De top kijkt om

Interviews met oud-bewindspersonen en oud-topambtenaren

'De top kijkt om' is een serie interviews met oud-bewindspersonen en oud-topambtenaren. Hoe blikken zij terug op hun manier van besturen, de druk van de media en de kwaliteit van de ambtelijke dienst? Wat moeten hun opvolgers doen en laten om zo effectief mogelijk te zijn? In deze podcastserie luistert u naar eerder gefilmde interviews die u kunt bekijken op www.detopkijktom.nl.

Play

Open in

20 episodes
Avg 1 hr 13 min
Dutch

Episodes 20

Newest Oldest Longest

All20 Unplayed20 In progress0 Played0

July 16 · 1 hr 8 min
“Geen ivoren toren, maar praten en luisteren”
Loek Hermans was dertien jaar VVD-Kamerlid, werd burgemeester van Zwolle, Commissaris van de Koningin in Friesland en minister van Onderwijs Cultuur en Wetenschappen (OCW) in het Kabinet-Kok II (Paars II) van 1998 tot 2002. Daarna was hij Eerste Kamerlid en voorzitter van de VVD-fractie in de Eerste Kamer, en vervulde veel nevenfuncties. Als minister kreeg hij te maken met een flink beleidsterrein op een groot departement. Hij stapte daar met een open geest in: “Natuurlijk gaat er wat fout. Maar hoe ga je dat opvangen?” Als minister koesterde hij zijn contacten met de mensen in het veld: “Die contacten zijn belangrijk: geen ivoren toren, maar praten en luisteren.” Luister naar Loek Hermans in gesprek met Anne Bos en Jouke de Vries.
June 26 · 1 hr 4 min
“De gedroomde ambtenaar kan perspectieven bij elkaar brengen”
Marjan Hammersma stapte van de publieke omroep over naar het ministerie Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW). Ze begon als directeur Media, Letteren en Bibliotheken, werd DG Media en cultuur, en vervolgens SG van hetzelfde ministerie. Snel na haar aantreden als directeur begon de politiek zich te roeren rondom het mediabeleid. “Ik realiseerde me dat de ratio niet altijd overheerst, en er soms echt politieke deals worden gesloten.” Het contact met de buitenwereld vindt ze belangrijk. Als beleidsambtenaar moet je niet in de ivoren toren blijven, maar ook op de werkvloer zichtbaar zijn. “Ik denk dat ambtenaren moeten zien hoe het in de praktijk gaat, en dat kunnen vertalen naar uitvoerbaar beleid.” Luister naar mevrouw Hammersma in gesprek met Guido Rijnja en Erik-Jan van Dorp.
June 4 · 1 hr 7 min
“Strak zijn op de inhoud, zacht op het proces”
Ank Bijleveld was van 1989 tot 2001 lid van de Tweede Kamer, waarna ze burgemeester van Hof van Twente werd. In 2007 werd ze als staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties in het kabinet-Balkenende IV verantwoordelijk voor de staatshervormingen van de Nederlandse Antillen. Strak op de inhoud en zacht op het proces, dat was haar aanpak: “Onderhandelingen breng je tot een goed einde door elkaar te kennen en te praten over wat je beweegt.” Na een periode in Overijssel als commissaris van de Koning(in), werd ze in 2017 minister van Defensie in Rutte III. Ze slaagde erin voor het eerst sinds lange tijd geld erbij te krijgen voor Defensie. “We hebben ervoor gekozen eerst te investeren in het vertrouwen van de mensen.” Luister naar Ank Bijleveld in gesprek met Roel Bekker en Caspar van den Berg
May 27 · 1 hr 18 min
“Een dienstbare rol, daar is niks mis mee”
Maarten Ruys begon zijn loopbaan in de publieke dienst bij het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW). Hij leerde er het vak van ambtenaar in de praktijk, vanuit beleid en uitvoering. Hij klom op tot secretaris-generaal bij SZW. Daarna deed hij interim-klussen bij onder andere de Nederlandse Zorgautoriteit en de Voedsel- en Warenautoriteit. Als SG draait veel om dienstbaarheid: “Om iemand te ondersteunen diens politieke idealen te verwezenlijken.” Dat geeft voldoening, maar kan ook wringen. In het uiterste geval moet de ambtenaar bij zichzelf te rade gaan: “Zorg dat je bij jezelf blijft en die afweging maakt.” Luister naar het gesprek met Sandra van Thiel en Roel Bekker.
April 24 · 1 hr 25 min
