wostok na Antarktydzie. To właśnie tam przebito ponad 3,5 km lodu, aby dotrzeć do starożytnej atmosfery uwięzionej w mikroskopijnych pęcherzykach powietrza. Dzięki temu po raz pierwszy udało się udowodnić bezpośredni związek między stężeniem CO₂ a temperaturą Ziemi oraz potwierdzić istnienie cykli Milankovicia.W filmie tłumaczę krok po kroku:- jak działają izotopy wody i tlenu jako naturalne „termometry”,- jak otwornice zapisują historię oceanów,- dlaczego oceany 56 mln lat temu były ciepłe jak zupa,- co mogło uwolnić gigantyczne ilości dwutlenku węgla (pożary? wulkany? hydraty metanu?),- oraz jak to ocieplenie wpłynęło na ewolucję ssaków — w tym wczesnych naczelnych.Źródła:https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0921818119300979https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S1464343X22001212https://www.nationalgeographic.com/magazine/article/hothouse-earthhttps://naukaoklimacie.pl/aktualnosci/paleoklimatologia-izotopy-tlenu-a-temperatura-261https://naukaoklimacie.pl/aktualnosci/paleoklimatologia-o-co-w-tym-w-ogole-chodzi-240https://naukaoklimacie.pl/aktualnosci/malenkie-organizmy-z-oceanu-i-ich-wielkie-znaczenie-dla-globalnego-ekosystemuhttps://naukaoklimacie.pl/aktualnosci/klimat-dawnych-epok-paleo-eocenskie-maksimum-termiczne-petm-390
Dec 26, 2025 · 24 min
Narwale są niesamowite
Narwal, znany jako „morski jednorożec”, to jedno z najbardziej surrealistycznych stworzeń na Ziemi. Czy narwale jeszcze istnieją? Tak, narwale wciąż żyją w lodowatych wodach Arktyki. Ich światowa populacja jest szacowana na około 170 tysięcy osobników. Są to zwierzęta wybitnie przystosowane do skrajnych warunków – potrafią nurkować na głębokość nawet 1800 metrów w poszukiwaniu jedzenia. Czy narwale są zagrożone? Obecnie narwale mają status ochrony LC (najmniejszej troski), a ich populacja jest uznawana za stabilną. Nie oznacza to jednak, że są całkowicie bezpieczne. Są one bardzo podatne na zmiany klimatyczne oraz antropopresję. Ocieplenie wód sprawia, że na ich tereny coraz częściej wpływają orki – ich najwięksi naturalni drapieżcy – co zwiększa śmiertelność narwali.
Dec 23, 2025 · 22 min
Toksoplazmoza - pasożyt, który zmienia Twoje zachowanie
Czy to możliwe, że Twoje decyzje, charakter, a nawet skłonność do ryzyka są wynikiem działania niewidzialnego pasażera?. W dzisiejszym odcinku zagłębiamy się w fascynujący i momentami przerażający świat Toxoplasma gondii – pierwotniaka, który zainfekował miliardy ludzi na całym świecie.Dowiesz się, dlaczego zakażone szczury same pchają się w łapy kota i czy podobny mechanizm „sterowania umysłem” dotyczy również nas. Sprawdzamy naukowe dowody na to, jak toksoplazmoza wpływa na:- Wypadki drogowe: Dlaczego zakażeni kierowcy ryzykują 2,65 raza częściej?.- Osobowość: Czy ten pasożyt naprawdę czyni mężczyzn bardziej zazdrosnymi, a kobiety bardziej serdecznymi?.- Sukces w biznesie: Czy infekcja może pomagać w karierze menedżera i zwiększać odporność na porażkę?.- Zdrowie psychiczne: Analizujemy związki toksoplazmozy ze schizofrenią, depresją oraz skłonnościami samobójczymi.Omawiam również fakty i mity dotyczące ciężarnych kobiet i kotów. Dowiesz się, dlaczego to nie mruczek w domu, lecz surowe mięso i nieumyte warzywa stanowią największe zagrożenie.W tym filmie znajdziesz odpowiedzi na pytania:Jak dochodzi do zarażenia i dlaczego pasożyt tworzy cysty w naszym mózgu? Czy czynnik Rh we krwi może nas chronić przed skutkami infekcji? Dlaczego zakażone wilki 46 razy częściej zostają przywódcami stada? Jak bezpiecznie przygotowywać posiłki, by uniknąć pierwotniaka?Źródła:https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38198498/https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11090898/https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40596963/https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33597463/https://dbc.wroc.pl/Content/74202/msp_2019_13_4.pdfhttps://link.springer.com/article/10.1007/s13353-013-0145-1https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC1690701/https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/543216/https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17445326/https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/8058367/https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3109627/https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0075246ttps://journals.plos.org/plosntds/article?id=10.1371/journal.pntd.0004674https://www.nature.com/articles/s41467-021-24092-xhttps://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37848050/https://www.mdpi.com/2076-0817/10/9/1144https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36424436/https://www.colorado.edu/business/faculty-research/2020/02/10/risky-business-linking-toxoplasma-gondii-infection-and-entrepreneurship-behaviours-acrosshttps://journals.biologists.com/jeb/article/216/1/127/11369/Influence-of-latent-Toxoplasma-infection-on-humanhttps://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2526142/https://link.springer.com/article/10.1186/s13104-018-3468-5https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/00034983.1990.11812448https://www.psychiatrist.com/jcp/toxoplasma-gondii-infection-relationship-aggression/https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2526142/https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0301051103000759https://royalsocietypublishing.org/doi/abs/10.1098/rspb.2006.3641https://royalsocietypublishing.org/doi/abs/10.1098/rsbl.2012.0625#pageno https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7026947/https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33205208/https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32315924/https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0304401710000981https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0163445322006326https://link.springer.com/article/10.1007/s11686-024-00848-5

Showing 1–20 of 23 episodes