Uiteindelijk gaat het om ervaring
Frank de Grave was Eerste en Tweede Kamerlid, wethouder van Financiën en locoburgemeester in Amsterdam, staatssecretaris, minister, voorzitter van de NZa en lid van de Afdeling advisering van de Raad van State. Als sociaal-liberaal stond hij aan de wieg van het eerste paarse kabinet. Als minister van Defensie in Paars II werkte hij aan de maatschappelijke sensitiviteit van het ministerie, nadat hij merkte dat die antenne niet goed werkte. “Typisch Defensie is: ‘Er is een probleem en wij gaan het oplossen.’” Besturen is een vak dat je alleen in de praktijk kunt leren, stelt hij: “Uiteindelijk gaat het om ervaring.”
April 17 · 1 hr 16 min
Ik heb altijd geprobeerd het zo straight en zo transparant mogelijk te doen
Henk Kamp was maar liefst zes keer minister in zes kabinetten over een periode van twaalf jaar. Hij was verantwoordelijk voor uiteenlopende onderwerpen: van militaire missies tot gasboringen in Groningen. Een principiële bestuurder: “Ik heb in 25 jaar nooit gespind of gelekt.” Hij durfde ook impopulaire beslissingen te nemen, bijvoorbeeld bij het afbouwen van de gaswinning in Groningen. “Je bent er voor het algemeen belang.” Op zo'n invloedrijke positie is je verantwoordelijkheid groot, benadrukt hij: “Daar moet je je best voor doen.” Luister naar Henk Kamp in gesprek met Erik-Jan van Dorp en Caspar van den Berg
March 26 · 1 hr 5 min
“Het mooiste compliment achteraf: ‘Ik had eindelijk het gevoel dat ik werd gehoord.’”
Sander Dekker was van 2006 tot 2012 wethouder voor de gemeente Den Haag. Hij bleef in die stad, maar dan als bestuurder op landelijk niveau. In 2012 werd hij staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap in het kabinet-Rutte II, en in 2017 minister voor Rechtsbescherming, kabinet-Rutte III. Voorop stond dat hij zijn intenties als bestuurder op een zuivere manier wilde overbrengen. Dat hielp hem in het contact met mensen en in het werk zelf. “Het mooiste compliment dat je achteraf kan krijgen is: ‘Ik had eindelijk het gevoel dat ik werd gehoord.’”
February 19 · 1 hr 6 min
Uiteindelijk heeft de kiezer jou daar neergezet om het land te besturen
Stef Blok was namens de VVD minister voor Wonen en Rijksdienst en een periode ook van Veiligheid en Justitie in kabinet-Rutte II (2012-2017). In Rutte III werd hij minister van Buitenlandse Zaken (2018-2021), en in 2021 minister van Economische Zaken. Naar zijn ambtenaren en de Kamer was hij altijd helder: “‘We doen belangrijk werk in Den Haag, maar moeten ook duidelijk zijn over wat we hier doen en wat er lokaal moet gebeuren.’” Ook als dat een minder welkome boodschap is: “Uiteindelijk heeft de kiezer jou daar neergezet om het land te besturen.” Luister naar Stef Blok in gesprek met Caspar van den Berg en Zeger van der Wal.
Nov 20, 2025 · 57 min
Zuiver blijven, met je tenen net buiten het speelveld
Peter van Uhm was van 2008 tot 2012 Commandant der Strijdkrachten (CDS). Een functie waarin hij altijd kritisch was, maar soms ook zijn principes los moest laten, bijvoorbeeld nadat het kabinet besloot flink te bezuinigen op Defensie. Dan was het een kwestie van “een rechte rug, schouders eronder en er het beste van maken.” In de omgang met de politiek zag hij het als zijn taak om zijn rol zuiver te houden, “met je tenen net buiten het speelveld”. Op die manier kan je als CDS je werk het meest effectief doen, vindt hij. Luister naar Peter van Uhm in gesprek met Paul ’t Hart en Jouke de Vries.
Oct 31, 2025 · 1 hr 22 min
Je moet de feiten kennen voordat je iets wil
Nieuwsgierigheid loopt als een rode draad door de loopbaan van Michèle Blom. Vanaf het prille begin bij de Algemene Rekenkamer tot in haar functies als directeur en DG binnen de ministeries van Verkeer en Waterstaat en van Justitie paste ze steeds de les toe die ze al op jonge leeftijd leerde: “Je moet de feiten kennen voordat je iets wil.” Wanneer zich binnen organisaties crisissen afspelen is het bovendien soms nodig een gok te nemen en je nek uit te steken: “Af en toe moet je het lef hebben om dingen gewoon te doen.” Iets wat men in Den Haag momenteel lastig vindt, ziet ze. Maar: “Als je alles in een risicomatrix zet, komen we niet vooruit.” Luister naar Michèle Blom in gesprek met Roel Bekker en Paul ’t Hart.
Oct 10, 2025 · 1 hr 33 min
Je moet ook naar de problemen van morgen kijken
Vanaf een opleiding aan de KMA tot aan Commandant der Strijdkrachten: dat was de weg die Tom Middendorp binnen Defensie aflegde. Het gaat er voor hem om je eigen talenten én jezelf te verbinden aan de organisatie: “Je moet er met huid en haar inzitten.” Volgens Middendorp is het de kunst om je kracht te ontwikkelen en een koers te vinden. Onder zijn leiding eindigde een lange periode van bezuinigingen op Defensie. Daarnaast kwamen nieuwe dreigingen vanuit Rusland en klimaatverandering op de radar: “Je moet ook naar de problemen van morgen kijken.” Nadat hij samen met minister Hennis-Plasschaert opstapte wegens een mortierincident in Mali, richt hij zich als ‘klimaatgeneraal’ op veiligheidsvraagstukken door klimaatverandering. Luister naar Tom Middendorp in gesprek met Paul ’t Hart en Erik-Jan van Dorp.
Sep 5, 2025 · 1 hr 30 min
Elke keer weer terug naar de werkvloer
Beschrijving: Henk van Essen begon zijn loopbaan in uniform op straat en klom op tot de hoogste politiefunctie van Nederland: van mei 2020 tot en met februari 2024 was hij korpschef van de Nationale Politie. Contact met de werkvloer bleef belangrijk: “Dan krijg je voeding en feeling, en weet je: dáár gaat het om.” Dienstbaar zijn aan de samenleving is volgens Van Essen de kern van het politiewerk, ook in een tijd waarin de rol van de politie verandert en digitalisering een steeds grotere rol speelt. “Dat vind ik onze maatschappelijke opdracht.” Daarbij gaat het om kennen en gekend worden, om benaderbaar en aanspreekbaar te zijn. “Het is het DNA van de politie.” Luister naar Henk van Essen in gesprek met Paul ’t Hart en Sandra van Thiel.
Jul 31, 2025 · 1 hr 59 min
Een goede SG is slim in processen
Geert van Maanen was onder andere (plaatsvervangend) DG Rijksbegroting, en SG bij de ministeries van Financiën, Verkeer & Waterstaat en VWS. Een SG moet goed zijn in processen, stelt hij, omdat dat leidt tot betere inhoud dan via de inhoud zelf. Maar het gaat ook om iets anders, je positie creëren: “Je kan een hoop voor elkaar krijgen, puur door je positie.” Verder is enige afstand van belang: tot het ambtelijk apparaat, de bewindspersonen én de waan van de dag. Hij ziet graag dat ambtenaren weer ‘terugkomen bij de inhoud’. “Het inhoudelijke geluid is behoorlijk weg, dat wordt gemist in de maatschappij en het politieke debat.” Luister naar Geert van Maanen in gesprek met Roel Bekker en Zeger van der Wal.
Jul 10, 2025 · 1 hr 11 min
De minister van Defensie leeft in een internationale context, maar ‘all politics is local
Eimert van Middelkoop (ChristenUnie) was Tweede en Eerste Kamerlid, en werd daarna minister van Defensie in het kabinet-Balkende IV (2007 tot 2010). Daarnaast was hij ook negen maanden minister van Wonen, Wijken en Integratie (WWI). Van Middelkoop was verantwoordelijk voor de missie in Afghanistan, een gevoelig onderwerp, waar het kabinet uiteindelijk op viel. De minister van Defensie opereert in een internationale context, maar, zo ervaarde hij: “All politics is local. Uiteindelijk is de binnenlandse politiek beslissend.” Luister naar Eimert van Middelkoop in gesprek met Anne Bos en Erik-Jan van Dorp.
Jul 28, 2024 · 57 min
“Ik had nooit te klagen over een tekort aan markante momenten”.
Wouter Bos was staatssecretaris Financiën in Paars II (2000 tot 2002), en minister van Financiën, vicepremier en partijleider in kabinet Balkenende IV (2007 tot 2010). “Ik had nooit te klagen over een tekort aan markante momenten.” Wel waren het drie forse petten tegelijk, zeker omdat de bankencrisis uitbrak. “Je weet één ding zeker: je moet beslissingen nemen.” Helaas lukte het toen niet structurele bezuinigingen door te voeren: “In dat crisismoment was er meer maatschappelijk draagvlak voor geweest. Never waste a good crisis.”
Jun 25, 2024 · 1 hr 16 min
“Het is belangrijk om het uiteindelijk samen te rooien”
Wouter Koolmees maakte carrière als ambtenaar bij het ministerie van Financiën. Hij stapte over naar de politiek, werd Kamerlid en daarna minister van SZW in Rutte III. Hij maakte als ambtenaar de bankencrisis mee en was als minister verantwoordelijk voor de NOW-regeling tijdens corona. Hij gelooft sterk in het belang van samenwerking. “Het uiteindelijk samen rooien is belangrijk voor de parlementaire democratie en samenleving.” Een andere manier om vertrouwen te herwinnen: “Maak beleid simpeler en robuuster, met minder uitzonderingen.” Luister naar Wouter Koolmees in gesprek met adviseur communicatiebeleid Guido Rijnja en hoogleraar bestuurskunde Paul ’t Hart.
May 29, 2024 · 54 min
“Begin vertrouwen te geven in de hoop het terug te krijgen”
Roger van Boxtel was minister van Grotestedenbeleid, Overheidsinformatiebeleid en Integratie tijdens het tweede paarse kabinet (Kok II). Van 2015 tot 2020 was hij president-directeur van NS. Als minister had hij het dossier paspoorten onder zijn hoede. Hij verdiepte zich tot in de details van dit politiek gevoelige dossier. “Als je goed wil besturen, moet je begrijpen waar het over gaat.” Hij ging op een onorthodoxe manier te werk om vertrouwen te winnen. “Als bestuurder begin je vertrouwen te geven in de hoop het terug te krijgen.” Luister naar Roger van Boxtel in gesprek met senior adviseur communicatiebeleid Guido Rijnja en hoogleraar bestuurskunde Sandra van Thiel.
May 17, 2024 · 56 min
"Vecht zichtbaar voor je electoraat"
Ronald Plasterk was minister van OCW in Balkenende IV (2007 tot 2010), daarna was hij PvdA-Kamerlid. Na een flinke verkiezingswinst voor de PvdA in 2012 werd hij minister van BZK in Rutte II. Als bewindspersoon vond hij het belangrijk blindelings te kunnen bouwen op zijn mensen. “Je moet vertrouwen schenken om het te krijgen.” Terugkijkend vindt hij dat de PvdA haar kiezers heeft laten zitten. “We hebben een aantal draconische bezuinigingen op sociale onderwerpen doorgevoerd.” Hij trekt daar een les uit: “Vecht zichtbaar voor je electoraat.” Luister naar Ronald Plasterk in gesprek met politiek historicus Anne Bos en hoogleraar Bestuurskunde Caspar van den Berg.
May 15, 2024 · 59 min
“Waar geen tegenspraak is, gaat het vroeg of laat fout, meestal vroeg”
Hans Borstlap begon zijn ambtelijke loopbaan als raadadviseur bij het ministerie van Algemene Zaken tijdens de kabinetten Lubbers I en II. Daarna werd hij DG Algemene Beleidsaangelegenheden bij SZW en DG Strategie en arbeidsmarkt bij OCW. Tussen 2002 en 2016 was hij lid van de Raad van State. Twee belangrijke lessen leerde hij al vroeg in zijn loopbaan: ‘begin bij het probleem’ en ‘zorg dat je je rol scherp hebt’. Tegenspraak leveren vindt hij essentieel voor ambtenaren: “Waar geen tegenspraak is, gaat het vroeg of laat fout. Meestal vroeg.” Luister naar Hans Borstlap in gesprek met politiek historicus Anne Bos en hoogleraar Bestuurskunde Caspar van den Berg.
Apr 25, 2024 · 1 hr 24 min
“Ik heb me nooit one of the boys gevoeld”
Hedy (Hedwig) d’Ancona was staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) in het kabinet-Van Agt I (1981 en 1982), en minister van Welzijn, Volksgezondheid en Cultuur (WVC) in Lubbers III (1989 tot 1994). Als bekend activiste en feministe voelde ze zich nooit one of the boys. Door haar female gaze wist ze wie ze kon vertrouwen. Ze bleef dan ook dichtbij zichzelf: "Ik heb nooit anders gedaan of gepraat.” Tijdens haar Haagse werk voelde ze de plicht zoveel mogelijk haar feministische idealen te realiseren. Luister naar Hedy d’Ancona in gesprek met onderzoeker Anne Bos en hoogleraar Bestuurskunde Paul ’t Hart.

Showing 1–20 of 20 episodes